Liên hoan nghệ thuật Đờn ca tài tử mở rộng 2024
Bừng sáng di sản miền Nam trên đất Bắc
Trong khuôn khổ Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2024,Liên hoan nghệ thuật Đờn ca tài tử mở rộng lần đầu được tổ chức nhằm tôn vinh di sản miền đất phương Nam “di cư ra Bắc”, làm giàu có thêm những di sản của Hải Phòng…
Gặp gỡ nghệ sĩ hai miền
Tối 9-5, sân khấu quảng trường Nhà hát thành phố chật kín người dân, du khách ghé xem các nghệ sĩ, diễn viên các nhà hát, đoàn nghệ thuật tiêu biểu của sân khấu Cải lương hai miền Nam - Bắc tụ hội về đây biểu diễn nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ. Vừa rời sân khấu, NSUT Thiên Hoa, Nhà hát Cải lương Việt Nam bày tỏ, lần đầu tham gia chương trình Đờn ca tài tử mở rộng tại thành phố Hoa Phượng Đỏ, chị cảm thấy vô cùng xúc động. “Tầm 18 giờ, khi chạy thử ngoài sân khấu quảng trường Nhà hát thành phố, chúng tôi thấy người xem rất đông. Họ đều hồ hởi, phấn khởi vỗ tay cổ vũ. Đây là động lực để các nghệ sĩ thăng hoa hơn trong đêm khai mạc liên hoan…”, NSUT Thiên Hoa bộc bạch. Còn NSUT Lê Tứ, đến từ Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang thông tin: “Ở trong Nam thì Lê Tứ đi biểu diễn ở nhiều nơi, nhưng đây là lần đầu được ra Bắc. Điều hạnh phúc nhất của anh em làm nghề là bộ môn nghệ thuật của mình được lan tỏa khắp nơi và nhất là bà con ngoài Bắc cũng yêu mến Cải lương...”.
Đánh dấu lần đầu các nghệ sĩ Cải lương hai miền Nam - Bắc hội ngộ trên sân khấu Hải Phòng, Liên hoan nghệ thuật Đờn ca tài tử mở rộng diễn ra trong 2 ngày 9, 10-5 với sự tham gia của 4 đơn vị nhà hát, đoàn nghệ thuật tiêu biểu của sân khấu Cải lương hai miền, gồm: Nhà hát Cải lương Việt Nam, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (TP. Hồ Chí Minh), Nhà hát Cải lương Hà Nội và Đoàn Cải lương Hải Phòng. Tại Liên hoan nghệ thuật Đờn ca tài tử mở rộng, các nghệ sĩ Cải lương mang tới người xem các bản hòa tấu: “Đoản khúc Lam giang”, “Phú Lục”, “Tây Thi”, “Nam Xuân”, “Nam Ai”, “Nam Đảo”… và làn điệu vọng cổ: “Dạ cổ hoài lang”, “Dòng sông quê em”, hòa tấu dàn nhạc “Lưu thủy trường”. Đặc sắc nhất của chương trình liên hoan là trích đoạn “Cung phi Điểm Bích” kể về vua Trần Anh Tông vì không tin Lý Đạo Tái từ bỏ mọi chức tước, quyền uy lên núi tu hành, vì thế, người cử cô cung nữ tài sắc vẹn toàn là cung phi Điểm Bích lên núi Yên Tử để thử thách nhưng cung phi phải thất bại trước đức độ sáng trong của người chân tu.
Lưu giữ và phát huy di sản
Nghệ thuật Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo của người dân Nam Bộ, hình thành và phát triển từ cuối thế kỷ 19, được tạo ra từ nhạc lễ, nhã nhạc cung đình Huế và kết hợp với các làn điệu dân ca ngọt ngào, sâu lắng của các địa phương, vùng, miền khác nhau của Nam Bộ. Năm 2013, nghệ thuật Đờn ca tài tử được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Nền tảng của Đờn ca tài tử là 20 bản tổ (6 Bắc, 3 Nam, 4 Oán, 7 Bài), dân gian thường gọi là 3 Nam, 6 Bắc, 4 Oán, 7 bài. Giới Đờn ca tài tử còn chia bài bản tài tử ra thành 10 loại, đồng thời lưu truyền câu đối: “Thức thời tối thiểu làu thông nhị thập huyền tổ bản; Quán thế thậm đa lịch luyện thất thập nhị huyền công”, nghĩa là người hiểu biết về Đờn ca tài tử không chỉ am tường tối thiểu 20 bản tổ mà còn phải biết thông suốt 72 bài bản khác nhau. Và sự ra đời của bản “Dạ cổ hoài lang” là cội nguồn của nghệ thuật Cải lương sau này.
Theo Trưởng đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy, sân khấu Cải lương phía Bắc đón nhận “hơi thở” từ phương Nam và phát triển không ngừng trong suốt chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc cho đến khi thống nhất đất nước năm 1975 lịch sử. Bộ môn nghệ thuật Cải lương phía Bắc phát triển mạnh mẽ, trong đó có Đoàn Cải lương Hải Phòng, được thành lập vào năm 1959. Với bề dày 65 năm xây dựng và phát triển, các thế hệ nghệ sĩ của Đoàn đưa thương hiệu Cải lương Hải Phòng ghi tên mình vào danh sách top đầu của các nhà hát, đoàn Cải lương khu vực phía Bắc. Những năm gần đây, được sự quan tâm của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, Sở Văn hóa và Thể thao, Đoàn Cải lương Hải Phòng đạt được những thành tích đáng khích lệ: Năm 2012 đạt huy chương bạc cho vở diễn: “Biển và Bờ”; năm 2015 đạt huy chương bạc cho vở diễn: “Đen đỏ mặt người” và phải kể đến thành tích nổi bật của Đoàn Cải lương Hải Phòng trong năm 2022 khi đạt giải xuất sắc nhất Liên hoan sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc tại tỉnh Long An với vở diễn: “Đất liền và biển cả”. Các thế hệ nghệ sĩ của Đoàn cũng đạt nhiều huy chương vàng, bạc, đồng qua các kỳ liên hoan, hội diễn, cuộc thi tài năng diễn viên sân khấu Cải lương toàn quốc. Trải qua 65 năm phát triển và trưởng thành, các thế hệ nghệ sĩ của Đoàn Cải lương Hải Phòng vinh dự được Nhà nước phong tặng 4 NSND, 9 NSƯT…
Theo Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai, là thành phố phát triển mạnh mẽ nhưng Hải Phòng vẫn bảo tồn 2 loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống được UNESCO ghi danh, như: Nghệ thuật hát Ca trù của người Việt, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt cùng với nhiều làng cổ lưu truyền nghệ thuật Múa rối nước, hát Đúm... Đờn ca tài tử không phổ biến trong cộng đồng nhưng Hải Phòng có Đoàn Cải lương với 65 năm tuổi. Lần đầu tổ chức Liên hoan Đờn ca tài tử mở rộng sẽ là dịp để các nghệ sĩ từ phía Nam ra, từ Hà Nội và các tỉnh phía Bắc về với Hải Phòng, thưởng thức không khí lễ hội tháng Năm tràn ngập trên thành phố Cảng./.
HẢI HẬU
Các tiết mục tại Liên hoan nghệ thuật Đờn ca tài tử mở rộng 2024. Ảnh: Hồng Nhung
Các tiết mục tại Liên hoan nghệ thuật Đờn ca tài tử mở rộng 2024. Ảnh: Hồng Nhung
Hải Hậu
