Bảo tàng nhiếp ảnh Lai Xá: “Lưu giữ ” làng nghề nhiếp ảnh duy nhất tại Việt Nam

Các hiện vật, hình ảnh được trưng bày tại Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá.

Với diện tích 300 m2, Bảo tàng nhiếp ảnh Lai Xá hiện là nơi trưng bày khoảng 150 bức ảnh, 25 pano bài viết dẫn dắt và gần 15 tủ kính với hàng trăm hiện vật. Những người chịu trách nhiệm nội dung và trưng bày có PGS.TS. Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng dân tộc học và bà Veronique Dollfus- chuyên gia tư vấn thiết kế bảo tàng người Pháp. “Hơn 6 năm kể từ ngày bảo tàng chính thức mở cửa, mỗi năm có hàng nghìn lượt du khách cả trong và ngoài nước đến tham quan. Bảo tàng cũng là điểm đến để học sinh, sinh viên đến tìm hiểu và thực tập, nhất là sinh viên các trường nghệ thuật. Bảo tàng nhiếp ảnh Lai Xá là nơi duy nhất lưu giữ và trưng bày đầy đủ hình ảnh, tư liệu và những kỷ vật gắn liền sự ra đời của nền nhiếp ảnh Việt Nam”, ông Nguyễn Văn Thắng, người quản lý bảo tàng tự hào cho biết.

Theo tư liệu từ Bảo tàng của làng Lai Xá, “ông tổ nghề” của nghề làm nhiếp ảnh là cụ Nguyễn Đình Khánh (tên lúc nhỏ là Nguyễn Văn Xuân), hiệu là “Khánh Ký” (1874-1946). Cụ cũng là một trong 4 danh nhân nhiếp ảnh có tên trong Bách khoa thư Việt Nam, gồm: Đặng Huy Trứ, Khánh Ký, Võ An Ninh, Đinh Đăng Định. Công lao lớn nhất của cụ Nguyễn Đình Khánh là biến một nghề ngoại nhập thành nghề truyền thống của làng Lai Xá, từ đây nghề nhiếp ảnh có mặt trên mọi miền đất nước.

Tài liệu tại bảo tàng xác nhận, trong khoảng thời gian từ khi ra đời ở nửa cuối thể kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, từ làng Lai Xá, hình thức nhiếp ảnh cửa hiệu của Việt Nam ra đời và phát triển rực rỡ. Ước tính có khoảng 2.000 thợ ảnh từ Lai Xá đi khắp mọi nơi, họ đã có mặt ở cả Bắc- Trung- Nam, có những thời điểm họ còn sang đến Lào, Campuchia, Thái Lan, Trung Quốc, Pháp,… để mở cửa hiệu.

Làng nghề Nhiếp ảnh Lai Xá phát triển rực rỡ nhất vào những năm giữa thế kỷ 20. Người Lai Xá mở đến hơn 200 hiệu ảnh ở khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước và nước ngoài. Những hiệu ảnh như Kim Lai, Mỹ Lai, Vạn Hoa, Thủ đô ảnh viện, Duy Tân, An Ký, Thịnh Ký, Thiên Nhiên… của làng Lai Xá từng vang bóng một thời. Một chi tiết khá thú vị mà phải đến tận khi đặt chân đến Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá, đó là có rất nhiều những bức ảnh “để đời” của những minh tinh nổi tiếng, những nghệ sĩ lừng danh của miền Nam những năm 1950-1970 do thợ ảnh người Lai Xá chụp. Từ những diễn viên điện ảnh đình đám như: Mộng Tuyền, Kiều Chinh, Thanh Nga, Thẩm Thúy Hằng, đến những danh ca như: Chế Linh, Giao Linh, Lệ Thu, Trúc Mai, Thanh Lan… đều chọn thợ ảnh người Lai Xá để gửi niềm tin.

Theo thời gian, từ những thập niên cuối thế kỷ 20 đến đầu thế kỷ 21, kỹ thuật nhiếp ảnh ngày càng thay đổi, công nghệ ảnh trong nước và thế giới có những bước đột phá thần tốc, làng Lai Xá vẫn còn nhiều nhà làm ảnh với các hiệu ảnh nổi tiếng như: Sơn Hà, Ngọc Trâm, Đức Lai, Ngọc Quang, Thủ Đô,...

Để ghi nhớ công lao “ông tổ nghề” của nghề nhiếp ảnh Lai Xá cụ Nguyễn Đình Khánh, dân làng đề nghị và được chấp thuận lấy năm 1892 là năm ra đời của Làng nghề Nhiếp ảnh Lai Xá. Năm 2003, UBND tỉnh Hà Tây (cũ), nay là Hà Nội, ra Quyết định số 918/QĐ-UB, công nhận Danh hiệu làng nghề cho Làng Nhiếp ảnh truyền thống thôn Lai Xá.

Hơn 130 năm trôi qua, Làng Nhiếp ảnh Lai Xá tuy có lúc thăng trầm và giờ đây người dân của làng cũng không còn chiếm số đông theo nghề, nhưng với danh tiếng của làng, với niềm tự hào là nơi “khai sinh” ra nghệ thuật nhiếp ảnh Việt, làng nghề nhiếp ảnh duy nhất tại Việt Nam, Lai Xá vẫn giữ nghề và phát triển. Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá là nơi lưu giữ đẩy đủ nhất những tư liệu, hình ảnh, những kỷ vật về quá trình hình thành và phát triển của nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam, trong đó có cả những hình ảnh và kỷ vật của “ông tổ nghề”, cụ Nguyễn Đình Khánh./.