Băn khoăn lao động nhập cư

Giải pháp trong ngắn hạn

Ở các nước như: Canada, Đức và Anh, dòng chảy người nhập cư hiện cao gấp hai đến ba lần so với mức trước đại dịch COVID-19. Tại Mỹ, số người di cư đến nhiều hơn 3,3 triệu so với số người rời đi vào năm ngoái. Hiện, 75% số lao động nông trại, 30% số công nhân xây dựng và khai thác mỏ ở Mỹ là người nhập cư. Tổng thể, người nhập cư chiếm 18% lực lượng lao động của Mỹ vào năm 2021, so với 16% cách đây một thập niên, theo Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD). Tại Anh, số lao động nhập cư tăng đột biến kể từ khi rời Liên minh châu Âu (EU) vào năm 2020. Hiện, hơn 27% số y tá của Cơ quan Y tế quốc gia Anh là người nước ngoài. Ở Đức, khoảng 80% số lao động tại các lò mổ gia súc, gia cầm là người nhập cư.

Với làn sóng di cư đạt mức cao kỷ lục trên toàn thế giới, các nhà kinh tế đang tranh luận liệu một số ngành ở các nước phát triển có đang trở nên quá phụ thuộc vào lao động nước ngoài hay không. Nhiều chủ doanh nghiệp cho biết, nhu cầu tuyển dụng lao động nước ngoài có tay nghề thấp trở nên cấp thiết hơn khi dân số địa phương già hóa dẫn đến tình trạng khan hiếm của lực lượng lao động có sẵn.

Cuộc tranh luận về lao động nhập cư có thể sẽ nóng hơn nữa khi các xã hội ở phương Tây tiến gần hơn đến “vực thẳm nhân khẩu học”. Lần đầu kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai, các nền kinh tế tiên tiến ghi nhận dân số trong độ tuổi lao động suy giảm. Theo báo cáo gần đây của Công ty bảo hiểm Allianz của Đức, dân số trong độ tuổi lao động của EU sẽ giảm 20% vào năm 2050.

Có nhiều cách để bù đắp xu hướng suy giảm đó như khuyến khích người lao động lớn tuổi trì hoãn nghỉ hưu, nhưng nhập khẩu lao động nước ngoài thường là sự lựa chọn dễ dàng nhờ nguồn cung lao động dồi dào từ những khu vực có thu nhập thấp như: Mỹ Latin, châu Á hoặc châu Phi. Chính sách khuyến khích nhập cư cũng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vì giúp tăng dân số và chi tiêu.

Hệ lụy lâu dài

Theo các nhà kinh tế, sự phụ thuộc vào lao động nhập cư ở một số nước phát triển đang tiến đến mức không lành mạnh, từ đó kìm hãm tốc độ tăng năng suất lao động. Điều này cũng khiến các doanh nghiệp trì hoãn tìm kiếm giải pháp bền vững hơn để giải quyết tình trạng thiếu lao động như tăng đầu tư vào tự động hóa hoặc tái cấu trúc triệt để.

Một nghiên cứu năm 2022 ở Đan Mạch cho thấy các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận lao động nhập cư có xu hướng đầu tư ít hơn vào tự động hóa. Các nghiên cứu ở Australia và Canada cho thấy lao động nhập cư có thể giúp các doanh nghiệp nhỏ tiếp tục hoạt động nhưng ảnh hưởng đến năng suất tổng thể. Trong những năm gần đây, tốc độ tăng năng suất lao động tại các nền kinh tế lớn đã chậm lại. Ở Mỹ và Anh, lĩnh vực nông nghiệp chứng kiến năng suất lao động “giậm chân tại chỗ” trong suốt hơn một thập niên.

Nhiều quốc gia đang cố gắng đẩy nhanh quá trình tự động hóa trong nhiều lĩnh vực, nhất là nông nghiệp. Tại Séc, một số trang trại sử dụng robot điều khiển bằng trí tuệ nhân tạo để theo dõi và thu hoạch dâu tây. Công ty khởi nghiệp Tevel Aerobotics Technologies của Israel phát triển máy bay không người lái hái trái cây. Chính phủ Anh cũng đầu tư không ít tiền vào công nghệ nông nghiệp. Cùng với đó, quốc gia này đang xem xét quy định các công ty không được trả lương cho lao động nhập cư thấp hơn 20% so với mức lương trung bình hiện hành.

Trong khi đó, theo dữ liệu của OECD, Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi có chính sách nhập cư “chặt” hơn, năng suất lao động tăng khoảng 1,5%/năm. Tại Malaysia, năm ngoái, Chính phủ nước này thông báo ngừng cấp thị thực cho lao động nước ngoài mới. Theo các quan chức nước này, việc quá phụ thuộc vào lao động nước ngoài giá rẻ tạo ra vòng xoáy tiêu cực mà ở đó các doanh nghiệp không chịu đổi mới. Trong khi đó, các doanh nghiệp nói rằng cần có thêm thời gian để đầu tư vào tự động hóa và nâng cao tay nghề của người lao động bản địa.

Trên thực tế, tìm kiếm sự cân bằng hợp lý giữa sử dụng nguồn lao động nhập cư để duy trì sự năng động của nền kinh tế ở các nước đang có dân số già hóa và tránh phụ thuộc quá mức vào nguồn lao động này là điều khó khăn. Trong nhiều lĩnh vực, doanh nghiệp không có giải pháp rõ ràng để thay thế lao động nhập cư. Các chuyên gia về di cư toàn cầu cho rằng, sử dụng lao động nhập cư có tay nghề thấp là điều cần thiết trong ngắn hạn để giúp giải quyết tình trạng thiếu lao động. Các chuyên gia về năng suất lao động của OECD nhận định, đối với các nước phát triển, theo đuổi các biện pháp cải cách nhằm tăng năng suất lao động và cho phép các công ty yếu kém phá sản khó thực hiện hơn rất nhiều so với việc triển khai chính sách tăng cường lao động nhập cư./.