Di tích lịch sử thành phố Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc là quần thể di tích lịch sử - khảo cổ, xây dựng tại xã Ngũ Đoan (huyện Kiến Thụy), nơi được xem là kinh đô đầu tiên của người dân vùng biển do nhà Mạc dựng lên. Tại đây hiện lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, trong đó có bảo vật quốc gia thanh Định Nam Đao. Đây là vinh dự cũng là trách nhiệm để các ban, ngành, nhân dân chung sức bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Lưu giữ kiến trúc độc đáo, các cổ vật quý
Quần thể di tích khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được xây dựng trên nền móng của Điện Tường Quang, nơi phát tích triều Mạc, rộng 2,5 ha trong tổng diện tích quy hoạch 10,5 ha gồm các hạng mục như: Nghi môn ngoại, cầu đá, hồ cá, nghi môn nội, nhà văn bia, nhà giải vũ và nhà chính điện. Trọng tâm của Khu tưởng niệm là nhà chính điện được nâng đỡ bởi 100 cây cột gỗ lim, có tổng diện tích 586,19 m2, được xây dựng theo kiến trúc truyền thống văn hóa thời Mạc với bố cục mặt bằng hình chữ “Công” gồm ba phần: 7 gian tiền đường, 5 gian hậu cung... Gian tiền đường là nơi thờ linh vị 5 vị vua thời Mạc. Tượng bằng gỗ dát vàng, chính giữa là tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung cùng với thanh Định Nam Đao và các đồ thờ quý khác như chiêng, trống đại. Đặc biệt, Khu tưởng niệm Vương triều Mạc đang lưu giữ thanh Định Nam Đao gắn với công lao sự nghiệp của Mạc Thái Tổ, cùng Ngài xông pha chiến trận, bách chiến bách thắng. Thanh đao dài 2m55, cân nặng 25,6 kg, lưỡi đao dài 0,95 cm, cán đao dài 1,6 m, được làm bằng sắt, có cá chốt chặt lưỡi đao và cán đao…
Để ghi nhận công lao to lớn của Đức Thái Tổ và Vương triều Mạc, tháng 9-2009, Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được khởi công xây dựng, là một trong các công trình trọng điểm chào mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Theo đó, nhiều hiện vật quý được cung tiến, đóng góp để hoàn thiện di tích. Trong đó phải kể đến chuông đồng Đại Hồng chung do các nghệ nhân Huế đúc vào ngày 15-8-2010, trước sự chứng kiến của con cháu họ Mạc, gốc Mạc cùng đông đảo bà con địa phương và du khách thập phương, có cân nặng đúng bằng năm khởi nghiệp triều Mạc (1.527 kg). Đến ngày 22-9-2010 (tức ngày 15 tháng 8 năm Canh Dần), chi họ Phạm gốc Mạc ở thôn Ngọc Tỉnh (Xuân Trường, tỉnh Nam Định) cùng con cháu dòng tộc và Nhân dân địa phương long trọng nghinh rước báu vật thanh long đao của Tiên đế về lưu thờ tại Khu tưởng niệm. Trước sân chính điện trưng bày Bộ Văn phòng tứ bảo (gồm bút, nghiên, mực, giấy) tạc bằng đá xanh trên mai rùa đát, được tổ chức kỷ lục Việt Nam công nhận là lớn nhất Việt Nam ngày 5-2-2014…
Ưu tiên nguồn lực cho việc bảo tồn
Phó chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy Phạm Tiến Thuật cho biết, năm 2016, nhân dịp kỷ niệm 475 năm ngày mất Thái tổ Mạc Đăng Dung, UBND thành phố công nhận Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc là di tích lịch sử cấp thành phố. Năm 2020, cùng với Tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung và Phù điêu Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn (hiện được thờ tại chùa Trà Phương, xã Thụy Hương), thanh Long đao (hiện lưu giữ tại Khu tưởng niệm Vương triều Mạc) là 3 hiện vật thời Mạc của huyện Kiến Thụy được Thủ tướng Chính phủ vinh danh là bảo vật quốc gia. Điều này khẳng định Vương triều Mạc có vị trí quan trọng trong lịch sử, có đóng góp tích cực, xứng đáng với truyền thống anh hùng dựng nước, giữ nước của dân tộc. Cũng bởi vậy, huyện rất coi trọng việc bảo tồn và phát huy giá trị quần thể di tích. UBND huyện ban hành nhiều văn bảnchỉ đạo, hướng dẫncác cơ quan, đơn vị, địa phương, Ban quản lý di tích thực hiện nghiêm cácvăn bản của Trung ương và thành phố trong công tác quản lý di tích, ưu tiên đầu tư nguồn lực cho việc bảo tồn và phát triển các giá trị vănhóa truyền thống, lồng ghép các chương trình phát triển kinh tế với phát huybản sắc văn hóa của địa phương.
Theo Trưởng Ban quản lý khu tưởng niệm Nguyễn Văn Thành, với sự quan tâm của các cấp, ngành và sự tham gia tích cực của cộng đồng, công tác trùng tu, bảo tồn di tích được thực hiện hiệu quả cao. Trong các năm từ 2019-2021, từ nguồn ngân sách và nguồn công đức, đơn vị triển khai nhiều hoạt động trùng tu, bảo tồn như đảo ngói toàn bộ các công trình tránh dột; triển khai xử lý, phòng, chống mối mọt xâm hại di tích… với tổng kinh phí gần 1,5 tỷ đồng. Sự tham gia của cộng đồng không chỉ tạo thêm nguồn lực tại chỗ cho việc bảo tồn, mà còn phát huy hiệu quả giá trị di sản. Ngoài các hoạt động dâng hương, cúng lễ, hằng năm, khu tưởng niệm tổ chức 2 sự kiện quy mô lớn, thu hút hàng nghìn du khách đến tham quan, chiêm bái. Đó là lễ hội khai bút đầu xuân (được tổ chức từ mồng 6, 7 và mồng 8 tháng Giêng và kéo dài đến hết ngày 15 tháng Giêng) và lễ kỷ niệm ngày Thái Tổ Mạc Đăng Dung đăng quang (15-6 âm lịch). Đây là dịp để tuyên truyền, vận động nâng cao ý thức, tráchnhiệm của các cấp, ngành, Nhân dân và du khách về nguồn gốc lễ hội, di tích và vềnhân vật được thờ phụng, tôn vinh. Ban quản lý cũng đang đề xuất sớm triển khai tôn tạo, thay mới hệ thống điện chiếu sáng tại khu chính điện, bảo đảm công tác phòng cháy chữa cháy theo quy hoạch chung được phê duyệt… Qua đó chỉnh trang khu tưởng niệm ngày càng khang trang, bề thế, góp phần phát huy bản sắc truyền thống văn hóa, quảng bá đẩy mạnh xã hội hoá hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản của Vương triều Mạc, các lễ hội tâm linh của vùng đất Dương Kinh xưa, Kiến Thụy ngày nay./.
(1086 chữ)- Thanh Vân
Ảnh: Lê Dũng
