(HPĐT)- Di sản kiến trúc và đô thị Pháp ở Hải Phòng, nhất là tại khu vực trung tâm, là một tài sản vô giá về nhiều mặt. Trong tương lai, đô thị Hải Phòng tiếp tục được mở rộng ra nhiều hướng, nhưng khu phố Pháp sẽ vẫn luôn giữ vai trò hạt nhân quan trọng, là nơi tập trung nhiều cơ sở kinh doanh thương mại, tổ chức những sự kiện văn hóa - xã hội, nghệ thuật quan trọng, cũng như diễn ra các hoạt động tiêu biểu cho đời sống đô thị của thành phố Cảng.
Kỳ 2: Mở rộng hướng tiếp cận để khai thác
Trải nghiệm thú vị với những giá trị văn hóa, kiến trúc đặc sắc
Tháng 11-2023, sau khi thưởng thức vở nhạc kịch “Những người khốn khổ” được công diễn tại Nhà hát thành phố, bà Bùi Thanh Nhàn, ở phố Cát Dài (quận Lê Chân) chia sẻ, bà sinh sống ở châu Âu từ 30 năm nay. Dịp về thăm quê hương đợt này, bà thấy Hải Phòng đổi thay thực sự, nhất là trong đời sống văn hóa nghệ thuật. Khi xem vở diễn thuộc loại hình nghệ thuật đặc trưng của châu Âu trong không gian kiến trúc đặc trưng của Nhà hát thành phố, với sự tham gia diễn xuất của cả diễn viên trong và ngoài nước, bà Nhàn cảm như có một không gian châu Âu ngay trong lòng đất Cảng.
Yêu thích, thú vị cũng là cảm nhận của nhiều người khi được chiêm ngưỡng, tham gia những hoạt động trải nghiệm tại các công trình kiến trúc Pháp cổ. Dịp lễ, Tết, tại những công trình kiến trúc Pháp cổ trên các phố Hồ Xuân Hương, Hoàng Văn Thụ, Đinh Tiên Hoàng... và nhất là ở Bưu điện thành phố, Quán hoa, Nhà hát thành phố, Bảo tàng..., có rất đông người dân và du khách tìm đến để check-in, chụp ảnh. Rất nhiều nhà nhiếp ảnh có sở thích say mê khám phá những góc ảnh đặc sắc về công trình kiến trúc Pháp cổ ở quận Hồng Bàng. Chị Đỗ Quỳnh Mai, du khách đến từ Hà Nội bày tỏ, được dạo chơi, ngắm nhìn những công trình kiến trúc Pháp cổ ghi dấu ấn lịch sử của thành phố Cảng mang lại cảm giác thanh bình, hoài niệm cho du khách.
Quán cà phê Le Jadin ở số 7 phố Trần Hưng Đạo là địa điểm được nhiều người dân và bạn trẻ yêu thích, với việc thưởng thức đồ uống trong không gian bài trí rất châu Âu. Quán được cải tạo từ căn biệt thự thuộc danh sách 68 công trình kiến trúc Pháp loại 2 của thành phố. Thưởng lãm nghệ thuật, ẩm thực, vãn cảnh tìm hiểu kiến trúc Pháp đang là xu hướng được nhiều người yêu thích. Thời gian qua, thành phố có nhiều dự án, công trình khôi phục cảnh quan kiến trúc Pháp cổ. Năm 2020, dự án cải tạo Vườn hoa Kim Đồng hoàn thành, khôi phục không gian vườn hoa hơn 100 tuổi của thành phố. Được xây dựng từ những năm đầu thế kỷ 20, vườn hoa Kim Đồng có những công trình rất đặc sắc như Nhà tám mái (trong số 12 công trình kiến trúc Pháp loại 1 của thành phố). Hàng chục hộ doanh dịch vụ trò chơi tại địa điểm này được di dời để trả cảnh quan xưa. Cùng với đó, rất nhiều công trình được tôn tạo như Bảo tàng thành phố, dải trung tâm...
Với nguồn tài nguyên phong phú như vậy, việc tổ chức mô hình du lịch di sản còn có thể xây dựng được nhiều hoạt động hơn nữa, đưa di sản tiếp cận rộng rãi đến đông đảo người dân, du khách.
