Kỷ niệm 65 năm Ngày mở đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh huyền thoại (19-5-1959 - 19-5-2024)
Gặp nhà báo hai lần vượt Trường Sơn
Cách đây tròn 65 năm, ngày 19-5-1959, Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập và giao nhiệm vụ cho “Đoàn công tác Quân sự Đặc biệt” (Đoàn 559) mở đường Trường Sơn, chi viện cho cách mạng miền Nam. Trên con đường huyền thoại ấy, những chàng trai, cô gái Việt Nam đã dâng trọn tuổi thanh xuân, cùng cả nước làm nên kỳ tích mùa xuân năm 1975. Trong cuốn “Hai lần vượt Trường Sơn” của mình, nhà báo chiến trường Kim Toàn - Cao Kim thể hiện rõ nét ý chí, khát vọng giành độc lập, tự do và thống nhất của toàn dân tộc.
1. Ngày đầu tháng 5-2024, trong căn nhà rợp mát bóng cây tại Khu đô thị Vinhomes Imperia (quận Hồng Bàng), dù ở tuổi ngoài 80 và vừa trải qua đợt phẫu thuật cột sống, nhà báo Kim Toàn vẫn giữ phong thái ung dung, lịch thiệp và đặc biệt nhớ đến từng chi tiết khi tiếp đón đoàn công tác của Sở Văn hóa và Thể thao đến thăm và tiếp nhận sách ông trao tặng bạn đọc thành phố. Thư thả châm tách trà, trong sự quây quần của các cán bộ văn hóa, phóng viên thế hệ kế tiếp, ông hồi tưởng lại những ngày cầm bút và cầm súng trên tuyến đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh năm nào…
Nhà báo Kim Toàn, sinh năm 1940, tại Hải Phòng. Từ năm 1960, ông dấn thân vào nghề báo và sớm trở thành cây bút, tay máy chủ lực của Báo Kiến An, sau đó là Báo Hải Phòng (năm 1963). Thời điểm ấy, Hải Phòng có hơn 15 nghìn cán bộ, học sinh miền Nam tập kết ra Bắc đang công tác, học tập tại các cơ quan, xí nghiệp và trường học; trong đó có 5 cán bộ, phóng viên miền Nam công tác Báo Hải Phòng. Năm 1964, nhà báo Thụy Nga (phu nhân Tổng Bí thư Lê Duẩn) bí mật theo Đoàn tàu không số vào Nam. Năm sau (1965), theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhà báo Kim Toàn xung phong vào tiền tuyến lớn. Gần nửa năm trời, ông cùng đoàn nhà báo miền Nam bí mật đi bộ, lặn lội vượt rừng sâu, núi cao, vực thẳm trên tuyến đường Trường Sơn với biết bao hiểm nguy mới vào đến miền Đông Nam Bộ. Ông được phân công làm phóng viên Báo Giải Phóng - cơ quan ngôn luận chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Từ đó, nhà báo Kim Toàn mang bút danh Cao Kim. Suốt gần một thập niên liên tục hoạt động tại chiến trường Nam Bộ và Khu Sài Gòn - Gia Định, nhà báo Cao Kim có mặt ở khắp các vùng, từ nông thôn đến thành thị, từ rừng núi đến đồng bằng, từ vùng giải phóng đến vùng ta và địch tranh chấp; có thời gian còn bí mật hoạt động ngay giữa Sài Gòn - sào huyệt địch... Hàng nghìn trang sách của nhà báo Kim Toàn là cả một kho tư liệu quý hiếm về những sự thật chiến trường được viết bằng máu của một phóng viên thuộc thế hệ các nhà báo cách mạng kiên trung đã dành trọn tuổi thanh xuân, tác nghiệp giữa nơi lửa đạn vô cùng ác liệt, góp phần cùng quân và dân miền Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước…
2. “Trường Sơn Đông nắng, Tây mưa/ Ai chưa đến đó như chưa hiểu mình” (trích thơ Tố Hữu). “Hai lần vượt Trường Sơn” là cuốn sách phần nào giải đáp câu hỏi khiến đế quốc Mỹ từng vô cùng đau đầu: Tại sao, một dân tộc nhỏ bé, với vô vàn vết thương và chưa thể gượng dậy từ những cuộc chiến trước lại có thể chiến đấu và chiến thắng một siêu cường, vũ khí tối tân. Sau nửa thế kỷ, một số thông tin được “giải mật” và tác giả cũng có độ lùi cần thiết để nhìn lại, nhà báo Kim Toàn nhận lại cuốn sổ ghi chép gần như hằng ngày trong suốt hơn 4 tháng trời vượt dãy Trường Sơn vào Nam. Ngay từ ngày đầu dự “lớp báo chí đặc biệt” của Ban Tuyên huấn Trung ương dành cho những người làm báo tại chiến trường, ông luôn ý thức ghi chép tỉ mỉ từng sự việc, địa danh, tên người (thậm chí cả quê quán, tuổi tác…), mấy chục bức ảnh, các văn bản của cấp trên và cả những tờ “Phiếu bách hóa Trường Sơn” để sau này là nguồn tư liệu quý cho ra đời “Hai lần vượt Trường Sơn”.
