Ấp ủ giấc mơ xì gà “made in Vĩnh Bảo”

Ông Đặng Văn Dũng tự hào khoe những ruộng xì gà với những lá xanh mướt to gần bằng mâm cơm tại cánh đồng Đường Vẹt, xã Việt Tiến (huyện Vĩnh Bảo).

1. Chúng tôi tìm về huyện Vĩnh Bảo đầu giờ chiều một ngày giữa tháng 5 nắng như đổ lửa. Sau cơn mưa rào tối trước, đồng đất quê hương Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm bừng lên sức sống mới. Những thửa ruộng ven đường đầy ắp màu sắc. Màu vàng sáng của những cánh đồng dưa Kim cô nương bạt ngàn. Màu xanh non của những vạt lúa đương thời kỳ trỗ bông, vào hạt. Nhất là màu xanh thẫm của những ruộng thuốc lào san sát chuẩn bị vào kỳ thu hoạch… Từ quốc lộ 10 đoạn qua chợ Cầu (xã Vĩnh An), rẽ vào tuyến đường nông thôn mới rộng rãi, khang trang, qua dăm bảy lần ngoặt phải, ngoặt trái mới đến cánh đồng Đường Vẹt ở thôn 10, xã Việt Tiến.

“Cây xì gà kìa!”, đồng nghiệp đi cùng reo lên mừng rỡ. Theo hướng tay chỉ của anh, khoảnh ruộng rộng lớn trồng cây xì gà dễ đến cả hécta hiện lên trước mặt, nổi bật giữa bạt ngàn thuốc lào xanh ngắt. So với cây xì gà, cây thuốc lào như cậu bé 13, 14 tuổi loắt choắt đứng cạnh võ sĩ boxing cao lớn, cuồn cuộn cơ bắp. Nếu cây thuốc lào chỉ cao khoảng 0,8-1 m, thì cây xì gà cao tới 1,5-2 m. Những cây xì gà không ngắt ngọn để ra hoa lấy hạt làm giống, cao tới 2,2-2,5 m. Lá cây thuốc lào chỉ chừng 2-3 bàn tay người lớn chập vào, lá xì gà lớn gấp đôi, gấp ba. Những lá mọc ở đoạn giữa thân cây thường dùng làm lá bao, tròm trèm vành mâm cơm. Bầu không gian tràn ngập mùi thơm nồng của hoa cỏ, mùi hương dịu ngọt không lẫn vào đâu được của những chiếc lá xì gà tươi lóng lánh dưới nắng vàng.

2. Khu xưởng sơ chế, bảo quản lá xì gà rộng chừng 200 m2, nằm lọt thỏm giữa những thửa ruộng xì gà cao lớn. Vào vụ thu hoạch, khắp nơi rộn ràng tiếng nói cười trong bầu không khí làm việc hăng say. Trên các luống xì gà đều tăm tắp, thấp thoáng bóng người cần mẫn ngắt từng chiếc lá vừa đủ độ chín chất vào xe rùa đưa về xưởng. Trong xưởng, gần 10 người thoăn thoắt đôi tay xếp lá bó thành từng bó, mỗi bó chừng 5-8 lá, rồi treo lên dây hong khô hay chọn những bó lá khô xếp vào thùng ủ bằng gỗ.

Dẫn khách tham quan một vòng chung quanh những thửa ruộng trồng xì gà cao quá đầu người, ông Đặng Văn Dũng tâm sự về những năm tháng gắn bó với đất nước Cuba cách xa nửa vòng trái đất, về duyên nợ với cây xì gà, cũng như những khó khăn, trăn trở “rước” loài cây lạ về với đồng đất quê hương. Sinh ra và lớn lên tại làng Viên Lang, xã Việt Tiến (huyện Vĩnh Bảo), tuổi thơ cậu bé Dũng gắn liền với những buổi phụ giúp gia đình thu hoạch, thái, phơi thuốc lào. Năm 1975, sau quãng thời gian phục vụ trong quân ngũ, ông được cử sang học Đại học Xây dựng ở thủ đô La Habana. Năm 1983, sau khi hoàn thành chương trình đại học và sau đại học, ông về nước, chuyển ngành công tác tại Bộ Công an đến khi về hưu năm 2018 với quân hàm thiếu tướng. Trong quãng thời gian công tác tại ngành Công an, ông Dũng có thêm 15 năm gắn bó với đất nước Cuba.

3.Ông Dũng kể lại, trong quãng thời gian học và công tác tại Cuba, mỗi khi cuối tuần rảnh rỗi, ông thường đi cùng những người bạn Cuba đam mê xì gà đến những khu vực trồng xì gà nổi tiếng tại nước bạn. Trong đó, có 2 vùng trồng loại xì gà ngon nhất thế giới là San Luis và San Juan Y Martinez. Thấy cảnh người nông dân Cuba trồng, chăm sóc, thu hoạch cây xì gà, trong đầu ông lại hiện lên hình ảnh ông, bà, bố, mẹ, hàng xóm láng giềng… trồng, chăm sóc, thu hoạch cây thuốc lào. Nhiều đêm ngủ không ngon giấc với câu hỏi: điều kiện khí hậu nước bạn tương tự, hiệu quả kinh tế của cây xì gà cao gấp nhiều lần cây thuốc lào, liệu có thể đưa giống xì gà về quê hương trồng để cuộc sống mọi người bớt khó khăn, vất vả?

