“Âm vang 70 năm Cát Bi – Điện Biên Phủ (1954-2024)”: Tự hào là người lính đơn vị pháo cao xạ đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam

Trung đoàn Pháo cao xạ 367 lên đường tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. (Ảnh tư liệu)

Ký ức chuyến hành quân ngày nhập ngũ

Ngôi nhà của người chiến sĩ Điện Biên Trương Văn Ky nằm cuối ngõ thuộc đường Trương Văn Lực, phường Hùng Vương. Ở tuổi 90, ông tinh tường, hoạt bát, nhớ rõ kỷ niệm về những ngày tham gia chiến dịch lịch sử của dân tộc. Tháng 1-1952, khi hơn 17 tuổi, ông xung phong nhập ngũ tham gia chiến đấu. Ông tâm sự, thời điểm những năm 1950 - 1951, tình hình chiến sự rất căng thẳng. Thực dân Pháp lập “vành đai trắng”, điên cuồng tuần tra, vây ráp. Những làng nằm ven đường tàu hỏa, thực dân bắt chặt hết cây để tiện theo dõi hoạt động trong làng. Trong hoàn cảnh cam go ấy, nhiều nhà dân trong vùng vẫn đào hầm nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ ta. Ban ngày họ xuống hầm trú ẩn, đêm đi hoạt động cách mạng, vận động quần chúng nhân dân. Ông Ky khi đó làm trong Nhà máy xi-măng cùng bố, được tuyên truyền, vận động tham gia cách mạng. Ông Ky chia sẻ, đến nay, ông vẫn nhớ cán bộ đến nhà vận động là các đồng chí Bội, Hà, Nhỡ... Khi đó, cán bộ cách mạng hỏi ông, “muốn tham gia đánh giặc cứu nước hay làm bia đỡ đạn cho địch, theo thực dân Pháp chống lại dân”. Được tuyên truyền, giác ngộ, ông Ky xung phong nhập ngũ. Tối đó, những thanh niên ưu tú trong làng tập hợp. Khi được hỏi ai xung phong tham gia nhập ngũ, có 7 thanh niên cùng làng với ông xung phong và được lựa chọn. Ngay ngày hôm sau, ông Ky cùng anh em lên đường. Để bảo đảm bí mật, có người không kịp chia tay bạn gái.

Ông Ky bồi hồi nhớ lại: “Tôi chỉ kịp ăn cùng gia đình bữa cơm rồi lên đường. Nhớ mãi cảm giác bữa cơm chia tay hôm đó, mừng xen nỗi bịn rịn vì chỉ còn dăm ngày nữa là đến Tết Nguyên đán. Đêm đó, chúng tôi hành quân ra vùng tự do. Trời đêm ngày giáp Tết tối đen, mưa lạnh. Chúng tôi bơi qua sông Rế, sông Tam Bạc, rồi sông Khuể để sang Tiên Lãng. Đến đoạn qua sông Tam Bạc, phát hiện địch tuần tra, chúng tôi phải ép chặt mình xuống ruộng lúa để tránh bị phát hiện. Để bảo đảm bí mật, cuộc hành quân diễn ra ban đêm, đi bộ, người này bám vai người kia, từ Tiên Lãng, chúng tôi sang Thái Bình, đến Nho Quan (tỉnh Ninh Bình). Chúng tôi ở Ninh Bình một tuần, trong nhà dân, sau đó tiếp tục đi bộ đến Đông Sơn (tỉnh Thanh Hóa). Từ Thanh Hóa, chúng tôi trở về Phú Thọ để huấn luyện trong khu rừng cọ”. Chuyến hành quân mất gần 1 tháng từ đến tỉnh Phú Thọ. Cuối năm 1952, ông Ky được tập trung, đưa đi huấn luyện tại nước bạn. Ngày 1- 3-1953, Trung đoàn pháo cao xạ 367 được thành lập, ông Ky và đồng đội là những thành viên đầu tiên của trung đoàn. Cuối năm 1953, tiểu đoàn của ông là một trong 6 đơn vị thuộc trung đoàn được điều động về tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tinh thần quả cảm của người lính pháo cao xạ

