(HPĐT)- Là miền đất cội nguồn phát tích dân tộc Việt, Phú Thọ hiện có 4 bảo vật Quốc gia thời đại Hùng Vương gồm: Tượng Mẫu Âu Cơ, Trống đồng Đền Hùng, Bộ khóa lưng bằng đồng và Sưu tập Nha chương. Đây là những di sản vật thể đặc biệt quý hiếm, lắng đọng giá trị văn hóa, lịch sử hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước của cha ông…
Học sinh tham quan, tìm hiểu Bảo vật Nha chương tại Bảo tàng Hùng Vương.
Theo đánh giá của các chuyên gia văn hóa và các nhà nghiên cứu, các bảo vật ở vùng Đất Tổ mang đậm dấu ấn thời gian, văn hóa và tín ngưỡng. Đây là những bảo vật gắn liền với thời đại Hùng Vương, mang những giá trị trường tồn, lan tỏa trong đời sống cộng đồng. Bảo vật Trống đồng Đền Hùng được tìm thấy vào năm 1990 tại đồi Phân Ngùi, xã Hy Cương, thành phố Việt Trì (tỉnhPhú Thọ). Ra đời từ nền văn hoá Đông Sơn, trống đồng Đền Hùng có đường kính mặt 93 cm, đường kính đáy 94 cm, cao 66 cm, trọng lượng 90 kg, làm bằng chất liệu đồng thau, thuộc loại Hêgơ 1, nhóm C. Đây là trống Đông Sơn có kích thước lớn nhất trong tổng số trống Đông Sơn đã biết ở Việt Nam và Đông Nam Á.Với kỹ thuật đúc đồng, trang trí đỉnh cao, trống đồng Đền Hùng đã lưu giữ, phản ánh chân thực tư duy và cuộc sống sinh hoạt của con người thời đại Hùng Vương. Theo các nhà khảo cổ học, trong tổng số gần 1 nghìn trống đồng Đông Sơn được tìm thấy đến nay, đây là chiếc trống đồng thuộc loại Heger 1 duy nhất tìm được quanh khu vực Đền Hùng nói riêng và khắp vùng tả ngạn sông Thao (từ Lào Cai về đến Việt Trì).
Bảo vật quốc gia Trống đồng Đền Hùng.
Được công nhận Bảo vật Quốc gia năm 2020, Tượng Mẫu Âu Cơ hiện được thờ trong hậu cung tòa chính điện Đền Mẫu Âu Cơ (xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa). Tượng Mẫu là hiện vật gốc, độc bản, chứa đựng nhiều yếu tố nghệ thuật cung đình của triều đình nhà Nguyễn, mang sự khác biệt hoàn toàn về phong cách, bố cục, trang phục, hoa văn trang trí và kỹ thuật... so với những tượng Mẫu Tam Phủ, Tứ Phủ, Mẫu Đông Cuông... Tượng được tạc trên chất liệu gỗ mít, sơn son thếp vàng, có chiều cao tổng thể 149 cm, chiều dày nhất 39 cm, chiều rộng nhất 44 cm. Tượng ngồi trên bệ kỳ lân, hai tay đặt trên gối với các ngón tay trong thế kết ấn được đặt trong lòng ngai. Tượng mang phong thái hiền thục nhưng rất uy nghi, đường bệ, đúng với tư chất của bậc Quốc Mẫu. Khuôn mặt thánh thiện với vầng trán cao, sống mũi dọc dừa, tai chảy, cổ cao ba ngấn, đầu đội vương miện. Tượng có thân hình thon thả, mềm mại, khoác trên mình hai lớp áo được trang trí hoa văn cầu kỳ, chạm khắc tinh xảo. Áo khoác buông phủ tới tận mũi hài, đặt trên bệ kỳ lân nằm phủ phục.
Được khai quật vào năm 1976 tại di chỉ khảo cổ học Làng Cả, phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, Bảo vật Quốc gia Bộ khóa đai lưng bằng đồng là hiện vật độc bản đầu tiên và duy nhất đến nay được tìm thấy tại Phú Thọ. Bộ khóa đai lưng dài 21 cm, rộng 5,5 cm, nặng 380 gr được làm từ chất liệu đồng thau, gồm 8 con rùa móc lại với nhau. Bộ khóa gồm hai bộ phận có cấu tạo gần giống nhau về hình dáng song ở phần đầu của mỗi bộ phận lại khác nhau, một bên có hai vòng tròn kín, còn một bên có móc hở để móc vào vòng tròn kia. Mỗi bộ phận dài 12,5 cm, khi 2 bộ phận móc vào nhau tạo thành bộ khóa đai lưng đẹp mắt và độc đáo. Ở mặt ngoài của mỗi bộ phận là hình bốn con rùa cách điệu xen lẫn hoa văn xoắn ốc hình chữ S; ở bộ phận khóa có hai vòng tròn kín, phần đầu là hình con rùa nằm hai bên, chính giữa hình hai con rùa là hoa văn hình chữ S... Bộ khóa đai lưng là hiện vật tiêu biểu của văn hóa Đông Sơn cách ngày nay khoảng 2.500 năm, tượng trưng cho quyền lực, gắn liền với thủ lĩnh thời Hùng Vương.
Nhắc đến hiện vật thời đại Hùng Vương và giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên ở Phú Thọ, không thể không nhắc tới một báu vật đặc biệt là những chiếc nha chương. Sưu tập Nha chương gồm 4 chiếc, là hiện vật quý hiếm, sản phẩm của văn hóa Phùng Nguyên - giai đoạn đầu tiên trong quá trình hình thành và phát triển Nhà nước Văn Lang. Sự độc đáo của Sưu tập Nha chương nằm ở chất liệu bằng đá ngọc, sử dụng các kỹ thuật chế tác như ghè, đẽo, khoan, cưa... tạo các rãnh nhỏ đối xứng nhau, các lỗ thủng xuyên tâm rất tinh xảo; bên cạnh đó là kỹ thuật mài nhẵn, đánh bóng, mài vát hình chữ V, hình đuôi cá đạt trình độ thẩm mỹ cao. Theo các nhà nghiên cứu, Nha chương như một biểu tượng quyền lực của nhà vua và quyền uy tù trưởng; chỉ xuất hiện, tồn tại trong văn hóa Phùng Nguyên kéo dài khoảng 500 đến 600 năm, cách ngày nay dưới 3.500 năm. Đây là nguồn tư liệu lịch sử bằng hiện vật vô cùng giá trị, đại diện cho thời đại các vua Hùng dựng nước. Hiện nay, nha chương ở Việt Nam mới chỉ được phát hiện 8 chiếc tại 2 di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên và Xóm Rền của tỉnh Phú Thọ.
