(HPĐT)- Người dân nhiều xã vẫn đang mong mỏi được cung cấp nước sạch sinh hoạt ổn định, bảo đảm chất lượng theo đúng quy chuẩn. Song, sau nhiều năm đầu tư, xây dựng, vận hành, nhiều nhà máy nước hiện chưa đáp ứng yêu cầu, việc đầu tư, nâng cấp gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Công nhân vận hành nhà máy nước mini trên địa bàn xã Lập Lễ, huyện Thuỷ Nguyên. Ảnh: Trung Kiên
Nguồn vào ô nhiễm, ảnh hưởng chất lượng cấp nước
Hằng năm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Y tế, chính quyền các cấp thường xuyên hướng dẫn, giám sát, kiểm tra định kỳ cũng như đột xuất các điều kiện bảo đảm chất lượng nước của các nhà máy nước nông thôn. Dù vậy, thời gian qua, người dân một số địa phương nhiều lần kiến nghị về chất lượng nước, nhưng chưa được giải quyết triệt để. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, như việc lựa chọn vị trí đặt nhà máy nước mini không phù hợp, dẫn đến phải sử dụng nguồn nước nguyên liệu nguy cơ ô nhiễm cao; không có dự báo, đánh giá chất lượng nguồn nước; xây dựng không đúng thiết kế; công suất hệ thống xử lý nước không đáp ứng yêu cầu của người dân...
Hiện nay, trong số 112 nhà máy nước đang tham gia hoạt động cấp nước sạch tại khu vực ngoại thành (gồm 10 nhà máy nước đô thị), có 68 nhà máy lấy nước nguyên liệu từ các nguồn nước được bảo vệ theo Nghị quyết số 32 năm 2013 của HĐND thành phố và nguồn nước từ các tuyến sông tự nhiên, gồm: sông Đa Độ, sông Hóa, sông Luộc, sông Chanh Dương, sông Giá, sông Rế, sông Hòn Ngọc, kênh Trung Thủy Nông. Còn lại 44 nhà máy đang sử dụng nguồn nước thô từ các tuyến kênh cấp 1, thuộc hệ thống công trình thủy lợi để sản xuất nước sạch. Những tuyến kênh này trực tiếp chịu ảnh hưởng của các nguồn thải phát sinh từ sản xuất nông nghiệp và dân sinh, chất lượng nước mặt chưa tốt, luôn có nguy cơ ô nhiễm cao. Có thể nói, đây là những nguyên nhân căn bản dẫn đến chất lượng nước sạch khu vực nông thôn chưa đạt yêu cầu theo quy chuẩn.
Riêng trong tháng 10- 2023, Sở Y tế tổ chức kiểm tra chất lượng nước đột xuất 6 nhà máy trong số 15 nhà máy có nhiều kiến nghị của người dân về chất lượng nước. Qua kiểm tra 18 mẫu nước, chỉ có 2 mẫu đạt tiêu chuẩn cho phép, 16 mẫu không đạt.
Đáng nói, nhiều nhà máy nước mini chưa thực hiện đầy đủ chế độ nội kiểm, các quy định tại Thông tư số 41 năm 2018 của Bộ Y tế về kiểm soát chất lượng nước. Công tác kiểm tra cho thấy, 80/102 nhà máy nước khu vực nông thôn không thực hiện đầy đủ các quy định về giám sát chất lượng nước theo thông tư trên. Nhiều nhà máy không thực hiện đúng quy định về lấy mẫu thử nghiệm chất lượng nước sạch, báo cáo kết quả giám sát chất lượng mẫu 3 tháng/lần về Trung tâm Y tế huyện hoặc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố; không thực hiện đầy đủ nội dung lưu trữ và quản lý hồ sơ theo dõi chất lượng nước sạch và công bố hợp quy theo quy định.
“Tiến thoái lưỡng nan” trong quản lý, khai thác
Bên cạnh những vướng mắc xuất phát từ nguyên nhân khách quan, việc nhiều nhà máy nước mini không đủ năng lực đáp ứng còn có những nguyên nhân chủ quan trong công tác quản lý của cơ quan chức năng, chính quyền các cấp.