Ông Trương Văn Ky kể: Ngày ấy, đường sá cheo leo, hiểm trở, nhiều hố bom. Để bảo vệ xe kéo pháo và pháo, mỗi khi báo động địch ném bom, chúng tôi phải tháo hết xăng trên xe cho vào thùng phuy, rồi vần phuy xăng cách xa xe kéo pháo. Hành quân rất khó khăn, nhưng tinh thần chiến đấu bừng bừng trong mỗi người lính Điện Biên. Hình ảnh những dân công hỏa tuyến, người kéo xe thồ, người đi bộ hành quân trải kín đèo Pha Đin khiến chúng tôi được tiếp thêm sinh lực. Khi đến Lai Châu, chúng tôi được phổ biến, giáo dục tư tưởng về chiến dịch Điên Biên Phủ.

Tháng 1-1954, tiểu đoàn chúng tôi đóng tại Sân bay Nà Sản (tỉnh Lai Châu). Những ngày chuẩn bị chiến dịch, khi thực hiện theo phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh”, chúng tôi kéo pháo vào trận địa. Kế hoạch yêu cầu kéo pháo trong 3 ngày, nhưng thực tế thời gian 9 ngày. Sau đó, thay đổi cách đánh theo phương châm “tiến chắc, thắng chắc”, chúng tôi kéo pháo ra để bố trí lại. Ngày 13-3-1954, quân ta tấn công cứ điểm Him Lam, máy bay địch ném bom, đơn vị nổ súng bắn rơi máy bay, uy hiếp quân địch. Chỉ trong vòng 7 tiếng đồng hồ, quân ta làm chủ thế trận, hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt cứ điểm Him Lam. Rạng sáng 14-3, sau khi chiếm đồi Him Lam, các đơn vị pháo cao xạ được lệnh sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ các đơn vị bộ binh bao vây, tiến công cứ điểm đồi Độc Lập. Đêm 15-3, quân ta làm chủ, đánh chiếm đồi Độc Lập, sau đó 1 ngày, quân địch ở cứ điểm đồi Bản Kéo lũ lượt cầm cờ trắng ra đầu hàng.

Để mất 3 cứ điểm tiền tiêu quan trọng ở Phân khu Bắc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, thực dân Pháp huy động nhiều loại máy bay, đánh phá ác liệt trận địa của ta trong 2 ngày 16 và 17-3. Dù đối mặt với bom đạn của địch, nhưng bằng lòng quả cảm, tinh thần quyết tâm, những người lính cao xạ vẫn kiên trì bám trận địa, anh dũng chiến đấu với không quân địch. Đơn vị được Đại tướng Võ Nguyên Giáp tuyên dương “Cao xạ pháo Việt Nam trẻ tuổi, anh dũng, tuyệt vời”.

Sau Chiến thắng Điên Biên Phủ kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Pháp, ông Trương Văn Ky tiếp tục trong quân ngũ, tham gia chiến đấu tại chiến trường Đông Bắc, Vĩnh Linh (tỉnh Quảng Trị) trong kháng chiến chống Mỹ, rồi chiến đấu ở chiến trường Tây Nam. Phát huy truyền thống gia đình, con trai của ông là Trương Văn Toán lên đường bảo vệ Tổ quốc, anh dũng hy sinh tại Bò Hèn (tỉnh Quảng Ninh). Năm 1985, ông rời quân ngũ, trở về địa phương, tham gia công tác ở địa phương. Trong quá trình công tác, ông được nhận nhiều bằng khen, Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến sĩ quân giải phóng hạng Ba.

Những ngày tháng tham gia chiến dịch Điên Biên Phủ là phần ký ức hào hùng không thể nào quên đối với ông Ky, được ông chia sẻ trong các cuộc nói chuyện về truyền thống lịch sử đối với thanh niên, học sinh tại địa phương với mong muốn thế hệ trẻ tiếp tục phát huy tinh thần, hào khí Điện Biên năm xưa trong xây dựng, phát triển quê hương, đất nước ngày nay.