Tại Hải Phòng, dù công tác quản lý, xử lý vi phạm đã có chuyển biến, việc bảo vệ và khai thác quyền tác giả vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.

Âm nhạc xuất hiện trong nhiều hoạt động thường ngày, từ các phòng hát karaoke, nhà hàng đến những cơ sở kinh doanh dịch vụ, giải trí. Các ca khúc được sử dụng để đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng, nhưng đồng thời cũng là sản phẩm sáng tạo của các nhạc sĩ, tác giả. Vì vậy, khi sử dụng những tác phẩm này, các đơn vị kinh doanh không chỉ được quyền khai thác mà còn phải thực hiện nghĩa vụ bản quyền theo quy định.
Tại Hải Phòng, công tác kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm quyền tác giả đang được chú trọng. Trong đợt cao điểm tháng 5 và tháng 6/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện và xử lý 1 tổ chức cùng 7 hộ kinh doanh vi phạm, với tổng số tiền phạt là 190 triệu đồng. Qua đó, góp phần chấn chỉnh việc sử dụng các tác phẩm âm nhạc và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các cơ sở kinh doanh.
Tuy nhiên, việc bảo vệ quyền tác giả không chỉ đơn thuần là kiểm tra và xử phạt các hành vi vi phạm. Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố giai đoạn 2021 – 2026, hoạt động khai thác và thương mại hóa quyền tác giả vẫn còn mang tính nhỏ lẻ. Các đơn vị còn hạn chế trong việc định giá quyền tác giả, đàm phán hợp đồng, xác định phạm vi cấp phép và lựa chọn phương thức khai thác. Thông tin về chủ sở hữu quyền và phạm vi ủy quyền vẫn chưa thực sự rõ ràng và thuận tiện cho việc tra cứu.

Những bất cập trên gây khó khăn cho cả người sáng tạo và các đơn vị có nhu cầu sử dụng tác phẩm. Anh Nguyễn Tuấn Anh, chủ một cơ sở karaoke trên đường Hoàng Minh Thảo chia sẻ: “Trong kinh doanh karaoke, việc sử dụng các ca khúc là nhu cầu thường xuyên. Chúng tôi hiểu rằng phải thực hiện nghĩa vụ bản quyền, nhưng cần được hướng dẫn rõ về đơn vị có thẩm quyền cấp phép, phạm vi sử dụng và mức phí. Khi thông tin minh bạch, cơ sở kinh doanh sẽ thuận lợi hơn trong việc chấp hành”.
Ở góc độ quản lý tập thể quyền tác giả âm nhạc, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn, đại diện Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho biết, các quy định hiện hành đã tạo cơ sở pháp lý cho việc tiếp nhận ủy quyền, quản lý danh mục tác phẩm, cấp phép sử dụng, thu và phân chia tiền bản quyền. Nhờ đó, giá trị từ việc khai thác tác phẩm có thể được chuyển thành lợi ích kinh tế cho tác giả và chủ sở hữu quyền.
Tuy nhiên, hiện nay có nhiều đơn vị cùng cung cấp dịch vụ cấp phép và thu tiền bản quyền, trong khi tư cách đại diện và phạm vi ủy quyền chưa được xác định rõ ràng. Điều này có thể khiến các đơn vị sử dụng tác phẩm gặp khó khăn trong việc xác định nơi cần liên hệ và thực hiện nghĩa vụ bản quyền. Trước thực tế đó, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam kiến nghị cần làm rõ điều kiện hoạt động của các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, đồng thời hoàn thiện các quy định về cấp phép, thu và phân chia tiền bản quyền.
Để quyền tác giả được bảo vệ và khai thác hiệu quả cần có những quy định rõ ràng, minh bạch trong toàn bộ quá trình sử dụng tác phẩm. Người sáng tạo cần biết cách bảo vệ quyền lợi của mình, trong khi các đơn vị sử dụng phải xác định được đúng đơn vị cấp phép, phạm vi sử dụng và nghĩa vụ bản quyền cần thực hiện. Khi những vấn đề này được giải quyết rõ ràng, tranh chấp sẽ được hạn chế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các tác phẩm được khai thác và đưa vào đời sống.

Một ca khúc, cuốn sách, bức ảnh hay bất kỳ sản phẩm sáng tạo nào không chỉ có giá trị tinh thần mà còn có thể mang lại thu nhập nếu được khai thác đúng cách. Để làm được điều đó, tác giả cần có kiến thức về quản lý quyền, định giá tác phẩm, đàm phán và ký kết hợp đồng. Các tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm cũng cần được hướng dẫn để hiểu và thực hiện đúng các quy định về bản quyền.
Tại Hải Phòng, Quyết định số 650/QĐ-UBND ngày 13/2/2026 của UBND thành phố về Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ giai đoạn 2026 – 2030 và Quyết định số 75/2026/QĐ-UBND ngày 11/9/2026 về Quy chế phối hợp thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã tạo cơ sở để triển khai các nhiệm vụ liên quan. Trong đó, cần chú trọng hỗ trợ tác giả và chủ sở hữu quyền trong việc quản lý, khai thác tác phẩm, phù hợp với đặc thù của quyền tác giả.
Mặc dù đăng ký quyền tác giả không phải là điều kiện để quyền tác giả phát sinh, nhưng việc lưu giữ hồ sơ và bằng chứng về quá trình sáng tạo sẽ giúp tác giả có cơ sở chứng minh và bảo vệ quyền lợi khi cần thiết. Bên cạnh đó, cần tăng cường hướng dẫn về bản quyền, hợp đồng và cách thức khai thác tác phẩm cho những người hoạt động trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, truyền thông và sáng tạo nội dung. Khi hiểu rõ các quyền của mình, người sáng tạo sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ thành quả lao động.

Sự phát triển của môi trường số và trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với việc bảo vệ quyền tác giả. Các tác phẩm có thể được sử dụng và lan truyền trên nhiều nền tảng, kể cả ở phạm vi quốc tế, khiến việc xác định đơn vị chịu trách nhiệm và thực hiện cấp phép trở nên khó khăn hơn. Nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn cũng chỉ ra những khó khăn trong việc bảo vệ quyền tác giả trước tình trạng khai thác tác phẩm xuyên biên giới và sử dụng âm nhạc để huấn luyện trí tuệ nhân tạo. Đây là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.
Nhạc sĩ Ngô Mạnh Thắng, nhà sản xuất âm nhạc tại Hải Phòng cho rằng: "Cơ quan quản lý có các chế tài mạnh hơn đối với hành vi vi phạm bản quyền là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, trước sự phát triển của AI, người làm âm nhạc cũng cần chủ động cập nhật kỹ năng chuyên môn, nâng cao chất lượng sản xuất, từ sử dụng nhạc cụ đến kỹ thuật xử lý âm thanh và chất lượng giọng hát. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để các nhà sản xuất tạo ra những sản phẩm có chất lượng và dấu ấn riêng.”
Bảo vệ quyền tác giả không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý và người sáng tạo mà còn đòi hỏi ý thức chấp hành của mỗi tổ chức, cá nhân khi sử dụng tác phẩm. Khi quyền lợi của tác giả được bảo đảm và hoạt động khai thác diễn ra minh bạch, các sản phẩm sáng tạo sẽ có thêm cơ hội tạo ra giá trị kinh tế, đồng thời đóng góp tích cực cho đời sống văn hóa và sự phát triển của thành phố.
HÀ LINH