(HPĐT)- Hai công ty từ điển nổi tiếng hàng đầu thế giới vừa lựa chọn “Từ của năm 2023” liên quan trực tiếp tới tính chân thực của thông tin giữa thời đại công nghệ ảo lên ngôi. Những câu chuyện chung quanh vấn đề này được dự đoán tiếp tục là “điểm nóng” của năm 2024.
Bjork biểu diễn sáng tác được tạo nên với sự giúp sức của AI. Ảnh: Microsoft
Nỗi lo âu về AI
Từ điển Cambridge công bố “hallucinate” là “Từ của năm 2023”. Đây là động từ vốn có nghĩa là nhìn thấy, nghe thấy, cảm thấy hoặc ngửi thấy những gì không tồn tại, thường là do ảo giác. Nhưng nghiên cứu mới từ kho dữ liệu của Cambridge cho thấy, “hallucinate” được sử dụng để chỉ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra thông tin sai lệch. Cùng chủ đề này, từ điển MerriamWebster cũng lựa chọn “authentic” - tạm dịch là “xác thực” là “Từ của năm”. Theo dữ liệu Merriam-Webster thu thập được, trong năm vừa qua, những câu chuyện về tính chân thực của thông tin tạo ra bởi AI được bàn luận thường xuyên trên nhiều diễn đàn.
Rõ ràng, tiềm năng và tính ứng dụng của AI luôn là chủ đề “nóng” được nhiều người quan tâm. Sự phát triển mạnh mẽ của hàng loạt công cụ AI được cung cấp miễn phí tới người dùng như: ChatGPT, Bard, BingAI, DALL-E… có thể hỗ trợ con người trong nhiều lĩnh vực. Nhưng song hành đó cũng là nỗi lo về việc AI góp tay vào các “chiêu trò” lan truyền thông tin không chính xác. Nghiên cứu được đăng trên tạp chí y khoa JAM Internal Medicine cho thấy, chỉ trong vòng 65 phút, công cụ OpenAI có thể tạo nên 102 bài viết chứa hơn 17 nghìn từ ngữ sai sự thật liên quan đến vaccine và thuốc lá điện tử.
Đương nhiên, AI có thể “gây ảo giác” bằng thông tin sai lệch trên mọi lĩnh vực, không chỉ riêng y tế. Còn nhớ, năm 2021, công cụ giao tiếp bằng AI của Microsoft đăng tải lên mạng xã hội X (khi đó có tên là Twitter) hàng loạt nội dung phân biệt chủng tộc, kỳ thị nữ giới và đầy sự thù hận. Chỉ 24 giờ sau khi ra mắt, Microsoft phải vội vàng gỡ bỏ công cụ AI này khỏi X.
Tương tự ảo giác trong bộ não của con người, “ảo giác” gây ra từ AI cũng được cho là vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, đang ngày càng trở nên phức tạp hơn. Tiếp xúc với quá nhiều thông tin không chính xác, có thể khiến con người mất kết nối với thực tại. Tổ chức Y tế thế giới và Hiệp hội Y tế Hoa Kỳ từng cảnh báo về tác động xấu mà những tin tức sai lệch từ AI có thể gây ra tới sức khỏe tinh thần và tâm thần của người dùng mạng.
Cần trân trọng tính thực trong nghệ thuật
Các từ ngữ liên quan tới tính xác thực như “authentic” cũng xuất hiện nhiều trong nghệ thuật năm 2023, gắn liền với các ca sĩ nổi tiếng như Sam Smith hay Taylor Swift. Nhiều tuyên bố của các nghệ sĩ này dùng từ “authentic” để nhấn mạnh việc tìm bản sắc đích thực của bản thân trong văn hóa đại chúng, đồng thời hạn chế tình trạng sử dụng AI để thay thế quá trình sáng tạo của nghệ sĩ. Hiện nay, một tìm kiếm nhanh trên YouTube cũng cho thấy vô số bài nhạc được tạo ra bởi AI, bắt chước lại màu sắc âm nhạc của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng.
Các công cụ thông minh giúp sức nghệ sĩ thỏa thích thực hiện những ý tưởng của mình. Chẳng hạn, nghệ sĩ Bjork sử dụng AI để sáng tác nhưng vẫn giữ được màu sắc độc đáo và rất “Bjork”. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI và công nghệ sao chép gương mặt, giọng nói và cử chỉ của con người như deepfake tạo ra những sản phẩm giả mạo hay các tác phẩm nghệ thuật “nhái” tràn lan mạng internet và thị trường. Mới đây, tác giả của bộ truyện tranh “One piece” đình đám nhận nhiều chỉ trích khi sử dụng AI để lên ý tưởng cốt truyện và tạo nên video ca nhạc triệu view. Đạo diễn phim hoạt hình chuyển thể của “One piece” Hiromi Ishigami cũng bày tỏ sự không hài lòng với cách tiếp cận mới của studio sản xuất phim muốn sử dụng công nghệ trí tuệ ảo này.
Đối với nhiều nghệ sĩ, ứng dụng AI trong quá trình sáng tạo là không cần thiết, vì sự chân thực, tính độc bản vẫn được trân trọng trong thế giới nghệ thuật và luôn có công chúng riêng. Tuy nhiên, với những yêu cầu ngày càng đa dạng và phức tạp từ công chúng, nghệ thuật chắc chắn cần có sự chuyển mình trong thời đại mới. Đó không phải là chạy theo xu hướng người người, nhà nhà sử dụng AI, mà là biết áp dụng AI đúng lúc, đúng cách, đúng mức độ để tạo nên những sản phẩm chất lượng cao hơn mà vẫn giữ được màu sắc riêng của nghệ sĩ./.
Trần Ngọc (tổng hợp)
