Thanh Hà
 |
| Bác sĩ chuyên khoa 1 Trần Thị Bích Thùy, Trưởng Khoa Dinh dưỡng (Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp). |
- Bác sĩ cho biết cách nhận biết các bệnh rối loạn chuyển hóa?
Rối loạn chuyển hóa là nhóm bệnh di truyền do tổn thương gen đặc hiệu dẫn tới tắc nghẽn con đường chuyển hóa cần thiết của cơ thể. Bệnh có 3 nhóm chính, gồm rối loạn chuyển hóa đường, đạm và chất béo. Từ 3 nhóm này, rối loạn chuyển hóa phát sinh hơn 1.000 bệnh khác nhau.
 |
| Tư vấn dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường tuýp 2 tại Khoa Nội 3, Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp. |
Rối loạn chuyển hóa chất béo, với bệnh lý thừa cân, béo phì, mỡ máu…, dễ dàng nhận biết qua cân nặng tăng bất thường, vòng bụng lớn…
Rối loạn chuyển hóa đường, với bệnh lý đái tháo đường…, người bệnh có các dấu hiệu như mệt mỏi, luôn cảm thấy đói, khát nước, đi tiểu nhiều lần; mờ mắt, hoa mắt; tê hoặc ngứa ran, nhất là bàn tay, bàn chân…
Rối loạn chuyển hóa chất đạm, với bệnh lý gout…, người bệnh cần đến cơ sở y tế thực hiện các xét nghiệm để có kết luận chính xác.
- Sự nguy hiểm của rối loạn chuyển hoá, nhất là với người trẻ như thế nào, thưa bác sĩ?
- Hiện, khoảng 0,3% số người trưởng thành ở Việt Nam mắc bệnh gout. Mức tuổi phổ biến nới rộng từ trên 40 xuống 20-60 tuổi. Cá biệt có trường hợp dưới 20 tuổi bị gout. Phần lớn người trẻ bị gout do bẩm sinh hoặc biến chứng rối loạn chuyển hóa từ bệnh lý khác. Đặc biệt, bệnh gout do yếu tố bẩm sinh khó điều trị dứt điểm, người bệnh phải sống cả đời với bệnh tật.
Trong khi đó, tỷ lệ bệnh thừa cân, béo phì ở người trẻ, nhất là độ tuổi học sinh (từ 5-18) ở Hải Phòng tăng từ 3,5% (năm 2000) lên 16,7% (năm 2016). Căn bệnh này gây ảnh hưởng lớn đến khả năng di chuyển, vận động, sinh hoạt thể chất, thần kinh, trí tuệ giảm sút, mất tập trung trong học tập, làm việc, dễ mắc các bệnh tim mạch, cao huyết áp…
Với bệnh đái tháo đường, người bệnh thường xuyên mệt mỏi, lo lắng, sa sút trí tuệ, thể chất, không tập trung làm việc, học tập, mọi sinh hoạt bị đảo lộn. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh gây biến chứng mù lòa, suy gan, thận, rối loạn chức năng tình dục ở nam giới, thậm chí gây tử vong.
- Rối loạn chuyển hoá ảnh hưởng ra sao đến phụ nữ đang mang thai?
- Thực tế cho thấy, tỷ lệ phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ tăng mạnh trong vài năm gần đây, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thai phụ và thai nhi. Thai phụ có nguy cơ sinh non, tiền sản giật và sản giật. Người mẹ còn phải đối mặt với nguy cơ băng huyết, sảy thai, sinh non… Thai nhi bị chấn thương trong khi sinh cao gấp 2 lần so với trẻ sinh ra từ mẹ bình thường; nguy cơ suy yếu thai cao gấp 4 lần; tỷ lệ mắc dị tật bẩm sinh từ 5,1-9,8%; con mang nguy cơ bệnh tật tiềm ẩn như rối loạn chuyển hóa khi trưởng thành cao gấp 2 lần trẻ khác.
- Có ý kiến cho rằng chế độ dinh dưỡng thiếu khoa học, lười vận động là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trẻ hoá các bệnh rối loạn chuyển hoá. Bác sĩ nghĩ sao về ý kiến này?
