(HPĐT)- Theo thống kê, hiện Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà có 1.595 loài cây đang sinh sống tự nhiên trong rừng, trong đó, 2/3 số loài cây có thể làm thuốc. Nhận rõ giá trị của cây trồng quý hiếm trong khu dự trữ sinh quyền, vườn quốc gia Cát Bà và các xã trong khu dự trữ sinh quyển vận động người dân ươm trồng một số loài cây quý hiếm, đặc sản của địa phương.
Cán bộ Vườn quốc gia Cát Bà nghiên cứu trồng thực nghiệm cây bò khai.
Đa dạng cây rừng quý, hiếm
Trong số các loài cây đang sinh sống tự nhiên tại Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà, các nhà khoa học nghiên cứu, sắp xếp các loài thuộc 853 chi, 188 họ, 5 ngành, trong đó, có nhiều loài đặc hữu vùng như: Tuế đá vôi Cát Bà; Bóng nước Hạ Long; Rù rì một cặp; Khổ cử đại Hạ Long; Sung Hạ Long; Cơm nguội chân… Tại khu vực này còn có 70 loài thực vật nguy cấp, quý hiếm được ghi trong sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ Thế giới. Ngoài ra, Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà cũng có nhiều loại cây đa dạng về giá trị sử dụng như: nhóm cây dược liệu 1.026 loài, nhóm cây cung cấp gỗ 432 loài, nhóm cây làm cảnh và bóng mát 253 loài, nhóm cây cung cấp thức ăn 253 loài.
Theo nhiều khách du lịch từng đặt chân đến tham quan Cát Bà, ngoài việc chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên, nhiều người rất ấn tượng với một số loại cây trồng như: cây bò khai, sâm cau, hồng hoa, cây kim giao… Một du khách đến từ Hà Nội cho biết, một số nhà hàng ở Cát Bà phục vụ du khách món rau bò khai khá ngon. Người dân địa phương thường tìm các loại rau này mọc hoang dại trong rừng và bán cho các nhà hàng để phục vụ khách du lịch. Bên cạnh đó, người dân địa phương còn sử dụng cây bò khai làm thuốc. Đặc biệt, ở Cát Bà, nhiều du khách khá ấn tượng với cây kim giao và một số loại dược liệu quý chỉ có ở Cát Bà như cây xạ đen, lá khôi, bình vôi và lá lan…
Để bảo tồn hệ thực vật phong phú ở khu dự trữ sinh quyển Cát Bà, thời gian qua, các cơ quan chức năng tích cực đẩy mạnh việc bảo tồn tại chỗ hệ thực vật, cây rừng quý hiếm và bảo tồn chuyển vị là vừa bảo tồn tại chỗ đồng thời ươm giống để trồng mới một số loài cây. 10 năm qua, tại khu vực này có 18 chương trình, dự án bảo tồn các loài nguy cấp, quý hiếm và xây dựng các mô hình ứng dụng. Điển hình là các đề tài: thực nghiệm nhân giống và trồng cọ Hạ Long, cây sâm cau, cây bò khai; thử nghiệm và nhân giống 4 loài cây thuốc quý hiếm gồm: Xạ đen, lá khôi, bình vôi và lá lan… Tại vườn Quốc gia Cát Bà còn có vườn thực nghiệm để nghiên cứu, nhân giống một số cây trồng quý hiếm để có giống quý phục vụ người dân trồng ra diện rộng...
Cần cơ chế khuyến khích bảo tồn và nhân rộng
Theo Trưởng Phòng Nghiên cứu khoa học Vườn Quốc gia Cát Bà Vũ Hồng Vân, mặc dù Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà có nhiều hệ thực vật, cây rừng quý hiếm nhưng công tác bảo tồn các loài này hiện gặp không ít khó khăn. Chẳng hạn như với cây bò khai, trước đây, người dân địa phương trên đảo chủ yếu thu hái về sử dụng gia đình. Khoảng 10 năm gần đây, nhu cầu của người dân đối với loại rau, dược liệu này gia tăng, việc khai thác sử dụng các loài rau và cây dược liệu trên đảo Cát Bà đang diễn ra rất khó kiểm soát, không bền vững, nhu cầu ngày càng lớn. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác thiếu bền vững, buôn bán trái phép lâm sản thường xuyên xảy ra khiến nhiều loài cây thuốc, cây lấy gỗ có nguy cơ bị cạn kiệt, trong đó, có một số loài cây quý hiếm... Việc nghiên cứu các đề tài ứng dụng, thực nghiệm để ươm trồng và nhân giống một số cây trồng quý, vận động người dân trồng diện rộng còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, gần đây, do xu hướng đô thị hóa, diện tích đất ngày càng thu hẹp nên việc vận động người dân trồng một số cây dược liệu sau khi đã nghiên cứu thực nghiệm thành công không dễ dàng.
Vì vậy, bảo vệ toàn vẹn tài nguyên rừng, các hệ sinh thái, các giá trị về đa dạng sinh học là yêu cầu cấp thiết. Theo Giám đốc Vườn quốc gia Cát Bà Nguyễn Văn Thịu, cần đẩy mạnh xã hội hóa công tác quản lý, tăng cường quản lý lâm sản, bảo vệ các hệ sinh thái điển hình và môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học; giảm tình trạng vi phạm các quy định về bảo vệ và phát triển rừng, hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng phá rừng. Mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế tạo cơ chế thuận lợi thu hút đầu tư hỗ trợ cho bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên đa dạng sinh học...
Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Cát Hải Nguyễn Văn Toán cho rằng, thời gian tới, việc nghiên cứu gây trồng các loại cây bản địa được coi là hướng đi cho việc duy trì, phát triển loại cây đặc sản có giá trị. Muốn vậy, chính quyền các xã ở đảo Cát Bà cần tích cực phối hợp với cơ quan chức năng trong việc triển khai các dự án bảo tồn và trồng rừng. Thành phố, các cơ quan chức năng, tổ chức quốc tế tạo điều kiện hỗ trợ kinh phí cho người dân huyện đảo trong việc bảo tồn, nhân rộng việc trồng cây quý hiếm, trồng rừng ngập mặn kết hợp nuôi trồng thủy sản, trồng cây thuốc…. /.
Bài và ảnh: HƯƠNG AN
