Bảo vệ những công trình thủy lợi thành phố

Bức tranh vi phạm và hệ lụy dai dẳng

Theo Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, đến cuối tháng 7/2025, trong hệ thống này trên địa bàn Hải Phòng còn gần 390 vụ vi phạm công trình thủy lợi.

Đây là con số phản ánh tình trạng lấn chiếm, sử dụng sai mục đích kéo dài nhiều năm, trong đó có những trường hợp tồn tại từ trước khi Luật Thủy lợi có hiệu lực (từ ngày 1/7/2018). Các vi phạm phổ biến là xây dựng nhà kiên cố, dựng lều quán, làm tường bao, san lấp lấn chiếm bờ kênh, đào ao lập vườn và cả hút cát trái phép.

Năm 2024, hệ thống Bắc Hưng Hải ghi nhận 47 vụ vi phạm mới, đồng thời đã xử lý, giải tỏa 176 vụ tồn đọng từ các năm trước. 7 tháng năm 2025, phát sinh 14 vụ mới, 69 vụ khác đã được xử lý. Đại diện công ty này cho biết dù duy trì kiểm tra thường xuyên, 3 ngày một lượt, nhưng tốc độ xây dựng nhanh khiến nhiều trường hợp đã hoàn thành trước khi phát hiện.

Ở nhiều địa phương, khó khăn lớn là nhiều tuyến kênh chưa được cắm mốc chỉ giới bảo vệ. Trường hợp bà Trần Thị Liễu, ở xã Vĩnh Hải là một ví dụ. Gia đình bà xây tường bao sát bờ kênh Quán Khái, cho rằng công trình nằm trong diện tích hợp pháp. Do thiếu mốc chỉ giới, việc xác định vi phạm gặp nhiều tranh cãi. Sau khi được vận động, bà Liễu đồng ý tháo dỡ và xây lùi vào trong. Bà Liễu cho biết: “Tôi cũng mất công mất của, nhưng thấy đúng nên chấp hành, để kênh thoáng thì cả thôn được nhờ".

Ở phường Kiến An, gia đình bà Nguyễn Thị Đầm sinh sống hơn 40 năm trên diện tích hơn 1.800 m². Hồ sơ địa chính thể hiện đất ở, nhưng hiện trạng lại thuộc hành lang bảo vệ đê Lạch Tray. Chính quyền buộc gia đình tiếp tục sử dụng theo hiện trạng, song khi sửa chữa nhà cửa vẫn bị xử phạt. Sự bất cập này khiến việc xử lý kéo dài, dễ phát sinh khiếu kiện.

Ngoài lấn chiếm, ô nhiễm nguồn nước từ xả thải cũng là mối lo lớn. Người dân xã An Khánh phản ánh nước kênh đen ngòm, mùi hôi thối, ruồi muỗi nhiều, có khi ngập úng tràn vào nhà. Nhiều người dân lo lắng: “Nước thải cứ đổ xuống kênh, rồi chảy ra sông, trong khi sông ấy lại là nguồn cung cấp nước sạch. Chúng tôi sống cạnh thì khổ trăm bề”.

Tại xã An Quang, chị Đào Thị Miền đầu tư gần nửa tỷ đồng cải tạo ao nuôi cá nhưng 3 năm liên tiếp cá chết trắng ngay trước kỳ thu hoạch. Chị đành bỏ hoang ao đầm, chua xót nói: “Đầu tư nhiều tiền của, giờ nhìn nước đen kịt mà sợ. Không dám thả cá, cũng chẳng dám cho thuê, chỉ thấy lãng phí”.

Theo Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ, ô nhiễm tại kênh Cẩm Văn 2 là nguyên nhân khiến nhiều hộ nuôi trồng thất bát. Ít năm trước, thành phố từng xử phạt hành chính hàng trăm triệu đồng đối với một số doanh nghiệp. Tuy nhiên, đến năm 2023, một doanh nghiệp trong số bị xử lý này vẫn tái phạm, bị xử phạt thêm 126 triệu đồng. Việc xử phạt chưa đủ răn đe, trong khi người dân tiếp tục gánh chịu thiệt hại.

Siết chặt kỷ cương và tạo đồng thuận

Trước thực trạng này, UBND thành phố Hải Phòng yêu cầu các đơn vị quản lý công trình thủy lợi phối hợp với chính quyền cơ sở, phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm mới. Việc cắm mốc chỉ giới bảo vệ toàn bộ hệ thống kênh, mương được coi là nhiệm vụ trọng tâm, tạo căn cứ pháp lý rõ ràng cho quản lý.

Đại diện Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải cho rằng, để ngăn chặn vi phạm, cần xử lý dứt điểm 216 vụ phát sinh sau khi Luật Thủy lợi có hiệu lực, đồng thời giữ nguyên 173 vụ cũ để tránh xáo trộn đời sống. Ông Nguyễn Gia Thành, Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải khẳng định: “Chúng tôi đã tăng cường kiểm tra, nhưng nếu không có sự vào cuộc kiên quyết của chính quyền cơ sở sẽ rất khó giải quyết dứt điểm những vi phạm. Việc phát hiện và xử lý ngay từ đầu mới là yếu tố quyết định”.

Cùng với biện pháp hành chính, thành phố cũng cần chú trọng tới hạ tầng và chế tài. Việc cắm mốc kiên cố, quy hoạch bờ kênh hợp lý sẽ giúp quản lý hiệu quả, đồng thời khai thác quỹ đất cho phát triển mà không xâm hại hành lang thủy lợi. Với doanh nghiệp xả thải, chế tài cần đủ mạnh, có thể đình chỉ hoạt động nếu tái phạm, buộc khắc phục và bồi thường.

Công tác tuyên truyền cũng cần được chú trọng. Người dân cần hiểu bảo vệ công trình thủy lợi không chỉ là trách nhiệm pháp luật mà còn gắn trực tiếp với lợi ích sản xuất, sinh hoạt. Trường hợp bà Liễu ở Vĩnh Hải cho thấy, khi có căn cứ pháp lý và sự vận động khéo léo, người dân luôn sẵn sàng hợp tác.

Đối với hộ nghèo, hộ sinh sống lâu năm trong hành lang bảo vệ, thành phố cần có chính sách hỗ trợ, tái định cư phù hợp để vừa bảo đảm an sinh, vừa tạo đồng thuận khi xử lý. Ông Lê Văn Trung, Chủ tịch UBND phường Tứ Minh cho biết: “Khi chính quyền phối hợp với đơn vị quản lý kịp thời, xử lý theo quy trình 4 bước, vi phạm mới hầu như không phát sinh. Quan trọng là phải quyết liệt ngay từ đầu”.

Hải Phòng đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, nhu cầu về nước sạch, tưới tiêu và tiêu thoát ngày càng gia tăng. Nếu không kiên quyết ngăn chặn vi phạm, nguy cơ mất an toàn công trình và ô nhiễm lan rộng sẽ trực tiếp đe dọa đời sống hàng triệu cư dân.

Bảo vệ công trình thủy lợi không chỉ là nhiệm vụ của ngành nông nghiệp mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh, hạ tầng quản lý đồng bộ, chế tài đủ sức răn đe và an sinh được bảo đảm, hệ thống thủy lợi mới thực sự bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.