(HPĐT)- Cuối tháng 5 vừa qua, tại Nhà hát thành phố diễn ra Liên hoan nghệ thuật diễn xướng chầu văn năm 2023 do Hội Văn nghệ dân gian phối hợp Câu lạc bộ (CLB) bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu Hải Phòng thực hiện. Chương trình là sự ghi nhận, tôn vinh nỗ lực của các nghệ nhân dân gian, thanh đồng tiêu biểu của thành phố trong gìn giữ, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc.
Giá đồng Chầu bé Bắc Lệ của Nghệ nhân ưu tú Hoàng Gia Bổn tham gia Liên hoan nghệ thuật diễn xướng chầu văn năm 2023. Ảnh: Đỗ Hiền
Phát huy giá trị văn hóa truyền thống
Bày tỏ niềm say mê với nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu (hầu đồng), thanh đồng Lưu Thị Hoàng Ngân, xã An Hòa (huyện Vĩnh Bảo) bộc bạch, bà mê điệu hát chầu văn ca ngợi những vị Mẫu mang lại bốn mùa no ấm, truyền đến đời sau đạo đức vững bền. Hầu đồng từ năm 1982, theo đuổi những điệu múa, lời ca từ đó đến nay, nữ thanh đồng này trở thành một trong những nghệ nhân dân gian tiêu biểu của huyện Vĩnh Bảo, tích cực tham gia nhiều liên hoan, trình diễn nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của địa phương và thành phố. Đến với liên hoan, thanh đồng Hoàng Ngân trình diễn trang phục Bà chúa Năm Phương, một nữ thần bản xứ của vùng đất Hải Phòng…
Là một trong 5 thanh đồng của Hải Phòng được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú (NNƯT) năm 2022, đến nay, NNƯT Nguyễn Thị Bình, ở phố Lý Thường Kiệt (quận Hồng Bàng) có hơn 30 năm hoạt động hầu đồng. Không chỉ tham gia nhiều liên hoan, trình diễn nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tại Hải Phòng và nhiều tỉnh, thành phố khác, bà còn là đội trưởng đội tế nữ quan đền Nghè, đào tạo hơn 50 tế viên, 40 người múa sanh tiền phục vụ tại các bản đình, bản đền mỗi khi có hội. Gây ấn tượng tại liên hoan với giá hầu đồng Đệ nhị Vương cô, NNƯT Nguyễn Thị Bình chia sẻ: “Tôi mong muốn lan tỏa để công chúng hiểu hơn về nghệ thuật diễn xướng chầu văn…”.
Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2016, không chỉ nhằm bảo tồn mà còn giúp người dân hiểu sâu sắc hơn về các giá trị văn hóa truyền thống của người Việt. Tại Liên hoan nghệ thuật diễn xướng chầu văn năm 2023, 4 NNƯT, gồm: Hoàng Gia Nhật (Bổn), Đào Đăng Của, Nguyễn Thị Bình, Phạm Thị Đoan Trang và 14 nghệ nhân, thanh đồng cùng Ban cung văn Xuân Đậu (Thái Bình) trình diễn các trang phục giá đồng, như: Chúa Bà đệ nhị, Chầu lục cung, Cô bé, Cậu bé Thoải, Cô Chín, Cô Bơ Thoải, các Quan lớn đệ nhất, đệ nhị, đệ ngũ, Quan Hoàng Bảy, Bà Chúa Năm Phương, Cô đôi thượng ngàn… và diễn xướng hầu đồng: Đệ nhị Vương cô, Quan lớn đệ tam, Chầu đệ nhị, Ông Hoàng Bảy, Chầu bé Bắc Lệ, Cô Bơ Thoải cung… Đưa gia đình đến thưởng thức từ đầu đến cuối chương trình, anh Nguyễn Trung Đức, trú tại phường Vĩnh Niệm (quận Lê Chân) bày tỏ, trước đây, anh chưa hiểu lắm nên cho rằng hầu đồng chỉ là hoạt động tâm linh đơn thuần. Nhưng qua trình diễn lần này, anh nhận thấy giá trị văn hóa sâu sắc của nghi thức này. Đó là cách hình dung về “thần linh” của người Việt, cũng như tính cách, trang phục của các vị thần qua hóa thân của các nghệ nhân, thanh đồng.
Năm 2022, thành phố có 5 thanh đồng vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, gồm: Hoàng Gia Bổn (quận Đồ Sơn), Đào Đăng Của (quận Lê Chân), Nguyễn Thị Bình (quận Hồng Bàng), Phạm Thị Đoan Trang (quận Lê Chân) và Phạm Văn Giao (quận Ngô Quyền). Trước đó, nhiều thanh đồng của Hải Phòng được Trung ương Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian…
Đưa di sản phát triển đúng hướng
Hơn 40 năm làm thủ nhang đồng đền, hiện là thủ nhang hai ngôi đền thờ Mẫu nổi tiếng linh thiêng ở phường Ngọc Xuyên (quận Đồ Sơn) là Long Sơn suối Rồng (còn gọi là đền Cô Chín suối Rồng) và đền Chúa bà Ngũ Phương (đền Bà chúa Năm Phương), NNƯT Hoàng Gia Nhật (Bổn), Chủ nhiệm CLB bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu ở Hải Phòng cho biết, CLB quy tụ hơn 300 hội viên là thanh đồng, thủ nhang đồng đền, cung văn, hầu dâng, nghệ nhân múa hầu thánh… tiêu biểu của các quận, huyện trên địa bàn thành phố. Với sự chỉ dạy, hướng dẫn nghiêm túc, tận tâm của các nghệ nhân, thanh đồng, hoạt động thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trên địa bàn thành phố những năm gần đây được tổ chức mẫu mực, trang trọng, lịch lãm, thể hiện nét văn hóa tín ngưỡng đặc sắc của cư dân miền biển. “Chúng tôi mong muốn xây dựng tổ chức xã hội, nghề nghiệp vững mạnh hơn, có thể hỗ trợ cơ quan chức năng “kiểm định” việc thực hành nghi thức thờ Mẫu để góp phần đưa di sản phát triển đúng hướng, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa tín ngưỡng dân gian của dân tộc, của thành phố chúng ta…”, NNƯT Hoàng Gia Bổn nhấn mạnh.
Đến nay, so với các loại hình di sản văn hóa phi vật thể, tín ngưỡng thờ Mẫu tại Hải Phòng phát triển mạnh mẽ. Nhất là từ khi được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào tháng 12-2016, di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt” càng khẳng định sức sống bền vững, có sức lan tỏa mạnh thông qua nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị của cộng đồng.
Theo Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng Nguyễn Đức Giang, lần thứ 15 được tổ chức với quy mô lớn, Liên hoan diễn xướng nghệ thuật chầu văn và trình diễn các trang phục giá đồng năm 2023 góp phần tôn vinh các nghệ nhân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú năm 2022./.
Hải Hậu
