Áp dụng tiêu chuẩn ISO 18091:2020 - Hướng đến nền hành chính hiện đại

Xây dựng lộ trình rõ ràng

Theo ông Phạm Việt Hùng, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, điều hành ở cấp xã ngày càng cấp thiết. Cùng với việc tiếp nhận thêm nhiệm vụ, thẩm quyền, chính quyền cơ sở phải bảo đảm giải quyết công việc thông suốt, hiệu quả, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Từ thực tiễn đó, Hải Phòng đang từng bước đưa các công cụ quản lý chất lượng tiên tiến vào hoạt động của chính quyền cơ sở.

Hiện nay, các xã, phường, cơ quan hành chính nhà nước ở Hải Phòng đang áp dụng khá phổ biến, thường xuyên Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001:2015. Điểm khác biệt lớn nhất giữa Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9001:2015 (truyền thống) là chủ yếu tập trung vào việc chuẩn hóa thủ tục hành chính (như cơ chế một cửa, một cửa liên thông), trong khi TCVN ISO 18091:2020 như một bản nâng cấp chuyên biệt, mở rộng nội dung quản lý chất lượng của toàn bộ sản phẩm và dịch vụ công.

Nói cách khác, nếu Tiêu chuẩn TCVN ISO 9001:2015 là khung nền tảng về quản lý chất lượng thì Tiêu chuẩn TCVN ISO 18091:2020 là hướng dẫn chi tiết để áp dụng khung đó vào bối cảnh đặc thù của chính quyền địa phương (cấp tỉnh, xã).

Điểm nổi bật nhất của Tiêu chuẩn TCVN ISO 18091:2020 ở yếu tố được xem như một công cụ tự đánh giá, giúp chính quyền địa phương "chẩn đoán sức khỏe" của mình dựa trên 39 chỉ số quản lý chính sách công, được phân bổ theo 4 trụ cột phát triển bền vững. Đó là xây dựng thể chế (tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của người dân); phát triển kinh tế (thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương một cách có trách nhiệm, tạo ra giá trị lâu dài), phát triển xã hội (công bằng xã hội, an sinh, giáo dục, y tế và cơ hội phát triển cho mọi công dân) và phát triển môi trường bền vững (quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu).

Tiêu chuẩn TCVN ISO 18091:2020 không thay thế TCVN ISO 9001:2015. Điều này được thể hiện ngay trong tên gọi của TCVN ISO 18091:2020: “Hệ thống quản lý chất lượng - Hướng dẫn áp dụng TCVN ISO 9001 tại chính quyền địa phương”. Hướng triển khai phù hợp là kế thừa những nội dung ISO 9001 đang vận hành hiệu quả; rà soát phạm vi, quy trình và dữ liệu hiện có; bổ sung những nội dung còn thiếu qua đánh giá theo ISO 18091. Các nhiệm vụ cải tiến cần được tích hợp vào kế hoạch công tác thường xuyên, xác định rõ trách nhiệm, thời hạn và kết quả cần đạt.

Theo bà Hoàng Thị Hồng Ngọc, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng (Sở Khoa học và Công nghệ), Tiêu chuẩn TCVN ISO 18091:2020 sẽ cung cấp bức tranh toàn cảnh về hiệu suất hoạt động, xác định rõ các "điểm nghẽn" và khu vực cần cải tiến hỗ trợ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo đối với chính quyền địa phương. Đối với cán bộ, sẽ làm việc trong một hệ thống rõ ràng, có quy trình, dựa trên dữ liệu và luôn hướng đến cải tiến liên tục.

Như vậy, những kết quả địa phương đã xây dựng theo ISO 9001 tiếp tục được sử dụng và phát huy. Giá trị của ISO 18091 là giúp lãnh đạo có thêm căn cứ để nhận diện đúng hiện trạng, lựa chọn đúng việc cần cải tiến và kiểm chứng kết quả phục vụ người dân.

Ngày 2/7/2026, UBND thành phố Hải Phòng đã ban hành kế hoạch triển khai xây dựng, áp dụng TCVN ISO 18091:2020 tại chính quyền địa phương cấp xã giai đoạn 2026 - 2028. Năm 2026, thành phố lựa chọn 33 địa phương thực hiện điểm. Đến nay, 100% số địa phương được lựa chọn triển khai đã chủ động triển khai, ban hành kế hoạch thực hiện.

Bảo đảm hiệu quả thực chất

Vấn đề đặt ra đối với Hải Phòng không chỉ là mở rộng phạm vi áp dụng TCVN ISO 18091:2020 mà còn phải bảo đảm tiêu chuẩn thực sự phát huy tác dụng trong hoạt động quản lý, điều hành ở cơ sở.

Thực tế, Hải Phòng (trước đây) đã có nền tảng kinh nghiệm trong triển khai tiêu chuẩn này. Từ năm 2022, thành phố Hải Phòng trước đây đã thí điểm thực hiện tại 12 quận, huyện; năm 2023 mở rộng đến toàn bộ quận, huyện còn lại. Kết quả triển khai đã tạo cơ sở về phương pháp đánh giá, tổ chức thực hiện và kinh nghiệm thực tiễn để thành phố tiếp tục áp dụng trong điều kiện tổ chức bộ máy chính quyền địa phương có nhiều thay đổi.

Cũng theo bà Hoàng Thị Hồng Ngọc, các địa phương cần tận dụng dữ liệu sẵn có từ giải quyết thủ tục hành chính, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và quản lý kinh tế - xã hội để đánh giá sát thực trạng, đồng thời hạn chế phát sinh công việc không cần thiết.

Xã Phú Thái là 1 trong 33 địa phương được chọn làm điểm triển khai đợt đầu của thành phố. Bà Nguyễn Thị Hoài Thu, Phó Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Phú Thái cho biết, để việc áp dụng tiêu chuẩn TCVN ISO 18091:2020 hiệu quả, địa phương chú trọng công tác tuyên truyền, đào tạo tập huấn nội dung tiêu chuẩn đến đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp tham gia Hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn.

Theo ông Nguyễn Cao Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2028, 100% chính quyền địa phương cấp xã trên địa bàn thành phố đều triển khai xây dựng, áp dụng Tiêu chuẩn TCVN ISO 18091:2020, hướng tới đổi mới tư duy điều hành theo hướng khoa học, minh bạch, dựa trên dữ liệu. Khi mỗi địa phương biết tự đánh giá, nhận diện đúng hạn chế và chủ động cải tiến, hiệu quả quản trị sẽ từng bước được nâng lên, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở chuyên nghiệp, hiện đại.