(HPĐT)- Hiện, trên địa bàn thành phố có hơn 4.000 căn hộ tại 12 khu chung cư thuộc tài sản công, được xây dựng sau năm 1994. Các căn hộ này đang được quản lý theo hình thức cho thuê. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ nhiều hạn chế, thiếu bền vững về tài chính, gây áp lực lớn lên ngân sách, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có cơ chế quản lý mới, hiệu quả hơn.
Thu không đủ bù chi
Theo thống kê của Sở Xây dựng, thành phố hiện có 4.170 căn hộ tại 12 khu chung cư được đầu tư theo chương trình cải tạo chung cư cũ trong giai đoạn từ sau năm 1994 đến năm 2025. Trong số này, 6 chung cư phục vụ tạm cư, tái định cư được xây dựng từ năm 2005 đến 2015, gồm: Khúc Thừa Dụ, Vĩnh Niệm, Cát Bi (khu T), Kênh Dương, Đông Khê và lô 27 Lê Hồng Phong. 6 chung cư còn lại đưa vào sử dụng từ năm 2017, bao gồm: N1-N2 Lê Lợi, U19 Lam Sơn, D2 Đồng Quốc Bình, HH1–HH2, HH3– HH4 Đồng Quốc Bình và 75 Lý Thánh Tông (quận Đồ Sơn).
Qua thời gian khai thác, một số công trình có dấu hiệu xuống cấp, hư hỏng kết cấu, thiết bị và hệ thống phòng cháy chữa cháy; chi phí bảo trì, bảo dưỡng ngày càng tăng. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho công tác sửa chữa còn hạn chế, mới chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu. Mô hình cho thuê – với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội – đang tạo gánh nặng không nhỏ cho ngân sách thành phố. Cụ thể, trong các năm 2023, 2024 và dự toán 2025, khoản thu từ cho thuê các căn hộ này không đủ bù đắp chi phí quản lý, vận hành. Giá thuê được áp dụng từ năm 2024 về trước vẫn thấp hơn so với mặt bằng chung, trong khi thành phố phải thực hiện trợ giá. Tuy nhiên, việc trợ giá không thể kéo dài, nhất là khi chi phí vận hành, bảo trì tăng đều qua từng năm do công trình xuống cấp.
Thực tế sử dụng cho thấy, nhiều hộ dân có nhu cầu thanh lý, mua lại căn hộ đang thuê để chủ động quản lý, sử dụng và sở hữu như tài sản riêng. Từ ngày 1-1- 2025, UBND thành phố sẽ điều chỉnh giá thuê nhà chung cư thuộc tài sản công theo hướng tính đúng, tính đủ, bảo đảm phù hợp quy định pháp luật và chất lượng công trình. Mức giá mới được áp dụng theo lộ trình tăng dần từ năm 2025 đến năm 2035, sau đó ổn định. Qua tính toán, tổng số tiền thuê nhà theo mức mới trong khoảng 15–20 năm tương đương với giá trị mua căn hộ (khoảng trên dưới 1 tỷ đồng, tùy diện tích và suất đầu tư). Nếu được hưởng chính sách vay ưu đãi, trả góp như khi mua nhà ở xã hội, phần lớn người dân đồng thuận với phương án được mua lại căn hộ đang thuê.
Ông Trần Quang Hải, cư dân tòa M3A khu chung cư Đông Khê, quận Ngô Quyền chia sẻ: “Nếu được mua lại căn hộ, tôi hoàn toàn ủng hộ. Điều người dân mong muốn là mức giá hợp lý, hình thức thanh toán linh hoạt. Khi có quyền sở hữu, chúng tôi sẽ yên tâm hơn trong quản lý, sửa chữa và không còn lo chuyện tăng giá thuê nhà”.
Đề xuất Quốc hội cơ chế đặc thù
Từ thực tiễn trên cho thấy, mô hình cho thuê nhà chung cư thuộc tài sản công không còn phù hợp về lâu dài. Việc chuyển đổi sang hình thức bán căn hộ cho người dân là giải pháp khả thi, đáp ứng được cả mục tiêu an sinh lẫn hiệu quả sử dụng tài sản công. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, pháp luật chỉ cho phép bán nhà ở thuộc tài sản công hình thành trước năm 1994. Việc bán căn hộ hình thành sau thời điểm này chưa có hành lang pháp lý cụ thể. Do đó, thành phố đang xây dựng tờ trình, đề xuất Quốc hội cho phép Hải Phòng thí điểm cơ chế đặc thù bán nhà ở cho các hộ dân đang thuê tại các chung cư thuộc tài sản công hình thành từ sau năm 1994 đến năm 2025.
Nếu được thông qua, chính sách này sẽ tạo điều kiện cho người dân ổn định lâu dài về chỗ ở, đồng thời giúp thành phố huy động nguồn lực tài chính, tái đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên như phát triển nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ, nâng cấp hạ tầng đô thị. Việc giảm chi phí quản lý, vận hành, sửa chữa cũng sẽ giúp ngân sách nhẹ gánh hơn, trong khi hiệu quả quản lý nhà ở được nâng cao.
Phó chủ tịch UBND phường Đông Khê (quận Ngô Quyền) Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, địa phương có 2 trong số 12 khu chung cư thuộc tài sản công của thành phố. Cụ thể, khu lô 27 Lê Hồng Phong có 29 hộ đang thuê; khu 9 tầng Đông Khê có 145 hộ thuê trên tổng số 365 căn. “Các căn hộ này có dấu hiệu xuống cấp, việc sửa chữa rất phức tạp do phải trải qua nhiều thủ tục. Nếu được Quốc hội cho phép, việc bán nhà sẽ mang lại lợi ích kép – vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa giúp công tác quản lý nhà ở hiệu quả hơn, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và ổn định trật tự địa phương”, ông Hùng nhấn mạnh.
