Phố bích hoạ Phùng Hưng, Hà Nội được đánh giá là hài hoà với không gian công cộng.
Với sự việc sơn lại các tác phẩm được đặt tại Công viên Thống Nhất, ở góc nhìn chuyên môn, họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho rằng: Giá họ hỏi ý kiến chuyên môn khi chưa bắt đầu thì tốt hơn, đỡ tốn kém hơn rất nhiều. Công viên Thống Nhất hơn 60 năm nay là nơi ngắm cảnh, đi dạo của người dân và du khách, cả khách nước ngoài mà lại có những bức tượng “lệch pha” màu mè đúng là xấu quá.
Họa sĩ Đoàn đánh giá: Đó không chỉ là công trình trang trí đơn thuần mà là những tượng có tuổi đời trên 60 năm nay, chứa đựng nhiều giá trị tinh thần và gắn với ký ức của nhiều người. 17 bức tượng có màu thời gian qua bao năm tháng nên mỗi lần thay đổi màu sơn tượng phải hiểu màu trước đây là gì. Đó là những tượng bằng bê tông - xi măng nên có sơn lại cũng phải sơn màu trắng. Nó chỉ phù hợp màu đơn sắc thôi, không thể xanh đỏ được.
Trước phản ứng gay gắt của giới mỹ thuật cũng như cộng đồng về việc sơn mới 17 bức tượng màu sắc loè loẹt, quản lý Công viên Thống Nhất cho sơn lại màu trắng.
Tuy nhiên, câu chuyện sơn tượng tại Công viên Thống Nhất chỉ là một trong nhiều bất cập trong việc trang trí các công trình công cộng thời gian qua. Có thể điểm lại những sự việc gây phản cảm như: Tuyến phố “đồng phục” tại Hà Nội; việc trang trí các bốt điện. Hay dự án làm những bông hoa khổng lồ ở đài phun nước tại quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục khu vực hồ Hoàn Kiếm, nhưng sau đó bị dư luận phản ứng dữ dội và phải tháo dỡ ngay. Điều này cho thấy cộng đồng không hề thờ ơ hay thụ động trong cảm xúc và cảm nhận nghệ thuật. Không phải bất cứ cái gì đặt vào không gian công cộng cũng được chấp nhận. Trình độ nhận thức ngày càng cao và đa dạng của công chúng là thách thức với nghệ sĩ và những người giám tuyển.
Với thực tế này, kiến trúc sư (KTS) Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội KTS Việt Nam cho rằng: Chúng ta đang hiểu sai về việc trang trí không gian công cộng. Bởi ngay việc trang trí đường phố ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hay Hải Phòng là hoàn toàn khác nhau. Ở đây, việc trang trí không chỉ để làm đẹp cho cảnh quan chung, mà còn là những biểu đạt về văn hóa của từng địa phương. Cũng theo ông Tùng, việc trang trí cần có sự tham gia của các nhà thiết kế, KTS, các nghệ sĩ mỹ thuật có kinh nghiệm để bảo đảm tính ổn định của không gian. Nếu như cần làm mới, mỗi năm chúng ta có thể thay đổi một chút về màu sắc chứ không nên trang trí lúc nào cũng thật to, thật cao, như thế không chỉ không đẹp mà còn vô cùng tốn kém. Ngoài ra, việc trang trí phải làm sao gần gũi ngay chính con người, văn hóa ở từng địa phương, vùng miền.
Để có thể đưa ra công chúng những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan, Phó viện trưởng Viện Kiến trúc quốc gia (Bộ Xây dựng) cho rằng, trước hết, các nghệ sĩ tham gia nghệ thuật công cộng phải rất giỏi chuyên môn để có thể đưa tới công chúng những tác phẩm có giá trị nghệ thuật: Không chỉ đẹp, phù hợp, mà còn có chiều sâu văn hóa, có khả năng thức tỉnh, thay đổi nhận thức, nâng cao trình độ cảm thụ văn hóa nghệ thuật của công chúng. Quan trọng hơn, khi làm nghệ thuật cùng cộng đồng, người nghệ sĩ sẽ phải bước ra khỏi “tháp ngà” nghệ thuật, khỏi “cái tôi” nghệ thuật của mình để thực hành quá trình tương tác với các bên liên quan là cộng đồng, cơ quan quản lý, nhà tài trợ... và chứng kiến sự chuyển hóa của tác phẩm trong quá trình liên tục. Nó là đối thoại nghệ thuật với hình thức đa dạng để đi đến sự đồng cảm về nghệ thuật, từ đó chính cộng đồng sẽ là người tôn vinh, bảo vệ tác phẩm đó.
Tú Uyên
