Yêu và tự hào với những giá trị văn hóa của dân tộc, nhiều bạn trẻ ở Hải Phòng đang tìm cách khơi lại mạch nguồn giá trị phi vật thể, tiếp tục sáng tạo, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa xưa giữa đời sống hôm nay.
Những năm gần đây, hình ảnh bộ cổ phục Việt xuất hiện ngày một nhiều trên đường phố, trong các chương trình hoạt động ngoài trời, lễ cưới hay cả những phiên chợ truyền thống. Không chỉ các nhà nghiên cứu mà chính những người trẻ đầy nhiệt huyết góp phần đưa cổ phục trở lại đời sống hôm nay.
Anh Nguyễn Đức Duy, 27 tuổi, quê ở xã Thái Tân (thành phố Hải Phòng), bén duyên với cổ phục Việt khi đang là sinh viên ở cố đô Huế. Anh đặc biệt yêu thích ngũ thân, trang phục tượng trưng 5 đức tính của người quân tử và thường chọn diện trong các dịp lễ trọng. Không dừng lại ở việc mặc cổ phục, anh Duy còn tích cực tham gia các sự kiện như Bách hoa bộ hành, Việt phục như hoa…“Việt phục không chỉ là quần áo mà còn gắn với lịch sử, mà còn là minh chứng cho sự trường tồn của dân tộc”, anh Duy chia sẻ
Ở mảnh đất Thành Đông, anh thường giao lưu với những người cùng đam mê tại Xứ Đông Hội Quán. Đây là nơi mà văn hoá Việt cổ phục luôn hiện hữu qua từng bậc thang, từng viên gạch. Duy bộc bạch: “Tôi và bạn bè tuy không cùng lứa tuổi nhưng chung sở thích, đam mê chọn nơi đây để vừa thưởng trà, vừa bàn luận với nhau cùng tạo nên các sự kiện hữu ích nhằm lan toả tình yêu văn hoá cổ phục Việt”.
Không chỉ trang phục, tranh dân gian cũng đang được các bạn trẻ thổi làn gió mới. Anh Nguyễn Văn Bắc (sinh năm 1996), nghệ danh Nam Chi, ở phường Thạch Khôi gắn bó với hội hoạ từ ngày học tiểu học. Ấn tượng đầu đời của anh bắt nguồn từ bức “Quan Âm” trong sách giáo khoa. Để rồi sau này, khi học Đại học Mỹ thuật công nghiệp, Nam Chi chọn theo đuổi và nghiên cứu sâu tranh Hàng Trống, Kim Hoàng.
Anh không chỉ phục dựng những bức tranh nguyên bản mà còn sáng tạo dựa trên cốt lõi truyền thống, kết hợp kỹ thuật đồ họa và tư liệu lịch sử về trang phục các triều Lê, Nguyễn. Một trong những tác phẩm ấn tượng nhất là bức “Quan Âm” khổ lớn, sử dụng kỹ thuật dát vàng và hoa văn thuần Việt. “Trong từng đường nét, màu sắc, ẩn chứa cả ý niệm sống, lời răn dạy của cha ông. Mình sáng tạo nhưng tuyệt đối không phá vỡ hồn cốt ấy”, Nam Chi vui vẻ cho biết.
Nhờ bền bỉ lao động nghệ thuật, tranh của Nam Chi xuất hiện tại nhiều bảo tàng lớn trong nước. Những hoa văn xoáy, chữ Thọ, hay sắc đỏ, vàng, đen đặc trưng của Hàng Trống qua bàn tay Nam Chi không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn khơi gợi ký ức văn hoá.
Duy chọn cổ phục, Nam Chi chọn tranh dân gian, thì Á hậu 1 Hoa hậu các dân tộc Việt Nam 2022 Lương Thị Hoa Đan, quê ở xã Trần Phú của thành phố Hải Phòng lại chọn quảng bá trang phục 54 dân tộc của Việt Nam.
Ý tưởng nảy ra khi Đan tham gia cuộc thi sắc đẹp và có cơ hội biết đến trang phục của nhiều dân tộc. Mỗi bộ trang phục đều mang một câu chuyện, kỹ thuật chế tác và vẻ đẹp riêng. “Mình muốn mọi người biết, hiểu và tự hào hơn về những trang phục truyền thống của dân tộc mình”, Đan chia sẻ.
Dự án của Hoa Đan ghi lại hình ảnh, quy trình tạo tác của từng bộ trang phục. Từ việc nhuộm chàm áo người Tày, chế tác kiềng bạc, xà tích… đến các họa tiết trên trang phục của người Mông, người Mường. Qua ống kính, từng lớp văn hoá hiện lên sống động, gần gũi. Không chỉ dừng ở khía cạnh thẩm mỹ, Hoa Đan còn nhìn thấy giá trị kinh tế: “Nếu được quảng bá đúng cách, trang phục dân tộc sẽ lên sàn diễn quốc tế, thúc đẩy du lịch, tạo thu nhập cho bà con vùng cao”.
Điểm chung của Duy, Nam Chi, Hoa Đan là tình yêu sâu đậm dành cho văn hoá dân tộc, cùng tinh thần dám nghĩ, dám làm. Họ không chỉ bảo tồn mà còn làm mới để văn hoá truyền thống sống được trong đời sống hiện đại. Những câu chuyện đó cho thấy bảo tồn văn hoá không phải việc xa xôi, dành riêng cho các nhà nghiên cứu hay bảo tàng mà có thể bắt đầu từ việc tìm hiểu một bộ cổ phục, vẽ một bức tranh dân gian hay ghi lại hình ảnh một bộ trang phục dân tộc. Khi những hành động nhỏ được cộng hưởng, di sản sẽ được trao lại nguyên vẹn, thậm chí giàu có hơn cho thế hệ sau.
Để hành trình gìn giữ những giá trị văn hoá không chỉ dừng ở nỗ lực cá nhân của thế hệ trẻ, rất cần sự đồng hành từ cộng đồng và các cơ quan chức năng. Chính quyền, các tổ chức văn hoá, giáo dục có thể tạo sân chơi, hỗ trợ nguồn lực, mở lớp đào tạo, kết nối người trẻ với các nghệ nhân, nhà nghiên cứu.
Song song với đó, đẩy mạnh việc đưa nội dung về di sản, phong tục, nghề thủ công vào trường học và các hoạt động trải nghiệm sẽ giúp thế hệ trẻ tiếp cận văn hoá truyền thống một cách gần gũi, sinh động hơn.
Khi có môi trường, cơ hội và sự ghi nhận, người trẻ sẽ tự tin biến niềm yêu thích thành hành động, biến văn hoá truyền thống thành phần sống động của đời sống đương đại.
.jpg "Sống dậy văn hóa truyền thống")
.jpg "Văn hóa truyền thống của 54 dân tộc là nguồn lực quý báu")
.jpg "Trưng bày 20 bộ tranh dân gian Tứ bình tại Bảo tàng tỉnh Hải Dương")
