“Âm vang 70 năm Cát Bi – Điện Biên Phủ (1954-2024)”: Tham gia đơn vị chiến đấu lập công đầu

Pháo cao xạ 37 ly của quân ta lần đầu xuất trận trong chiến dịch Điện Biên Phủ khiến quân Pháp hết sức bất ngờ, bối rối và bị thiệt hại đáng kể. Ảnh: Tư liệu Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam

Đưa pháo vào trận địa

Trong ngôi nhà nằm giữa con ngõ nhỏ trên đường Ngô Quyền, phường Máy Chai (quận Ngô Quyền), cụ Trần Vát, 90 tuổi bồi hồi nhớ lại một thời chiến đấu hào hùng ở chiến trường Điện Biên Phủ cách đây 70 năm: “Tôi quê gốc tại xã Dũng Tiến, huyện Vĩnh Bảo, 18 tuổi nhập ngũ. Năm 1954, tôi là bộ đội thông tin trong đơn vị pháo cao xạ tiến về Điện Biên Phủ…”. Cuối tháng 1-1954, các đơn vị công binh ngày đêm liên lạc mở đường cho các đơn vị pháo binh, bộ binh vào lòng chảo Mường Thanh tiếp cận các cứ điểm quân địch. Bộ đội pháo binh được lệnh để lại xe ở ngoài kéo pháo bằng sức người vào. Theo lệnh của cấp trên, Tiểu đoàn 383 chiếm lĩnh ở sườn núi phía Đông Nam lòng chảo, Tiểu đoàn 394 chiếm lĩnh bên sườn núi phía Tây Nam lòng chảo, hai tiểu đoàn bố trí thế trận hình cánh cung ôm lấy lòng chảo, hình thành lưới lửa phòng không khống chế vùng trời Điện Biên, chiến đấu với không quân của địch, bảo vệ cho bộ binh chiến đấu, xây dựng cơ động 41 trận địa pháo.

Mỗi khẩu pháo nặng 2,4 tấn, để kéo được những khẩu pháo vào trận địa phải có từ 80 đến 100 người kéo. Đường ra trận chủ yếu mới mở quá hẹp, cộng với địa hình dốc, trời mưa trơn, lầy lội, một bên là vực thẳm, một bên là sự bắn phá của địch. Bấy giờ, bộ đội kéo pháo ai cũng lấm lem bùn đất, chân tay xước xát máu me, hai mắt trũng sâu, thâm quầng vì đói ăn, vì thiếu ngủ. Thế nhưng ai cũng mang trong mình quyết tâm đánh địch. Đêm 25-1-1954, trọng pháo của ta đã được đưa vào vị trí chiến đấu ở các trận địa sát các cứ điểm của địch và sẵn sàng nổ súng tấn công. Tuy nhiên, giữa lúc này, ta phát hiện quân Pháp hoàn thành việc tăng cường ồ ạt quân số và vũ khí cho Điện Biên Phủ, nên phải thay đổi phương châm từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Từ chập tối 26-1-1954, bộ đội được lệnh kéo pháo về địa điểm tập kết. Kéo pháo vào đã gian khổ, kéo pháo ra còn khó khăn, gian khổ hơn rất nhiều. Chính trong lần kéo pháo ra này, chiến sĩ pháo binh Tô Vĩnh Diện đã dũng cảm lấy thân mình chèn pháo, không để pháo bị rơi xuống vực tại dốc Chuối. Nghe tin đồng đội anh dũng hy sinh cứu pháo, bộ đội ta càng quyết tâm giết giặc lập công. “Trong khi công binh, bộ binh mở đường thì bộ đội pháo binh bắt tay xây dựng trận địa. Đơn vị tôi đóng quân trên một quả đồi, cách cụm cứ điểm ở Him Lam một sườn đồi. Đứng trên đồi này có thể nhìn bao quát lòng chảo Điện Biên và quan sát trận địa địch rất rõ...”, cụ Vát kể lại.

Pháo binh xuất kích, lập công đầu

17 giờ ngày 13-3-1954, bộ đội ta nổ súng tấn công cứ điểm Him Lam. Máy bay của quân Pháp lập tức bay lượn trên trận địa. Từ trên máy bay, chúng quan sát hướng tấn công của bộ đội ta, bắn đại liên 12,7mm, ném bom sát thương, bom cháy và chỉ điểm cho cối và pháo bắn phá... Nhưng bất ngờ, lưới lửa cao xạ 37mm của ta tung lên. Lần đầu tiên gặp cao xạ, máy bay địch hoảng sợ bay vọt lên cao, ra xa, ném bom bừa bãi rồi chuồn thẳng. 22 giờ 35 phút cùng ngày, căn cứ Him Lam được giải phóng. Chiến thắng ngay trận đầu, bộ đội cao xạ vui, bộ binh phấn khởi vì bớt bị thương vong bởi máy bay địch ném bom, bắn phá...

Ngày 14-3-1954, khi sương mù tan gần hết, một chiếc máy bay trinh sát bay vào gần trận địa của Đại đội cao xạ 815, Tiểu đoàn 383. Khoảng 8 giờ 30 phút, một loạt điểm xạ đã bắn trúng mục tiêu trên không, máy bay địch bốc cháy, rơi xuống cách trận địa 500 m, bộ đội ta tận mắt nhìn thấy. Khắp khu rừng vang dậy tiếng hoan hô. Bộ chỉ huy mặt trận điện khen và tặng cờ cho đơn vị pháo phòng không lập chiến công đầu. Thời điểm chiếc máy bay Moral đầu tiên bị bắn rơi cũng đánh dấu kết thúc sự “độc quyền” của không quân Pháp trên không phận Việt Nam kể từ ngày Toàn quốc kháng chiến (19- 12-1946). Qua 3 đợt tiến công, suốt 65 ngày đêm, các đơn vị pháo cao xạ đã hạ gục không lực của Pháp, cắt đứt đường tiếp tế hàng không của địch. Trên bầu trời Điện Biên Phủ năm 1954, pháo cao xạ của ta đã bắn rơi 52 chiếc máy bay các loại trong đó có cả loại “pháo đài bay” B24 và bắn bị thương 117 chiếc khác. Các chiến sĩ pháo cao xạ đã góp phần quan trọng vào chiến thắng của quân và dân ta trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. “Chiến dịch kết thúc chiều 7- 5, chúng tôi vô cùng sung sướng, phấn khởi, ai cũng chọn điểm cao nhất để vui mừng, để hò reo. Lúc bấy giờ, ở lòng chảo Điện Biên này, tiếng hò reo tạo nên một bản hùng ca bất tận. Sau khi các đơn vị tiến vào tiếp quản, chúng tôi lại “vai cày, dốc võng” chuyển binh chủng. Tôi về Trung đoàn 202 đóng quân ở Ô cách…”, cụ Trần Vát không thể nào quên phút chiến thắng.