Sức sống mới của các hợp tác xã sau đổi mới
Thanh Vân
Nửa thế kỷ kể từ ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, thành phố Cảng không ngừng bứt phá trong công cuộc đổi mới và phát triển. Một trong những gam màu tươi sáng trong bức tranh, đó là sự hồi sinh mạnh mẽ của khu vực kinh tế tập thể, tiêu biểu là các hợp tác xã (HTX). Từ những mô hình cũ kỹ, lạc hậu, các HTX hôm nay khoác lên mình diện mạo mới, vận hành hiện đại, hiệu quả, gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thị trường và bảo đảm việc làm, thu nhập cho các xã viên.
Chuyển mình từ gian khó
Những ngày tháng 4 lịch sử, dạo bước giữa cánh đồng rau màu trù phú, các diện tích trồng hoa cúc thương phẩm đang trổ bông và thăm hệ thống nhà màng trồng rau hữu cơ tưới tiêu tự động, Giám đốc HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Dũng Tiến (huyện Vĩnh Bảo) Vũ Văn Quý không giấu được niềm phấn khởi trước sự đổi thay của quê hương sau nửa thế kỷ kể từ Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 - 30-4-2025). Ông Quý chia sẻ: HTX từng bước chuyển mình, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, hướng đến sản xuất an toàn, bền vững. Nhờ đó, đời sống kinh tế của bà con ổn định hơn, thu nhập được cải thiện rõ rệt. Trong bối cảnh Hải Phòng và Hải Dương hợp nhất trong thời gian tới, mở ra dư địa phát triển mạnh mẽ, HTX đứng trước cơ hội lớn để mở rộng không gian sản xuất, thúc đẩy nông nghiệp sạch.
Ít ai biết, trong thời kỳ bao cấp, các HTX ở Hải Phòng cũng như trên cả nước chủ yếu vận hành theo cơ chế “kế hoạch hóa tập trung”, hiệu quả thấp, thiếu tính tự chủ. Giai đoạn 1975-1980, thành phố chọn huyện An Thụy (Kiến Thụy hợp nhất An Lão) làm điểm xây dựng huyện công- nông nghiệp với mô hình HTX quy mô toàn xã. Tuy nhiên, mô hình này không đạt hiệu quả như kỳ vọng do phương thức quản lý chưa phù hợp. Bước ngoặt đến từ công cuộc đổi mới năm 1986 và nhất là khi Luật Hợp tác xã năm 2012 có hiệu lực, trao quyền tự chủ cho các HTX. Sự chuyển biến quan trọng nhất là thay đổi tư duy phát triển kinh tế tập thể. Những năm gần đây, thành phố xác định khu vực này là thành phần quan trọng cần hỗ trợ phát triển bền vững. Các chính sách hỗ trợ vốn, xúc tiến thương mại, đào tạo nhân lực, hỗ trợ đất đai, ứng dụng khoa học kỹ thuật… được triển khai đồng bộ, tạo đòn bẩy cho HTX vươn lên… Nhiều huyện như Kiến Thụy, Vĩnh Bảo, An Lão, Thủy Nguyên hình thành các mô hình HTX kiểu mới, gắn với OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm), liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, góp phần nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản địa phương trên thị trường trước sự cạnh tranh từ nông sản các vùng miền và hàng nhập khẩu.
Tiêu biểu trong làn sóng đổi mới có HTX dịch vụ chăn nuôi Thái Sơn, xã Tú Sơn, (huyện Kiến Thụy). Từ mô hình nhỏ lẻ, HTX chuyển mình mạnh mẽ, ứng dụng công nghệ vào sản xuất, khẳng định vai trò trong liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi, thủy sản và trồng trọt. Đây là HTX đầu tiên ở Hải Phòng mạnh dạn đầu tư mô hình trồng rau sạch nhà lưới, liên kết tiêu thụ với bếp ăn tập thể, Siêu thị AEON MALL Hải Phòng Lê Chân… góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên.
Tại HTX dịch vụ nông nghiệp và điện năng An Hưng (quận Hồng Bàng), sự đổi mới tư duy trở thành chìa khóa phát triển. Năm 2024, HTX đầu tư hoàn thiện 2 trạm biến áp với tổng công suất 630 KVA để bảo đảm cung cấp điện ổn định cho sản xuất và sinh hoạt trong khu vực, nâng cấp 42 km đường điện hạ thế nhằm giảm tổn thất điện năng, tăng chất lượng lưới điện; áp dụng công tơ điện tử, ký hợp đồng điện tử với các hộ dân sử dụng điện, góp phần nâng cao hiệu quả, minh bạch hoạt động. HTX còn đầu tư bảo vệ môi trường, thu gom và phân loại rác tại nguồn, liên kết trồng 6 ha hành lá đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao để xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc. Các HTX hoạt động trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, tiểu thủ công nghiệp cũng có bước tiến đáng ghi nhận. Bàn tay tài hoa của người thợ ở các HTX Mây tre Tiên Cầm (huyện An Lão), thủ công mỹ nghệ Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo)… tiếp sức cho làng nghề truyền thống, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.
Động lực phát triển bền vững
Cùng với quá trình phát triển, các HTX thể hiện rõ vai trò trong xây dựng nông thôn mới. Các HTX tổ chức lại sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi liên kết, thu hút đầu tư, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Theo Chủ tịch Liên minh HTX thành phố Ngô Ngọc Khánh, khu vực kinh tế tập thể cùng kinh tế tư nhân đóng góp quan trọng trong giải quyết việc làm, bảo đảm an sinh xã hội, tăng nguồn thu ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội. Tính đến hết tháng 3-2025, thành phố có 665 HTX, trong đó 372 HTX hoạt động đa dạng trên các lĩnh vực. Giai đoạn 2020–2024, Hải Phòng thành lập mới 130 HTX, lĩnh vực nông nghiệp chiếm 69,4%, phi nông nghiệp chiếm 30,6%.
Liên minh HTX thành phố làm tốt vai trò hỗ trợ tư vấn thủ tục thành lập HTX, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, cập nhật thông tin thị trường, khoa học công nghệ. 100% HTX được hỗ trợ chuyển đổi theo Luật HTX năm 2012; các HTX nông nghiệp được củng cố bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Nhiều HTX còn tích cực tham gia bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan nông thôn.
Dù đạt nhiều thành tựu, khu vực HTX còn đối mặt với không ít hạn chế như quy mô nhỏ, thiếu vốn, trình độ quản lý chưa đồng đều, sức cạnh tranh thấp. Để khơi dậy tiềm năng to lớn, cần tiếp tục đổi mới cơ chế chính sách, khuyến khích phát triển các HTX theo hướng liên kết sản xuất lớn, ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh và chuyển đổi số. Đồng thời, chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý, nâng cao kỹ năng kết nối thị trường, sáng tạo mô hình kinh doanh.
Khi các HTX thực sự trở thành hạt nhân của chuỗi giá trị, không chỉ góp phần phát triển kinh tế địa phương mà còn khẳng định sức sống bền vững của mô hình kinh tế tập thể trong thời kỳ mới.
(1170 chữ)-
