Bảo vệ môi trường sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Thẩm quyền quản lý bảo vệ môi trường được phân cấp mạnh hơn xuống cơ sở nhưng đồng thời cũng bộc lộ nhiều khó khăn.

Tăng thẩm quyền

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, mô hình 2 cấp giúp quy trình phê duyệt, xử lý vi phạm môi trường được rút ngắn, giảm trung gian.

Từ tháng 7/2025, chính quyền cấp xã được giao thêm 20 nhiệm vụ, quyền hạn mới trong lĩnh vực môi trường. Cụ thể, HĐND cấp xã được bổ sung nhiệm vụ bố trí ngân sách cho công tác bảo vệ môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. UBND cấp xã được giao 14 nhiệm vụ mới: Yêu cầu bồi thường thiệt hại môi trường trên địa bàn, phối hợp thẩm định các dự án phát sinh nước thải, giám sát các khu sản xuất, cụm công nghiệp nhằm bảo đảm hạ tầng bảo vệ môi trường… Riêng Chủ tịch UBND xã có 5 nhiệm vụ tập trung quyết định, điều hành xử lý vụ việc vi phạm pháp luật về môi trường.

Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực môi trường từ ngày 1/7/2025 đã tăng cường hiệu quả quản lý, giải quyết nhanh chóng các thủ tục hành chính và phù hợp với tình hình thực tế của từng địa phương, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường bền vững, phát triển kinh tế - xã hội địa phương một cách hài hòa.

Ông Nguyễn Văn Tuy, Chủ tịch UBND xã Nam An Phụ cho biết trước đây, việc kiểm tra xả thải hay xử lý vi phạm rác sinh hoạt thuộc thẩm quyền của huyện, nay xã phải đảm nhiệm. Quyền chủ động tăng, song khối lượng công việc với cán bộ xã cũng lớn hơn rất nhiều.

Dù được trao quyền, nhiều địa phương vẫn gặp khó trong quản lý môi trường, đặc biệt là rác thải sinh hoạt. Các xã, phường chỉ còn một cán bộ kiêm nhiệm mảng môi trường, đô thị nên nhiều vụ việc như đổ trộm rác xây dựng, nước thải xả xuống kênh, mương phát hiện còn chậm.

Nhiều bãi rác tự phát tiếp tục quá tải. Ông Trịnh Thế Lữ, Trưởng Phòng Kinh tế xã An Quang cho biết không chỉ rác sinh hoạt, lượng rác công trình, phế liệu từ nơi khác đổ trộm về địa bàn khiến bãi rác ngày càng đầy. Xã tiếp tục phối hợp kiểm soát chặt và xử lý nghiêm.

Cùng với đó, việc phân loại rác tại nguồn ở nhiều địa phương vẫn chưa đạt hiệu quả vì người dân chưa thay đổi thói quen, phương tiện thu gom còn thiếu, hệ thống xử lý rác tập trung chưa đáp ứng nhu cầu.

Gắn với trách nhiệm lãnh đạo địa phương

Đối với khu vực phía đông thành phố, từ năm 2021 đến nay, thành phố phân bổ hơn 2.690 tỷ đồng từ nguồn ngân sách cho lĩnh vực bảo vệ môi trường. Thành phố xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường, không để xảy sự cố ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Bước đầu ngăn chặn tình trạng suy giảm chất lượng nguồn nước mặt, nhất là nguồn nước ngọt phục vụ hoạt động sản xuất nước sinh hoạt và canh tác, nuôi trồng từ các sông: Giá, Rế, Đa Độ, Chanh Dương, kênh Hòn Ngọc và hệ thống trung thủy nông Tiên Lãng.

Đối với khu vực phía tây thành phố, tỷ lệ sử dụng nước sạch, nước hợp vệ sinh của dân cư thành thị và nông thôn đạt 100%; tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn đạt 92,3%; tỷ lệ khu công nghiệp, khu chế xuất đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường là 100%; tỷ lệ cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng được xử lý đạt 92,9%.

Thành phố đưa vào vận hành hoạt động khu liên hợp xử lý chất thải rắn Gia Minh, nhà máy xử lý nước thải Vĩnh Niệm, nhà máy xử lý nước thải Tràng Minh… góp phần giải quyết những vấn đề ô nhiễm môi trường, bảo đảm môi trường sống xanh - sạch - đẹp và an toàn đối với nhân dân thành phố.

Ông Phạm Văn Thuấn, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, các nhiệm vụ bảo vệ môi trường về cấp xã nặng nề, lãnh đạo xã có nhiều trách nhiệm hơn trong xử lý vi phạm, bảo vệ môi trường. Sở sẽ tiếp tục tham mưu với thành phố đầu tư thêm các nhà máy xử lý rác, giảm phụ thuộc vào các bãi rác lộ thiên. Ứng dụng công nghệ số hoá bản đồ các điểm tập kết rác, phản ánh vi phạm qua ứng dụng di động. Phát động phong trào “Phường, xã không rác - tổ dân phố xanh sạch”, gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với đánh giá cán bộ. Các xã, phường, đặc khu nâng cao trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, xử phạt vi phạm môi trường tại địa phương và công khai vi phạm trên phương tiện truyền thông.

Mô hình chính quyền 2 cấp giúp bộ máy hành chính tinh gọn, tăng tính chỉ đạo tập trung, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn trong quản lý môi trường, nhất là ở cấp cơ sở. Theo đó, bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền mà còn là trách nhiệm của từng người dân.

Khi thẩm quyền đã rõ, bộ máy tinh gọn càng cần sự phối hợp đồng bộ, minh bạch trách nhiệm và chế tài nghiêm minh để mỗi khu phố sạch, mỗi tuyến đường xanh trở thành nền tảng cho một Hải Phòng có không gian xanh, sạch, đẹp, phát triển bền vững.