Vì thế, thay vì rong chơi, du ngoạn, những lúc rảnh rỗi, ông Dũng lại cùng các nông dân Cuba trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản xì gà để học tập kinh nghiệm. Về nghỉ chế độ năm 2018, ông Dũng quyết định về quê trồng xì gà. “Thành công lớn nhất của tôi là thuyết phục vợ, con ủng hộ “trăm phần trăm” cả về tinh thần lẫn kinh tế”, ông Dũng chia sẻ.

Nhận được hạt giống xì gà người bạn chuyển về nước từ Cuba, đầu năm 2019, sau khi làm việc và nhận được sự đồng ý của các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, ông bắt đầu triển khai dự án trồng thử nghiệm cây xì gà tại cánh đồng Đường Vẹt. Vụ đầu, ông cho trồng trên diện tích 4 sào. Sang vụ thứ 2 năm 2020, lên gần 1 ha. Đến vụ thứ 3 năm 2021, tăng hơn 1,2 ha. Ông thuê ruộng 10 năm theo hình thức để các hộ dân bàn đưa ra mức giá thuê hằng năm. Khi thống nhất mức giá, để các hộ dân có ruộng cho thuê yên tâm, ông trả một lần số tiền thuê trong 10 năm. Ông thuê hơn 10 lao động, chủ yếu của những hộ dân có ruộng cho thuê, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản lá xì gà với mức lương trung bình 6 triệu đồng/người/tháng. “Thời gian đầu, cũng có một số người nghi ngờ tôi “thuê ruộng chiếm đất”. Sau thấy tôi trồng thật, làm thật, những lời “xì xào”, đồn đại ít dần”, ông Dũng tâm sự.

4. Thoạt nhìn, ngoài hình dáng to lớn, cây xì gà không khác mấy với cây thuốc lào. Cây xì gà cũng tương tự cây thuốc lào cả về thời vụ gieo trồng lẫn thu hoạch. Tuy nhiên, người trồng xì gà ít dùng thuốc trừ sâu hay phân bón hóa học, mà chỉ bón phân vi sinh để bảo đảm hương vị lá. Thu hoạch xì gà không đồng loạt như thuốc lào, mà thu hoạch dần từ lá gốc trở lên ngọn, kéo dài 1-2 tháng, mỗi cây cho thu chừng 15-20 lá. Phần lá to nhất dùng để cuốn bao ngoài điếu xì gà. Nếu lá xuất hiện lỗ thủng chừng ngón tay trở lên sẽ không sử dụng được cho loại cuốn cả lá. Vì thế, trong quá trình chăm sóc, thu hoạch và bảo quản, người làm nghề luôn phải cẩn thận, nâng niu từng chiếc lá.

Ông Dũng cho biết, từ quá trình gieo hạt đến khi ra thành phẩm là điếu thuốc xì gà, phải trải qua hơn 100 công đoạn. Trong đó quan trọng nhất là quá trình ủ lá cho lên men, kéo dài ít nhất 2 năm trở lên. Những loại xì gà đặc biệt có giá hàng chục triệu đồng/điếu, thời gian ủ lá lên tới 16-18 năm. Nguyên liệu và quá trình ủ lá đóng vai trò quyết định cho mùi vị, hương thơm đặc trưng của xì gà, như hương thơm của hoa, gỗ, cây cỏ, mật ong, kem…

Mọi con đường dẫn tới thành công không trải sẵn hoa hồng. Để có thành công bước đầu hiện nay, ông Dũng cùng các cộng sự nhiều lần “thót tim”. Ông kể lại, vụ đầu tiên, lá xì gà thu hoạch về treo lên hong khô rụng gần hết. Sau tìm hiểu nguyên nhân mới biết, do độ ẩm trong không khí cao, nên ông cùng mọi người có sự điều chỉnh. Vụ thứ 2, số lá rụng giảm dần. Đến vụ này, 100 lá, chỉ rụng chừng 3-4 lá. “Những điếu xì gà đầu tiên cuốn bằng loại lá được trồng, ủ tại đây cháy đều, tàn trắng, có hương vị cỏ cây pha lẫn kem, mật ong được các chuyên gia đánh giá có nhiều triển vọng”, ông Dũng cho biết.

5. Bịn rịn mãi rồi đến lúc phải chia tay, khi mặt trời khuất bóng phía Tây, ông Dũng nắm chặt tay từng người trong đoàn, chia sẻ: “Lúc này là quá sớm để nói về thành công hay thất bại. Tuy nhiên, những thành công bước đầu là nguồn động viên lớn lao để tôi và các cộng sự cố gắng, nỗ lực hết mình để hiện thực hóa giấc mơ thương hiệu xì gà “made in Vĩnh Bảo”. Đến ngày đó, người thân, bạn bè, người dân quê hương Vĩnh Bảo sẽ được hưởng thành quả gấp hàng chục lần so với công sức bỏ ra cấy lúa, trồng màu”. Nhìn sâu vào đôi mắt ông, chúng tôi thấy khát vọng và niềm tin mãnh liệt…/.