Một tác phẩm báo chí đòi hỏi nhiều công sức của phóng viên nhưng có thể bị vi phạm bản quyền tràn lan.
Trong ảnh: Các phóng viên phỏng vấn Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong chuyến kiểm tra về dịch tả lợn châu Phi
tại đảo Bầu (huyện An Lão).
(HPĐT)- Với sự bùng nổ của mạng internet, nhu cầu tiếp nhận thông tin của bạn đọc từ các loại hình báo chí, gồm báo giấy, báo điện tử, các trang tin tức tổng hợp và mạng xã hội ngày càng lớn. Cùng với đó, tình trạng vi phạm bản quyèn báo chí diễn ra ngày càng phổ biến. Nhiều cá nhân đã và đang vô tình hoặc cố tình đăng tải các tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không xin phép, không dẫn nguồn, ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan báo chí.
Tràn lan vi phạm bản quyền
Một bài báo của cơ quan báo chí chính thống vừa xuất bản, đăng tải ít phút trên báo điện tử, ngay lập tức xuất hiện trên facebook của cá nhân hoặc được cá nhân đó chia sẻ từ các fanpage, các trang tin điện tử tổng hợp chứ không phải cơ quan báo chí đó. Mỗi tác phẩm báo chí đến được với bạn đọc là quá trình dày công lao động của phóng viên và một tập thể cơ quan báo chí với mồ hôi, kinh phí và trí tuệ. Đặc biệt, với những bài báo điều tra, phóng sự, tin độc quyền, phóng viên thậm chí còn đối mặt với những hiểm nguy, khó khăn và mất nhiều thời gian để hoàn thành được các tác phẩm nhằm truyền tải nội dung chân thực và định hướng dư luận xã hội tới bạn đọc. Tuy nhiên, chỉ bằng một vài thao tác kỹ thuật trên mạng internet với vài cú nhấp chuột, tác phẩm báo chí nói trên được “bê” nguyên văn, hoặc sao chép theo từng phần rồi đăng công khai trên các mạng xã hội facebook, youtube, đặc biệt là các fanpage, trang tin điện tử tổng hợp mà không xin phép, không dẫn nguồn thậm chí không đề tên tác giả, cơ quan báo chí.
Tại Diễn đàn “Bảo vệ bản quyền các tác phẩm báo chí” do Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức ngày 5-11-2020, đại diện Báo Tuổi Trẻ thông tin bị lấy nguyên văn hơn 16 nghìn tác phẩm báo chí.Việc lấy lại các tác phẩm báo chí diễn ra phổ biến, công khai dưới nhiều hình thức như: dẫn lại, trích nguồn mà không xin phép.... Đáng lưu ý, không chỉ Báo Tuổi Trẻ, nhiều báo khác cũng phải đối mặt với tình trạng này như Báo Thanh Niên bị lấy gần 10.000 lần, báo điện tử VnExpress gần 9.000 lần... Báo Hải Phòng cũng không nằm ngoài thực trạng trên khi các tác phẩm báo chí thường xuyên bị vi phạm bản quyền bởi các trang tin tổng hợp, fanpage khác trên địa bàn thành phố.Trung bình mỗi tháng, tổ bảo vệ bản quyền Báo Hải Phòng phát hiện, lưu vết hàng chục trường hợp vi phạm bản quyền từ các trang tin tổng hợp, fanpage tại Hải Phòng. Các trang này có lượng theo dõi tới hàng trăm nghìn người nên chỉ cần những thông tin không chính xác từ việc sao chụp bài báo ảnh hưởng tới bạn đọc và tình hình an ninh trật tự. Chưa kể tình trạng các trang tin tự ý giật title hoặc sửa nội dung theo hướng câu khách, giật gân, chèn quảng cáo tạo ra ảnh hưởng xấu về tòa soạn trong mắt độc giả.