Tái hiện không gian đô thị châu Âu giữa lòng đất Cảng
Theo TS, kiến trúc sư Nguyễn Quốc Tuân, để tránh những tác động tiêu cực ảnh hưởng đến sự toàn vẹn của di sản đô thị, bảo tồn và phát huy trên cơ sở khai thác phục vụ phát triển là xu thế tất yếu. Một trong những hướng đi phù hợp là khai thác phát triển du lịch di sản văn hóa. Với tài nguyên di sản dồi dào, khu phố Pháp Hải Phòng có tiềm năng rất lớn, cần biến giá trị di sản thành động lực cho sự sáng tạo và phát triển của thành phố.
Trên cơ sở xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tiềm năng phát triển du lịch di sản văn hóa, phân vùng theo tiềm năng và tham khảo mô hình phát triển tại một số quốc gia trên thế giới, nhóm nghiên cứu của TS, kiến trúc sư Nguyễn Quốc Tuân đề xuất xây dựng những khu vực, trục đặc thù phát triển du lịch trong khu phố Pháp của Hải Phòng. Khu vực ngã ba sông Tam Bạc - sông Cấm, kéo dài từ cầu Lạc Long tới bến Bính, vòng sang mặt sông Cấm tới chân cầu Hoàng Văn Thụ, tham khảo mô hình khu Clark Quay của Singapore, tổ chức dải hoạt động kinh tế đêm, gồm các ngành dịch vụ ăn uống, nhà hàng, quán bar. Địa điểm bến Sáu Kho có thể cải tạo thành trung tâm sáng tạo nghệ thuật; các cần cẩu lớn của cảng biển ở đây có thể giữ lại và trở thành biểu tượng- những “chứng nhân” lịch sử của thành phố công nghiệp - cảng biển Hải Phòng. Khu phố Tam Bạc với nhiều hoạt động đời sống đặc sắc của người Việt và người Hoa trước đây có tiềm năng phát triển du lịch trải nghiệm, foodtour. Củng cố trục Điện Biên Phủ - trục thương mại sầm uất nhất dưới thời Pháp thuộc với những cửa hàng, khách sạn, nhiều hãng tàu, hãng buôn đặt trụ sở trước đây. Trục Hoàng Văn Thụ trở thành trục văn hóa - sáng tạo với điểm đầu là Nhà hát thành phố, điểm cuối là trụ sở Sở Kế hoạch và Đầu tư (sau 2025 được đề xuất chuyển đổi chức năng thành Trung tâm hỗ trợ sáng tạo nghệ thuật tầm cỡ). Đồng thời, tổ chức cảnh quan “trên bến dưới thuyềnˮ và chợ đêm, khu phố dịch vụ đêm hai bên tuyến sông Tam Bạc.
Dựa vào thế mạnh là tài nguyên di sản khu phố Pháp, quận Hồng Bàng và thành phố có thể tổ chức những tour du lịch trải nghiệm, như “Kiến trúc và nghệ thuật khu phố Pháp”. Chuyển đổi chức năng một số cơ sở công nghiệp cũ, kho cảng… có vị trí cận kề sông Cấm thành các tổ hợp sáng tạo nghệ thuật cộng đồng, tổ chức tour du lịch đường sông kết nối các điểm này. Có thể kết hợp tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo dựa trên thế mạnh di sản văn hóa và đô thị của Hải Phòng là “Foodtour Hải Phòng trong lòng phố Pháp”.
Đề án tổng thể phát triển du lịch thành phố đến năm 2025, định hướng đến năm 2050 được UBND thành phố ban hành trong tháng 7-2024 xác định khu vực đô thị lõi với các loại hình Foodtour, Citytour khai thác giá trị đô thị cảng lâu đời gắn với văn hóa, kiến trúc, ẩm thực bản địa là một trong những không gian phát triển du lịch trọng tâm của Hải Phòng thời gian tới. Phó giám đốc Sở Du lịch Hải Phòng Vũ Huy Thưởng đánh giá, việc xây dựng Hồng Bàng- quận trung tâm của đô thị lõi trở thành quận di sản sẽ đóng góp tích cực vào việc phát triển du lịch nội đô.
Các giá trị kiến trúc, văn hóa, xã hội của di sản đô thị khu phố Pháp cùng các công trình tín ngưỡng, nghệ thuật, di tích lịch sử cách mạng trên địa bàn quận Hồng Bàng là những “chất liệu quý” để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù mà không phải địa phương nào cũng có được. Chẳng hạn, du khách có thể thưởng thức món ăn đường phố Hải Phòng được phục vụ theo phong cách Pháp tại những khu biệt thự Pháp cổ. Điều này sẽ mang lại trải nghiệm rất khác biệt, được nhiều người mong chờ.
Kỳ cuối: “Cầm vàng, không để vàng rơi”
NHÓM PHÓNG VIÊN
