Báo chí “tự làm mới”, biến thách thức thành cơ hội

Khẳng định vai trò qua thông tin đúng, trúng, kịp thời

Tối 15-5, trên mạng xã hội, tài khoản Facebook tên “Hậu Trần” đưa nội dung phản ánh con gái 5 tuổi, học tại Trường mầm non An Dương (quận Lê Chân) sau khi đi học về có vết bầm tím từ cánh tay và sau lưng, nghi bị bạo hành. Người nhà cháu bé cũng cho biết khi đón trẻ, cô giáo nói rằng “con bị ngã từ trưa”. Nhìn hình ảnh đăng tải trên mạng xã hội, ai cũng xót xa. Dù chưa rõ nguồn cơn, làn sóng “dư luận bàn phím” đổ vào trang Facebook để chỉ trích, thậm chí lăng mạ giáo viên phụ trách lớp của trẻ; yêu cầu cơ quan chức năng khẩn trương vào cuộc và xử lý giáo viên, nhà trường “tới nơi, tới chốn”. “Sóng” chỉ lặng khi hàng loạt cơ quan báo chí “vào cuộc”, thông tin chính xác về vụ việc. Theo đó, căn cứ tài liệu, chứng cứ thu thập được, cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Lê Chân đủ cơ sở xác định: Trong thời gian từ khi đến lớp đến khi gia đình đón về vào ngày 15-5, cháu bé bị bạn học cùng lớp dùng tay đấm nhiều lần vào vùng lưng, gáy. Ngoài ra, cô giáo cũng tác động (đẩy) vào vai khi cho cháu ăn; sau đó các cô chăm trẻ dùng dầu (rượu gấc) xoa, bóp vùng lưng trẻ. Các cơ quan báo chí cũng đưa tin, qua xem xét báo cáo của UBND quận Lê Chân, Chủ tịch UBND thành phố giao quận chỉ đạo thực hiện nghiêm việc kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan đến sự việc và xử lý, kỷ luật theo quy định; ổn định hoạt động của Trường mầm non An Dương.

Trên thực tế cho thấy, sự phát triển bùng nổ của mạng xã hội là thách thức đối với các cơ quan báo chí về độ bao phủ và tốc độ lan tỏa thông tin, vì “ai cũng có thể làm báo” miễn là có điện thoại thông minh trong tay. Cũng bởi mạng xã hội, báo chí không còn là nơi duy nhất để người dân tiếp cận thông tin, gửi gắm ý kiến, quan điểm, cũng không còn là nơi duy nhất kết nối người dân với cơ quan chức năng. Vì thế, mối quan tâm của người đọc, người xem, người nghe đối với báo chí có xu hướng giảm. Không chỉ phải cạnh tranh với mạng xã hội, hai năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI), mà ChatGPT là sản phẩm điển hình, tiếp tục tạo ra thách thức mới đối với người làm báo. Sự xuất hiện và tính năng của ChatGPT đặt ra vấn đề, liệu AI có “cướp” mất cơ hội việc làm của nhà báo không bởi khả năng tổng hợp tin, bài, ảnh nhanh chóng nếu có “từ khóa”.

Tuy nhiên, trước vấn nạn tin giả, thông tin sai sự thật, thiếu kiểm chứng xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội, người đọc, người xem vẫn quay lại, dựa vào báo chí chính thống để xác minh tính xác thực của thông tin, để được cung cấp thông tin “đúng, trúng”. Báo chí vẫn là dòng chảy thông tin chủ lưu, định hướng dư luận trong các vấn đề quan trọng của xã hội, đất nước. Để khẳng định vai trò, những người làm báo, các cơ quan báo chí từ Trung ương tới địa phương nỗ lực cao để có thể đồng thời giải quyết hài hòa hai nhiệm vụ: Làm thế nào để có thể đưa thông tin nhanh nhạy, kịp thời, đáp ứng nhu cầu của bạn đọc, người xem mà vẫn bảo đảm độ tin cậy, tính định hướng dư luận. Đối với AI, nhà báo Lê Quốc Minh, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Báo Nhân dân khẳng định: “Công việc của các nhà báo bằng xương bằng thịt hiện chưa bị thách thức quá lớn, do các sản phẩm trí tuệ nhân tạo như ChatGPT không có tư tưởng, cảm xúc, sự độc đáo, sáng tạo, vốn rất cần thiết đối với lao động báo chí…”.

Làm chủ công nghệ để tự “làm mới”

Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam đánh giá, thời nào cũng thế, “bạn đọc tử tế” cần có “báo chí tử tế”, đòi hỏi thông tin có chất lượng. Đây vừa là áp lực, nhưng đồng thời là cơ hội để báo chí tìm lối đi riêng- lợi thế mà mạng xã hội không thể cạnh tranh. Cũng theo nhà báo Hồ Quang Lợi, đội ngũ người làm báo cần nhận thức rõ, báo chí đối mặt với thách thức trong thời đại chuyển đổi số, vấn đề không chỉ là công nghệ, mà còn đòi hỏi phải có những cây bút giỏi, những bài viết sâu, có chất lượng tương thích với công nghệ thời đại 4.0. Báo chí truyền thống không mất giá trị, nhưng đòi hỏi phải được vận hành, đổi mới hoạt động phù hợp điều kiện công nghệ mới. Xu hướng báo chí đua nhau xem ai nhanh hơn không còn là lợi thế, mà lợi thế thuộc về ai bình luận hay hơn, sâu hơn, ai phân tích, kiến giải tốt hơn, dự báo chuẩn xác hơn. Những điều đó phải được thể hiện trên nền tảng công nghệ truyền thông hiện đại.

Cùng quan điểm này, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho rằng, đối với nghề báo và tác nghiệp báo chí hiện đại, cần giảm bớt các công việc, các loại lao động, kỹ năng có tính đơn giản, lặp đi lặp lại mà thiết bị công nghệ có thể làm được, để dồn sức cho những nhiệm vụ khó hơn, tạo ra được nhiều giá trị hơn.

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực báo chí truyền thông, điều may mắn là đối tượng tác động của báo chí là con người. Dù công nghệ có phát triển đến đâu, vẫn có chỗ dựa cho báo chí- đó là người đọc, người nghe, người xem. Vì thế, điều báo chí lựa chọn là phục vụ đối tượng tác động của mình thực sự tốt nhất. Muốn vậy, các nhà báo phải coi công nghệ là công cụ, phải học cách để làm chủ, sử dụng phục vụ đắc lực cho hoạt động tác nghiệp, biên tập, sản xuất thông tin của mình, nhằm tạo ra tác phẩm, sản phẩm báo chí “chuẩn chỉ” về nội dung, sống động, bám sát hơi thở cuộc sống, từ đó góp phần xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại và nhân văn./.