El Nino chỉ là một phần, phần còn lại do chính con người đã góp phần gây ra tình trạng hạn, xâm nhập mặn lịch sử khiến sản xuất nông nghiệp khốn đốn, đời sống bị đảo lộn.
Vừa qua, một chuyên gia nông nghiệp đến nhà tôi chơi và mang cho tôi một tập tài liệu gồm những bài báo, bức ảnh về hậu quả nặng nề của hạn xâm nhập mặn đang gây ra cho các tỉnh miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long. Đọc những bài báo ấy có thể thấy El Nino chỉ là một phần, phần còn lại do chính con người đã góp phần gây ra tình trạng hạn, xâm nhập mặn lịch sử khiến sản xuất nông nghiệp khốn đốn, đời sống bị đảo lộn. Chính con người đã làm quá nhiều đập thủy điện, phá vỡ hệ sinh thái, ngăn dòng nước sông chảy tự nhiên. Bàn tay con người phá rừng, nước không giữ được. Rồi chính con người xả thải vô tội vạ làm nguồn nước ô nhiễm, có nước nhưng không dùng được. Thiên tai chỉ làm trầm trọng thêm những "vết thương" do con người gây ra với chính mình.
Vị chuyên gia nông nghiệp đang nói chuyện về những thiệt hại nặng nề của nông nghiệp đồng bằng sông Cửu Long, bất giác tôi đặt câu hỏi: "Nếu tình trạng trên xảy ra ở đồng bằng sông Hồng, trong đó có tỉnh ta thì sao?". Có thể lắm chứ. Đồng bằng sông Hồng được cấp nước từ hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình. Cũng như sông Mê Kông, đầu nguồn hệ thống sông Hồng bắt nguồn từ vùng núi cao phía nam Trung Quốc. Trung Quốc làm nhiều đập trên dòng Mê Kông thì họ cũng có thể làm nhiều đập thủy điện trên hệ thống sông Hồng. Và khi El Nino ảnh hưởng nặng nề tới vùng đồng bằng sông Hồng, cùng với những tác động khác từ thủy điện của Trung Quốc, nạn phá rừng ở miền núi phía Bắc, ai dám chắc một tình huống tương tự không xảy ra ở đây như đã xảy ra ở đồng bằng sông Cửu Long?
Nói về tầm quan trọng của các yếu tố trong sản xuất nông nghiệp, các cụ ta có câu: "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống". Thời nay, khi mà tác động của cả thiên tai lẫn "nhân tai" ngày càng khốc liệt hơn thì với sản xuất nông nghiệp, nước vẫn đứng thứ nhất.
Tôi hỏi vị chuyên gia nông nghiệp: "Với bối cảnh như vậy, ngành nông nghiệp phải làm gì để ứng phó?". Ông trả lời: Giải quyết vấn đề này cần sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Phải có chiến lược lâu dài, được cụ thể hóa bằng quy hoạch, kế hoạch. Chúng ta vừa phải bảo vệ nguồn nước, vừa phải sử dụng hiệu quả tài nguyên nước. 3 nhiệm vụ chiến lược là giữ nước, tiết kiệm nước và có hệ thống điều tiết nước hợp lý, hiện đại. Trong sản xuất nông nghiệp cần thực hiện 4 giải pháp chính: phân loại cây trồng, vật nuôi cho phù hợp với nguồn nước; có mùa vụ sản xuất thích hợp gắn với vùng miền và khí hậu; có thiết bị tưới tiêu và tái sử dụng nước thải hiệu quả, bền vững; tiếp tục cải tạo đồng ruộng gắn với thiết bị tưới tiêu, giữ nước. Đến một lúc nào đó sản xuất nông nghiệp sẽ phải áp dụng biện pháp tưới đủ ẩm để tiết kiệm nước chứ không có đủ nước để tưới bão hòa như hiện nay. Ông mong muốn ngành nông nghiệp tỉnh ta cần rút kinh nghiệm từ những bài học đang diễn ra ở đồng bằng sông Cửu Long để đề ra chiến lược và các kịch bản ứng phó thích hợp.
Tỉnh ta đã có quy hoạch thủy lợi và quy hoạch nguồn nước từ nhiều năm trước. Nhưng tôi băn khoăn liệu những ảnh hưởng của thiên tai như El Nino hay những tác động do "nhân tai" như thủy điện, phá rừng... đã được trù tính, hoạch định ứng phó kỹ càng trong các bản quy hoạch chưa? Trước những bối cảnh mới như hiện nay, các bản quy hoạch ấy cần phải được rà soát, bổ sung, chỉnh sửa cho phù hợp, thậm chí nếu lạc hậu thì cần phải có quy hoạch mới.
TUẤN NGUYÊN(Ninh Giang)