Theo nhà báo Nguyễn Anh Tú, Phó chủ tịch Thường trực Hội nhà báo Hải Phòng, Luật Báo chí 2016 quy định, trang thông tin điện tử tổng hợp không được tự ý đăng bài báo, viết lại bài báo dựa trên các thông tin từ báo chính thống nếu không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả, hoặc sự đồng ý của cơ quan báo chí có tác phẩm đó. Hiện nay chưa có số liệu thống kê chính thức về tình hình vi phạm bản quyền báo chí ở Việt Nam và trên địa bàn thành phố, tuy nhiên thực trạng trên là đáng báo động. Hội nhà báo Hải Phòng có những nghiên cứu, tổng hợp để cùng các cơ quan báo chí trong thành phố có những đề xuất giải pháp tới Hội nhà báo Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông nhằm hạn chế tình trạng vi phạm bản quyền đối với tác phẩm báo chí hiện nay.
Không ai đứng ngoài cuộc
Việt Nam có hệ thống các quy định pháp luật về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan được quy định tương đối đầy đủ tại Luật Báo chí, Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, các quy định pháp luật phần nào chưa phát huy được vai trò trong việc hạn chế các vi phạm hiện nay.
Chủ tịch Hội luật gia thành phố, Trần Ngọc Vinh bày tỏ: “Vấn nạn xâm phạm quyền tác giả nói chung và xâm phạm quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí hiện nay còn khá nhiều. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tác phẩm còn hạn chế. Trong khi các cơ quan báo chí còn loay hoay và “đơn thương độc mã” trong việc bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của mình. Để phát huy được “cây gậy pháp lý” cần sự vào cuộc mạnh mẽ của cơ quan chủ quản, nhất là cơ quan quản lý Nhà nước như Bộ Thông tin và Truyền thông. Bởi vậy, từ phía cơ quan báo chí cần thiết lập bộ phận lưu vết những vi phạm, đối chiếu thông tin, có kiến nghị bằng văn bản gửi lên cơ quan có thẩm quyền kiến nghị xử lý. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý nhà nước có cơ chế xử phạt nghiêm theo quy định, công khai để bảo đảm sức răn đe. Các cơ quan quản lý cần tăng cường trách nhiệm quản lý, bổ sung những quy định chẽ hơn về điều kiện để được cấp phép hoạt động các trang thông tin điện tử tổng hợp, cũng như quản lý các facebook, fanpage hoạt động thông tin như các cơ quan báo chí hiện nay. Đồng thời, mỗi cán bộ, phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí cần nâng cao nhận thức về vi phạm bản quyền. Khi bản thân mỗi phóng viên hiểu và thực hiện đúng các quy định pháp luật sẽ nâng cao nhận thức, bảo vệ tác phẩm của bản thân. Các cơ quan báo chí cần thành lập Hiệp hội bảo vệ bản quyền báo chí, phải coi việc bảo vệ bản quyền các tác phẩm báo chí là trách nhiệm chung bởi báo chí Việt Nam, phục vụ cho việc bảo vệ và xây dựng và phát triển đất nước”.
Để đẩy lùi việc vi phạm bản quyền báo chí hiện nay, bên cạnh nỗ lực của các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí, mỗi bạn đọc cần chung tay tạo phong trào nói không với tin, bài “fake”, tin bài chèn quảng cáo. Chỉ khi chính bạn đọc quan tâm các tác phẩm báo chí, đọc và chia sẻ từ các cơ quan báo chí chính thống, thì bản quyền báo chí mới được tôn trọng, tạo động lực để các nhà báo sáng tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị hơn nữa. Khi cả hệ thống chính trị vào cuộc, chắc chắn vấn nạn vi phạm bản quyền báo chí sẽ bị đẩy lùi trong thời gian tới.
Tuệ Minh - Ảnh: Trung KiênHành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính lên đến 35 triệu đồng và bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP của Chính phủ. Trong trường hợp, hành vi sao chép tác phẩm này có quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng sẽ bị xử lý hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự với khung hình phạt tiền từ 50 triệu đến 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
Đối với hành vi sửa chữa, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả sẽ bị phạt tiền từ 3 triệu đến 5 triệu đồng theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP. Chủ thể thực hiện hành vi còn có thể bị buộc cải chính công khai trên phương tiện thông tin đại chúng, buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm./.
