Bắn súng Việt Nam đã đến lúc cần phải thay đổi

Bắn súng và bài toán đầu tư cho thể thao đỉnh cao Việt Nam

Bắn súng là môn thể thao mà ranh giới giữa chiến thắng và thất bại đôi khi chỉ được quyết định bởi một viên đạn, một nhịp thở hay khoảnh khắc tâm lý dao động. Chỉ một sai số nhỏ cũng có thể khiến vận động viên đánh mất cơ hội giành huy chương vàng, thậm chí rời cuộc chơi mà không có huy chương. Bởi vậy, kết quả không như mong đợi ở một giải đấu khó có thể quy về một nguyên nhân duy nhất.

Dẫu vậy, với một đội tuyển từng sản sinh nhà vô địch Olympic, từng bước lên bục cao nhất tại ASIAD, việc chỉ giành được một huy chương đồng ở đại hội vừa qua là kết quả cần được nhìn nhận nghiêm túc. Không thể lấy yếu tố may rủi làm lời giải thích duy nhất.

Trịnh Thu Vinh chỉ xếp thứ tư nội dung 25 m súng ngắn nữ. Kết quả thi đấu phải được tôn trọng, nhưng điều đáng bàn không nằm ở việc lý giải vì sao nữ xạ thủ chưa đạt phong độ tốt nhất. Vấn đề cốt lõi là trong khoảng 1.000 ngày chuẩn bị cho ASIAD, công tác huấn luyện, đầu tư và hỗ trợ Thu Vinh đã tiệm cận cách làm của những nền bắn súng hàng đầu hay chưa?

Từ câu chuyện của bắn súng có thể nhìn rộng hơn vào thực trạng Thể thao Việt Nam tại đấu trường châu lục. Ở SEA Games, chúng ta có thể sở hữu số lượng huy chương vàng đáng kể, nhưng khi cạnh tranh với những đối thủ mạnh nhất châu Á, sự khác biệt về trình độ nhanh chóng được bộc lộ.

Đây là lúc thể thao nước nhà cần xác định rõ mục tiêu đầu tư: hướng tới số lượng huy chương lớn hay xây dựng lực lượng vận động viên đủ năng lực cạnh tranh ở ASIAD và Olympic? Hai định hướng này đòi hỏi cách phân bổ nguồn lực và tổ chức đào tạo không giống nhau.

Với bắn súng, những hạn chế về súng, đạn và thiết bị tập luyện là vấn đề không thể xem nhẹ. Tuy nhiên, đó chưa phải toàn bộ câu chuyện. Điều cần xem xét sâu hơn là mô hình đầu tư, cách phát hiện và nuôi dưỡng những vận động viên có khả năng vươn tới đỉnh cao.

Những gương mặt được xác định có tiềm năng tranh huy chương tại ASIAD, Olympic cần một cơ chế chuẩn bị riêng, thay vì được đặt trong khuôn khổ đầu tư đại trà. Thu Vinh cùng nhóm súng ngắn nữ là trường hợp cần được nhìn nhận theo hướng đó. Nếu mục tiêu của họ là Olympic Los Angeles 2028, quá trình chuẩn bị phải được xem như một chương trình trọng điểm dài hạn của thể thao Việt Nam.

Không thể trông đợi vào vài đợt tập huấn ngắn trước giải. Việc tăng cường khối lượng đạn tập khi thời điểm thi đấu đã cận kề cũng không thể thay thế quá trình tích lũy lâu dài. Những chuyến tập huấn nước ngoài chỉ diễn ra một vài lần trong năm khó có thể tạo ra bước nhảy vọt về trình độ, nếu thiếu một hệ thống hỗ trợ liên tục.

Muốn vươn tầm phải có môi trường tương xứng

Để cạnh tranh với các cường quốc bắn súng, vận động viên Việt Nam cần được rèn luyện trong môi trường có chất lượng tương đương: tập huấn dài hạn tại những quốc gia có trình độ cao như Hàn Quốc; bảo đảm đủ đạn và điều kiện chuyên môn; có chuyên gia về kỹ thuật, tâm lý, thể lực, dinh dưỡng; ứng dụng phân tích dữ liệu và duy trì cơ hội thi đấu thường xuyên với các xạ thủ hàng đầu.

Một vài chuyến tập huấn không tự động tạo nên đẳng cấp. Điều quyết định là môi trường huấn luyện được duy trì đủ lâu, đủ chuyên sâu và đáp ứng yêu cầu của thể thao thành tích cao. Bài toán này cũng không chỉ dành riêng cho bắn súng.

Thể thao Việt Nam có thể cần cân nhắc lại cách phân chia nguồn lực. Thay vì dàn trải kinh phí cho nhiều môn với mục tiêu duy trì thành tích, liệu có nên tập trung đầu tư mạnh hơn cho một nhóm nhỏ vận động viên sở hữu thông số tiệm cận trình độ châu Á và thế giới?

Đầu tư có trọng tâm không đồng nghĩa bỏ qua các môn khác, nhưng cần phân biệt rõ mục tiêu và mức độ hỗ trợ. Một vận động viên hướng tới huy chương Olympic không thể được chuẩn bị theo cách tương tự người chỉ đặt mục tiêu giành huy chương vàng SEA Games.

Sự lựa chọn này có thể khắc nghiệt, song thể thao đỉnh cao vốn đòi hỏi những quyết định khó khăn. ASIAD cho thấy khoảng cách thực chất giữa các nền thể thao, còn Olympic đặt ra yêu cầu cạnh tranh cao hơn nữa.

Điều cần lo ngại không chỉ là một kỳ đại hội không đạt kết quả kỳ vọng, mà là nguy cơ tiếp tục lặp lại cách làm cũ sau thất bại: đặt chỉ tiêu, xác định môn trọng điểm, chia đều nguồn lực, tổ chức một số đợt tập huấn, rồi lại đối diện tình trạng thiếu kinh phí và chờ vận động viên tạo nên bất ngờ.

Thành tích đỉnh cao không thể dựa lâu dài vào những khoảnh khắc thi đấu vượt giới hạn. Nếu chiến lược chỉ trông chờ vận động viên có một ngày xuất thần, đó chưa phải nền tảng bền vững. Muốn giành huy chương Olympic, cần xây dựng hệ thống đủ năng lực giúp VĐV duy trì sức cạnh tranh ngay cả khi không đạt trạng thái thi đấu đặc biệt. Khi phong độ thăng hoa, mục tiêu phải là vị trí cao nhất.

Sau ASIAD 20, câu hỏi đặt ra với Thể thao Việt Nam là lựa chọn tiếp tục phân bổ nguồn lực trên diện rộng để duy trì thành tích SEA Games, hay tập trung chiều sâu cho nhóm vận động viên thực sự có khả năng cạnh tranh huy chương châu lục và Olympic. Cách trả lời sẽ tác động không chỉ đến kết quả ở một kỳ đại hội, mà còn định hình hướng phát triển của thể thao Việt Nam trong những năm tiếp theo.