SƠN HÀ
Thủ phạm của nghịch lý đó chính là sự phát triển của công nghệ thông tin. Mạng internet khiến ai cũng có thể ra “ tờ báo” của riêng mình. Những sự kiện như sự cố, thảm họa… xuất hiện trên facebook trước cả khi chúng kết thúc. Chỉ cần chiếc điện thoại thông minh người ta có thể nén các tập văn bản kèm theo hình ảnh gửi khắp thế giới.
Từ xưa đến nay, các nhà báo luôn quan tâm đến việc thu thập, trình bày tin tức. Có tờ báo làm giàu, trở thành tập đoàn hùng mạnh nhờ việc bán tin hoặc quảng cáo bên cạnh tin. Thế rồi cơn lũ thông tin bắt đầu ngập tràn trên internet và hầu hết đều miễn phí. Báo giấy không thể sống bằng việc bán thông tin được cho là miễn phí nữa. Nói có hình tượng, nó giống như là làm nghề lái phà sau khi người ta xây được cầu qua sông! Sau hàng thế kỷ “ bán” thông tin mới, giờ đây các nhà báo cần phải “ bán” loại thông tin khác!
Tất nhiên, khi mà những người nghiệp dư, không phải nhà báo chuyên nghiệp, tham gia mỗi ngày một nhiều vào việc thu thập, phân phối thông tin trên internet thì họ cũng bộc lộ rõ khiếm khuyết về độ tin cậy, mức độ chính xác, tính thuyết phục, đó là chưa kể trên mạng xã hội có vô số những diễn giải vô bổ, nhạt nhẽo, rỗng tuếch, nhảm nhí và các chủ kiến cứng nhắc, cực đoan. Trong tình thế đó, các nhà nghiên cứu cho rằng báo giấy cần đổi mới, tránh những sở đoản, khẳng định thế mạnh của mình trước những khiếm khuyết của mạng xã hội, mới có thể vượt qua sự thách thức toàn cầu này. Theo họ, báo giấy hiện đại phải cung cấp những thông tin đáng tin cậy về xã hội. Đó là các thông tin được kiểm chứng, điều tra, định hướng, phân tích và trình bày cách thuyết phục. Cái công thức kinh điển 5W (Who, What, When, Where, Why- ai, cái gì, khi nào, ở đâu, tại sao) đã mất đi ánh hào quang của nó. Bởi lẽ trong việc tường thuật tin tức, báo giấy không thể thắng mạng xã hội bằng cuộc đua tranh tốc độ. Nó phải thắng mạng xã hội bằng sự thông minh hiểu biết. Nhà báo ngày nay cần đưa ra cách hiểu sự việc, chứ không đơn thuần chỉ là trình bày dữ kiện hoặc mô tả việc thực tế. Và trong tương lai 5 chữ W sẽ được thay bằng 5 chữ I. Đó là Informed- thông tin, Intelligent- trí tuệ, Interesting- thú vị, Insightful- thấu hiểu, và Interpretive- diễn giải. 5 chữ I này đòi hỏi các nhà báo nghiên cứu nhiều hơn, tư duy nhiều hơn, nhận định nhiều hơn, độc đáo nhiều hơn, chứ không đơn giản là chỉ xông xáo nhiều hơn! Chính các thể thức báo chí phân tích độc đáo, mới mẻ đang dẫn lối đến tương lai báo giấy.
Mọi cuộc khủng hoảng đều có cách giải quyết. Trong cuộc khủng hoảng báo giấy có cách giải quyết thiên về khía cạnh công nghệ (trang bị cho các nhà báo thiết bị ghi âm, ghi hình để có thể tung thông tin lên facebook, twitter) và cũng có cách là tư duy lại về nghề báo trước những biến động do cuộc cách mạng công nghệ thông tin gây ra.