- Bên cạnh yếu tố di truyền, phải thừa nhận rằng các bệnh rối loạn chuyển hóa là căn bệnh thời hiện đại, bệnh của “nhà giàu”, bởi nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ chế độ dinh dưỡng dư thừa chất.
Người trẻ ngày nay thường lạm dụng thức ăn nhanh, thực phẩm đóng hộp chứa nhiều dầu mỡ, đường, đạm chất bảo quản, cùng chế độ ăn thừa thịt, thiếu rau… Đặc biệt, không ít thanh, thiếu niên hiện nay có lối sống thiếu khoa học như: ngủ ngày cày đêm, lười tập luyện thể dục thể thao, chủ yếu vận động tĩnh (trí óc) mà ít vận động thể chất khiến chất dinh dưỡng trong cơ thể không được chuyển hóa kịp thời, gây ứ đọng, dư thừa, rối loạn… Hơn nữa, do có thể trạng tốt hơn người cao tuổi nên khi có những dấu hiệu khởi phát bệnh, người trẻ thường chủ quan, cậy có sức khỏe nên không điều trị kịp thời, nhiều trường hợp phát hiện muộn khi bệnh trở nặng, khó chữa trị dứt điểm, ảnh hưởng đến việc sinh sản, cuộc sống sau này.
 |
- Bác sĩ cho biết biện pháp điều trị rối loạn chuyển hóa?
- Việc điều trị các bệnh rối loạn chuyển hóa thường rất phức tạp, tốn kém, kéo dài, thậm chí cả cuộc đời. Tùy theo mỗi loại rối loạn chuyển hóa và thể trạng người bệnh, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
Trong quá trình điều trị bằng thuốc, người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ chế độ dinh dưỡng hợp lý, khoa học: Với rối loạn chuyển hóa lipit, cần tránh hoặc giảm chất mỡ động vật, trứng, sữa nguyên kem, phủ tạng động vật, các loại pho-mat, kem...; tăng cường ăn hoa quả tươi, rau và các loại ngũ cốc với lượng tinh bột chiếm khoảng 55-60% khẩu phần.
Với rối loạn chuyển hóa đạm (chủ yếu là bệnh gout), có thể ăn trứng, hoa quả; ăn thịt không quá 150g/24 giờ; không ăn các chất có nhiều purin như tạng động vật, thịt, cá, tôm, cua…; không uống rượu, cần giảm cân, tập luyện thể dục thường xuyên… Uống nhiều nước, khoảng 2-4 lít/24 giờ, nhất là nước khoáng có kiềm hoặc nước kiềm 14‰, giúp làm tăng lượng nước tiểu trong 24 giờ, hạn chế tối đa sự lắng đọng urat trong đường tiết niệu.
Với rối loạn chuyển hóa đường, người bệnh cần bảo đảm chế độ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng với số lượng hợp lý, như: ăn thành nhiều bữa, giữ lịch các bữa ăn đúng giờ, không bỏ bữa; chế biến thức ăn dưới dạng luộc và nấu chín là chính, không rán, chiên, dùng mỡ động vật; ăn ít tinh bột, đường; ăn thức ăn ít năng lượng như rau, nấm khô, dưa chuột, hoa quả ít ngọt; không ăn mặn; không uống rượu, bia, chất kích thích…
- Bác sĩ có lời khuyên gì để người dân, nhất là người trẻ phòng, chống rối loạn chuyển hoá?
- Rối loạn chuyển hóa hoàn toàn có thể phòng, chống, ngăn ngừa bằng thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt, với chế độ dinh dưỡng cân bằng, khoa học, đặc biệt chú trọng ăn nhiều rau xanh, hoa quả tươi, giúp tăng cường vitamin, khoáng chất tự nhiên; hạn chế thức ăn nhanh, chất béo, đồ uống có cồn, có gas, bánh kẹo, thức ăn chứa nhiều đường hóa học, chất bảo quản; không ăn mặn…, kết hợp luyện tập, vận động, nghỉ ngơi điều độ, hợp lý. Mỗi ngày, dành 30-45 phút tập luyện thể thao, tăng cường sức đề kháng; sau 45-60 phút làm việc, học tập nên nghỉ ngơi, vận động tay chân để giảm căng thẳng, mệt mỏi, stress…, đây là những yếu tố dễ khởi phát bệnh.
- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!