Là tác phẩm thứ tư được nhà báo giới thiệu đến bạn đọc, cuốn sách “Hai lần vượt Trường Sơn” dày 448 trang được bố cục 3 phần. Phần 1 “Thăm thẳm Trường Sơn” tái hiện lại cuộc hành quân vượt Trường Sơn lần thứ nhất vào mùa xuân năm 1965. Hơn 4 tháng ròng rã hành quân với súng đạn và ba lô nặng trĩu trên vai, các cán bộ báo chí chân bước vững vàng trước chông gai, thử thách. Những trận mưa bom bất chợt ào tới, những đợt Mỹ rải chất độc hóa học và cách đối phó, rồi cả tình huống bản thân bị sốt rét rừng, đau bụng, ngã gãy tay và bị bom Mỹ hất xuống triền núi, lạc rừng và sức khỏe suy kiệt gần như thường xuyên… được tác giả tái hiện sinh động, chân thật, khiến người xem như được tận mắt chứng kiến cuộc hành quân vượt dãy Trường Sơn năm nào. Phần 2 “Thênh thang Trường Sơn” ghi lại ký ức của ông về cuộc hành quân vượt Trường Sơn lần thứ hai vào mùa xuân năm 1974. Lúc này, Hiệp định Paris đã được ký kết cùng với chiến thắng của quân và dân ta trên khắp các mặt trận nên chuyến hành quân trên dãy Trường Sơn mang khí thế mới - không còn lặn lội chống gậy đi bộ nhiều tháng mà hành quân bằng xe cơ giới chỉ trong mấy tuần. Dù vậy, con đường mang tên Trường Sơn vẫn đầy hố bom và hiểm nguy rình rập. Từng có lúc, tưởng chừng khó qua khỏi, ông đã dặn đồng đội mang giúp ba lô về gia đình, chuyển tài liệu cho nhà báo Thép Mới, thủ trưởng cũ ở báo Giải Phóng. Mặc dù bệnh trọng và đối mặt không ít hiểm nguy, nhà báo Kim Toàn vẫn ghi chép được nhiều điều tai nghe, mắt thấy về sự lớn mạnh của cách mạng Việt Nam, về niềm tin tất thắng và quyết tâm sắt đá của các lực lượng ta ra chiến trường trong thời điểm quân, dân cả nước chuẩn bị bước vào giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, quyết giành toàn thắng trong mùa xuân năm 1975 lịch sử. Phần 3 là tập hợp những tình cảm chân thành dành cho nhà báo Kim Toàn và các đồng nghiệp gồm những bài viết của đồng đội, đồng nghiệp gắn bó với nhà báo Kim Toàn suốt thời gian làm chiến sĩ và nhà báo trong chiến trường cũng như sau này…
3. Nhà báo Kim Toàn chia sẻ: “Năm nay, ở tuổi 84, sức khỏe yếu, lại nhiều bệnh trọng nhưng tôi vẫn khôn nguôi mong muốn được viết về những năm tháng cùng đồng đội cầm bút và cầm súng chiến đấu nơi chiến trường. Nếu để những năm tháng ấy dần bị quên lãng thì vô cùng đáng tiếc. Các thế hệ sau cần biết sâu sắc hơn về hành trình gian lao mà anh dũng đi đến chiến thắng vĩ đại của thế hệ cha anh đi trước, để thấy rõ hơn giá trị của hòa bình mà cả dân tộc từng đi qua những cuộc chiến đầy máu lửa giành được…”. Cùng với “Hai lần vượt Trường Sơn”, trước đó, nhà báo Kim Toàn giới thiệu với bạn đọc 3 cuốn sách ông viết về chiến tranh cách mạng. Nếu như “Làm Báo ở chiến trường” là câu chuyện của những “người trong cuộc” - những người làm báo ở chiến trường thì cuốn “Viết trong lửa đạn” là những tác phẩm được ông viết tại mặt trận, gồm nhiều thể loại, có cả kịch vui. Cuốn “Cánh chim nhỏ giữa sào huyệt địch” được nhà báo Cao Kim viết khi đang hoạt động bí mật giữa nội thành Sài Gòn những năm tháng chiến tranh…
Box: Năm tháng trôi qua, đường Hồ Chí Minh - đường Trường Sơn mãi mãi là niềm tin tất thắng của cả dân tộc, niềm tự hào của tuổi trẻ Việt Nam và đi vào lịch sử như một kỳ tích, có ý nghĩa thiết thực trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới, cũng trở thành biểu tượng để giáo dục lý tưởng cách mạng, ý chí vượt khó cho thế hệ trẻ hôm nay. “Hai lần vượt Trường Sơn”, cuốn sách tái hiện sinh động, chân thực con đường huyền thoại này, cũng là nguồn tư liệu quý để bạn đọc hiểu thêm về hoạt động báo chí tại chiến trường và sự hy sinh anh dũng, cao cả của các nhà báo cách mạng để thêm tự hào về truyền thống báo chí cách mạng Việt Nam.
HẢI HẬU
Hành quân vào Nam tại cung giao liên bộ của Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 71 trên tuyến Tây Trường Sơn vào tháng 8-1962. Ảnh: Tư liệu
Bìa sách “Hai lần vượt Trường Sơn”. Ảnh: Đỗ Hiền
Nụ cười lạc quan phơi phới tại chiến trường. Ảnh tư liệu
Hải Hậu