Chủ yếu được xây dựng trong giai đoạn 2005-2015, sau gần 20 năm hoạt động, phần lớn những nhà máy nước mini đều bộc lộ hạn chế như: diện tích, quy mô và công suất nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng nước không ổn định, áp lực nước yếu, vùng cấp nước nhỏ. Nhưng, từ năm 2020, Sở Tài chính có văn bản về việc thực hiện giữ nguyên hiện trạng các công trình cấp nước sạch nông thôn. Vì vậy, nhiều nhà máy nước dù muốn nâng cấp, đầu tư, nhưng ở trong cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Bà Lê Thị Thanh Huệ, đại diện Công ty CP phát triển nước sạch Hưng Đạo- đơn vị cung cấp nước sạch cho địa bàn 3 xã Quyết Tiến, Tiên Thanh và Khởi Nghĩa (huyện Tiên Lãng) phản ánh: Do xây dựng từ năm 2012, đến nay công suất, hệ thống đường ống, hồ lắng, hồ điều hoà… của nhà máy không đủ đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch ngày càng cao từ người dân. Đơn vị muốn đầu tư mở rộng nhà máy, nâng chất lượng và năng lực cấp nước, nhưng sau khi có văn bản của Sở Tài chính, UBND huyện Tiên Lãng cũng yêu cầu các đơn vị, tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng và khai thác công trình cấp nước sạch nông thôn giữ nguyên hiện trạng.
Bên cạnh sự cấp thiết đầu tư, nâng cấp những nhà máy nước có khả năng, đủ điều kiện, phù hợp quy hoạch, thành phố chủ trương mở rộng việc cung cấp nước từ các nhà máy nước sạch đô thị tới khu vực nông thôn. Đây được xem là giải pháp căn cơ, lâu dài, dần chuyển đổi việc cấp nước sạch phục vụ người dân nông thôn cho đơn vị đủ năng lực, nguồn lực. Dù vậy, vấn đề này cũng đang gặp phải nhiều vướng mắc. Bởi, việc ký kết hợp đồng kinh tế hoặc thỏa thuận dịch vụ cấp nước với đơn vị cấp nước của UBND một số xã bộc lộ rất nhiều hạn chế. Đơn cử, hiện 30 nhà máy cấp nước có vùng phục vụ chồng lấn với vùng phục vụ của đơn vị khác trên địa bàn, không bảo đảm quy định mỗi vùng phục vụ chỉ do 1 đơn vị cấp nước đảm nhiệm. Hơn nữa, nhiều bản ký kết thỏa thuận dịch vụ cấp nước cũng không chặt chẽ và chưa đầy đủ nội dung theo quy định, như thiếu các phụ lục mô tả vùng phục vụ cấp nước; báo cáo đánh giá hiện trạng; phương án giá nước sạch; quy định về chất lượng dịch vụ chưa chặt chẽ; thậm chí áp dụng quy chuẩn chất lượng nước theo quy định đã hết hiệu lực... Nhiều bản thỏa thuận chưa quy định cụ thể trường hợp chấm dứt thỏa thuận dịch vụ cấp nước, nhất là khi đơn vị cấp nước không bảo đảm về chất lượng theo quy định, hoặc khi cần chuyển đổi đơn vị cấp nước theo yêu cầu thực tế.
Ông Mai Xuân Thắng, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vĩnh Bảo thông tin: Hiện, một số nhà máy nước mini trên địa bàn huyện có nhu cầu được chuyển nhượng bằng hình thức thỏa thuận cho đơn vị cấp nước quy mô lớn hơn, song việc thỏa thuận gặp khó khăn. Có tình trạng bên muốn chuyển nhượng đưa ra giá cao, bên nhận chuyển nhượng đặt giá thấp, hoặc không muốn thỏa thuận chuyển nhượng. Về chủ trương chuyển đổi đơn vị cung cấp sang nhà máy nước đô thị cũng gặp nhiều trở ngại, vì cần sự đồng thuận giữa các bên. Do đó, đối với nhà máy nước mini đang hoạt động ổn định, kinh doanh có lãi, chính quyền địa phương gặp khó, thậm chí không thể vận động chủ đơn vị cấp nước thực hiện thỏa thuận chuyển đổi. Với một số trạm cấp nước mini dừng hoạt động từ lâu ở một số xã như Việt Tiến, Dũng Tiến..., xã đề nghị thanh lý, nhưng cũng chưa thể hoàn tất vì vướng văn bản “giữ nguyên hiện trạng” của Sở Tài chính.
Những vướng mắc, bất cập chung trong thực tiễn về đầu tư xây dựng, công tác quản lý, vận hành các đơn vị cấp nước sạch khu vực nông thôn đòi hỏi sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo thành phố, sự vào cuộc tháo gỡ của các sở, ngành chức năng, chính quyền địa phương để giải “bài toán khó” này, nâng cao chất lượng cấp nước sạch phục vụ nhân dân khu vực nông thôn./.
--------------------------------
Kỳ cuối: Khắc phục ngay hạn chế, đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi
