Dù các bên đẩy mạnh nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp hòa bình, khác biệt sâu sắc trong lập trường khiến tiến trình chấm dứt xung đột Ukraine vẫn chưa đạt đột phá.
Ngày 11/12, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt chia sẻ với các nhà báo rằng Tổng thống Trump đang "rất thất vọng" trước tình trạng bế tắc giữa Nga và Ukraine. Bà nhấn mạnh quan điểm của ông chủ Nhà Trắng: "Ông ấy không quan tâm đến thêm các cuộc thảo luận nữa. Ưu tiên là hành động thực tế để kết thúc xung đột ngay lập tức".
Mặc dù Mỹ đã chủ động đề xuất nhiều kế hoạch hòa bình trong những tuần gần đây, cả Kiev và Moscow đều phản đối các điều khoản cốt lõi. Sự khác biệt cơ bản trong mục tiêu của từng bên tiếp tục làm phức tạp hóa tình hình: Ukraine đòi hỏi cam kết an ninh lâu dài từ Mỹ và NATO, từ chối nhượng bộ lãnh thổ và ưu tiên kiểm soát Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia; Nga kiên quyết kiểm soát toàn bộ Donbass đồng thời phản đối mở rộng NATO về phía đông; các nước châu Âu ủng hộ giải pháp bền vững nhằm bảo vệ an ninh lục địa; trong khi Washington tập trung vào việc kết thúc nhanh chóng để giảm thiểu rủi ro kinh tế và địa chính trị toàn cầu.
Trong tuần này, Tổng thống Volodymyr Zelensky công bố kế hoạch hòa bình chi tiết với 20 điểm cụ thể, phản ánh lập trường cứng rắn của Kiev. Ông tiết lộ rằng Washington vẫn đang khuyến nghị Ukraine xem xét nhượng bộ lãnh thổ ở khu vực Donetsk, với giả định Nga sẽ không tiến sâu hơn vào "khu vực kinh tế tự do" mà họ tạm gọi như vậy.
Ông cũng cho biết một điểm vướng mắc lớn khác là ai sẽ kiểm soát Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia. Mỹ đã đề xuất khả năng các bên cùng nhau quản lý nhà máy – cơ sở hạt nhân lớn nhất châu Âu hiện nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Moscow muốn giữ nhà máy này nhưng Kiev phản đối việc đó.
Ông Zelensky nói rằng, Mỹ đã không áp đặt thời hạn nghiêm ngặt để chấp nhận kế hoạch hòa bình, mặc dù có các báo cáo cho rằng Tổng thống Trump muốn Ukraine chấp nhận nó trước Lễ Giáng sinh.
Ngoại trưởng Sergey Lavrov ngày 11/12 tái khẳng định Moscow chỉ chấp nhận hòa bình bền vững nếu giải quyết triệt để "nguyên nhân cốt lõi" của cuộc chiến. Ông đề xuất một bộ các thỏa thuận toàn diện, bao gồm đảm bảo an ninh cho tất cả các bên liên quan, và đã gửi các bổ sung cụ thể đến Washington về cơ chế an ninh tập thể.
Cố vấn chính sách đối ngoại của Điện Kremlin, ông Yuri Ushakov, cho biết hôm 12/12 rằng Moscow chưa xem các đề xuất sửa đổi của Mỹ được đưa ra sau các cuộc đàm phán gần đây với Ukraine nhưng có thể không hài lòng với một số phần trong đó.
Trong những tháng gần đây, Nga đã đẩy mạnh nỗ lực giành quyền kiểm soát tất cả các phần của Donetsk và Lugansk - hai khu vực quan trọng của vùng công nghiệp Donbas mà Kiev muốn giữ lại trong bất kỳ thỏa thuận nào. Ông Yury Ushakov khẳng định: "Lệnh ngừng bắn chỉ có thể diễn ra sau khi quân đội Ukraine rút lui”.
Trước đó, Moscow đã bác bỏ kế hoạch triển khai quân đội châu Âu tại Ukraine sau xung đột và phản đối nỗ lực gia nhập NATO của Kiev.
Các đồng minh châu Âu kiên quyết hậu thuẫn Ukraine trong việc xây dựng cơ chế ngăn chặn các mối đe dọa tương lai từ Nga. Ngày 11/12, Thủ tướng Anh Keir Starmer tổ chức hội nghị trực tuyến với các lãnh đạo Liên minh Tự nguyện, đạt đồng thuận rằng đây là "thời điểm then chốt" để đạt ngừng bắn công bằng và lâu dài sau gần bốn năm xung đột đẫm máu.
Trong khi các nhà lãnh đạo châu Âu đang thúc đẩy một giải pháp công bằng, các quan chức NATO lại lo ngại về các rủi ro an ninh rộng lớn hơn.
Ngày 11/12, tại Hội nghị An ninh Munich ở Berlin, Tổng thư ký NATO Mark Rutte nhận định về mục tiêu tiếp theo của Nga, đồng thời nhấn mạnh châu Âu đang đứng trước ngưỡng cửa của một thời khắc hệ trọng khi các lãnh đạo đang bàn thảo về kế hoạch hòa bình cho Ukraine.
“Chúng ta phải sẵn sàng vì các cuộc xung đột đang tiến sát tới ngưỡng cửa của châu Âu và chúng ta phải chuẩn bị cho kịch bản căng thẳng leo thang với quy mô chiến tranh mà các thế hệ trước chúng ta từng phải hứng chịu”, ông Rutte nói. Theo ông, thảm kịch đó có thể tránh được nếu các nước thành viên thực hiện đầy đủ cam kết quốc phòng.
Trong bài phát biểu, ông Rutte cho rằng Nga có thể sẵn sàng sử dụng vũ lực với NATO trong vòng 5 năm tới, đồng thời lên án tâm lý tự mãn đang len lỏi trong một bộ phận lãnh đạo châu Âu.
Trong cuộc trao đổi với CNN, Tổng thư ký NATO ca ngợi vai trò của ông Trump trong việc khởi động lại các cuộc đàm phán hòa bình Nga - Ukraine, cho rằng Tổng thống Mỹ là người duy nhất có thể tạo đột phá với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Trước khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, ông cam kết sẽ chấm dứt xung đột trong vòng 24 giờ đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai.
Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẵn sàng hỗ trợ cho Ukraine như một phần của thỏa thuận an ninh nhằm chấm dứt xung đột với Nga. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ thất vọng trước việc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chưa sẵn sàng ký thông qua kế hoạch hòa bình do Mỹ đề xuất, qua đó gia tăng sức ép lên giới chức Kiev - những người đã phản đối một đề xuất trước đó của Washington vì cho rằng có các điều khoản quá nhân nhượng với Moscow.
PV (tổng hợp)
