Ẩn họa lộ hình ảnh cá nhân từ camera an ninh trong gia đình

Bài học từ những “lỗ hổng”

Sự tiện lợi khiến nhiều gia đình coi camera là thiết bị cắm là chạy: Lắp xong để nguyên mật khẩu mặc định, chia sẻ tài khoản cho thợ kỹ thuật, đặt máy ở mọi góc nhà để nhìn cho đủ.

Chị Nguyễn Lê Hiền ở phường Tứ Minh cho biết, gia đình chị lắp hai chiếc camera để trông con nhỏ và xem cổng nhà. “Ban đầu tôi nghĩ cứ cắm là chạy, để nguyên tài khoản nhân viên kỹ thuật đã tạo cho nhanh. Sau nhiều bài báo về việc lộ lọt hình ảnh cá nhân, tôi mới chột dạ. Tôi đổi mật khẩu, chuyển camera phòng ngủ ra ngoài phòng khách”, chị Hiền nói.

Câu chuyện của chị Hiền giống với không ít gia đình. Đó là tiện đâu dùng đó, đến khi thấy dấu hiệu bất thường mới bắt đầu tìm hiểu cách bảo vệ.

Theo thống kê từ hệ thống giám sát của Bộ Thông tin và Truyền thông trước đây (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ), hơn 800 nghìn camera giám sát của Việt Nam đang bị chia sẻ dữ liệu hình ảnh công khai trên mạng internet, trong đó có 360 nghìn camera (chiếm 45%) có nguy cơ, điểm yếu, lỗ hổng dễ bị khai thác tấn công, chiếm quyền điều khiển.

Ngày 20/7/2025, Báo Tuổi Trẻ từng phản ánh tình trạng clip nhạy cảm, được cho là trích xuất từ camera gia đình bị rao bán theo gói trong các nhóm kín, thậm chí có đối tượng mời chào quyền truy cập trực tiếp vào hệ thống camera đã chiếm đoạt. Đây không còn là nguy cơ đơn lẻ, mà trở thành một “mặt hàng” trên chợ đen dữ liệu.

Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC) nhiều lần cảnh báo nguy cơ rò rỉ dữ liệu qua hệ thống camera, trong bối cảnh số lượng camera toàn cầu ước tính hàng tỷ chiếc. Ở thành phố Hải Phòng, cùng với xu hướng số hóa và mô hình nhà thông minh, tốc độ lắp đặt camera trong gia đình ngày càng cao, kéo theo rủi ro lan rộng nếu thói quen sử dụng không thay đổi.

Có hơn 10 năm kinh nghiệm, anh Nguyễn Văn Tùng, nhân viên kỹ thuật tại FPT Telecom Hải Dương cho biết điều anh gặp thường xuyên nhất là chủ nhà giao toàn quyền tài khoản cho thợ rồi để nguyên không đổi mật khẩu.

“Nhân viên kỹ thuật nào cũng khuyến cáo người dân đổi mật khẩu. Song có thể vì bận, chủ quan nên nhiều người quên. Có gia đình tôi quay lại bảo dưỡng sau nửa năm vẫn là mật khẩu cũ. Chỉ một lần chia sẻ tài khoản cho người khác mà không thu hồi, không đổi mật khẩu, thiết bị có thể bị xem lén bất cứ lúc nào”, anh Tùng chia sẻ.

Một nguyên nhân khác là tâm lý ham rẻ. “Không ít gia đình chọn camera rẻ tiền. Những thiết bị này thường không có bản cập nhật phần mềm. Máy vẫn chạy, nhưng bên trong có lỗi. Lỗi ấy không nhìn thấy bằng mắt thường, chỉ đến khi dữ liệu bị rò rỉ mới ngỡ ngàng”, anh Tùng nói thêm.

Hình thành “lá chắn”

Từ câu chuyện như của chị Hiền và lời nhắc của anh Tùng, người dân cần hiểu rõ các “lỗ hổng”, hình dung đúng rủi ro tiềm ẩn, đó là camera không chỉ để phòng kẻ gian ngoài cửa, nó còn có thể là "con mắt lạ" nhìn thẳng vào bên trong nhà. Khi dữ liệu bị lộ lọt, rất khó thu hồi. Vì vậy, phòng ngừa phải bắt đầu từ những lựa chọn và thói quen tưởng như nhỏ nhất.

“Lá chắn đầu tiên nằm ở khâu lựa chọn. Nên ưu tiên thiết bị của nhà cung cấp có cam kết cập nhật phần mềm dài hạn, công bố rõ cách bảo vệ dữ liệu khách hàng, quy trình xử lý sự cố… Thiết bị đáp ứng các yêu cầu an toàn sẽ tạo hàng rào kỹ thuật ngay từ đầu. Ngược lại, thiết bị trôi nổi, khó cập nhật là "vé mời" cho rủi ro”, anh Vũ Đức Kiên, nhân viên kỹ thuật MobiFone Hải Dương phân tích.

Ngoài ra, anh Kiên cũng lưu ý người dân chỉ nên lắp camera hướng tới không gian chung như phòng khách, sân, cửa ra vào, nơi để xe… Tránh gắn ở phòng ngủ, phòng tắm, khu thay đồ hoặc nơi có thể vô tình ghi lại hình ảnh nhạy cảm. Với nhu cầu trông trẻ sơ sinh, có thể cân nhắc thiết bị chỉ truyền trong mạng nội bộ hoặc lưu cục bộ, không kết nối với internet. Nên theo quy tắc nơi nào không muốn người lạ nhìn thấy bằng mắt thường nơi đó không nên có camera.

"Lá chắn" quan trọng khác là quản lý tài khoản và cách truy cập. Ngay khi lắp xong, hãy đổi mật khẩu mặc định, đặt mật khẩu mạnh, khác với các dịch vụ khác. Mỗi người dùng một tài khoản riêng; không đưa quyền quản trị cho thợ lắp đặt.

“Nên sử dụng ứng dụng chính hãng, bật các bước xác thực để sử dụng camera từ xa. Hạn chế chia sẻ quyền xem cho người ngoài gia đình. Càng ít người có quyền, nguy cơ càng giảm. Nếu nghi ngờ bị theo dõi lén hoặc nhận tin nhắn đe dọa bằng hình ảnh từ camera, hãy ngắt internet cho hệ thống, đổi toàn bộ mật khẩu. Trong trường hợp cần thiết, người dân nên ghi lại bằng chứng như thời điểm, địa chỉ truy cập lạ để liên hệ với cơ quan chức năng”, anh Kiên khuyến cáo.

Cốt lõi của “lá chắn” không nằm ở những điều phức tạp, khó nhớ. Đó chỉ là mua sản phẩm chính hãng, sử dụng dịch vụ uy tín, lắp đặt camera ở nơi cần thiết và thường xuyên thay đổi mật khẩu. Khi đó, camera giám sát mới thực sự bảo vệ gia đình, thay vì vô tình mở đường cho kẻ xấu.