Bền bỉ sức sống ca trù Hải Phòng

Ca trù nối mạch đến thế hệ trẻ.

Cái nôi của vùng duyên hải Bắc bộ

Phó chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng Nguyễn Đình Chỉnh cho biết, Hải Phòng là cái nôi của ca trù vùng Duyên hải Bắc bộ. Tại làng Đông Môn (Thủy Nguyên) vẫn bảo tồn không gian văn hóa phụng thờ Tổ nghề của nghệ thuật ca trù. Trước đây, vào thế kỷ 19, ca trù Hải Phòng còn được biết đến với những địa danh nức tiếng một thời như các ca quán Cánh gà trong (đường Hàng Kênh, quận Lê Chân), Cánh gà ngoài (ngã tư quán Bà Mau – phường Lạch Tray, quận Ngô Quyền); các giáo phường Cam Lộ (phường Thượng Lý, quận Hồng Bàng), Quy Tức (quận Kiến An), An Lão, Tiên Lãng, Kiến Thuỵ, Vĩnh Bảo. Nhiều ca nương, kép đàn lừng danh một thuở góp phần nâng tầm nghệ thuật và lưu giữ loại hình nghệ thuật đặc sắc.

Tuy nhiên, đến những năm 50 của thế kỷ 20, do nhiều nguyên nhân khác nhau, ca trù Hải Phòng bị mai một, thậm chí bị quên lãng thời gian dài. Đến năm 1985, thành phố chủ trương sưu tầm, nghiên cứu nghệ thuật ca trù nhưng chưa có cơ chế bảo tồn, nên chưa khôi phục được nghệ thuật độc đáo này. Nhận thấy ca trù đứng trước nguy cơ mai một, một số nghệ nhân gạo cội, tâm huyết lập Câu lạc bộ ca trù Hải Phòng vào năm 1993. Dù còn nhiều khó khăn về kinh phí, địa điểm hoạt động, nhưng câu lạc bộ vẫn bền bỉ duy trì, để tìm người dạy, người học “níu giữ hồn dân tộc”.

Thời gian gần đây, Sở Văn hóa và Thể thao quan tâm hơn đến hoạt động bảo tồn, quảng bá nghệ thuật ca trù. Từ năm 2010, Sở bố trí kinh phí hỗ trợ hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản phi vật thể ca trù. Từ năm 2019, Sở triển khai Đề án tái tạo không gian văn hóa sân đình. Nghệ thuật ca trù Hải Phòng có nhiều cơ hội phục hồi, phát triển. Đến nay, từ câu lạc bộ ban đầu phát triển thành 5 câu lạc bộ, giáo phường ca trù Hải Phòng và hoạt động tích cực, sáng tạo, phát triển lớn mạnh về số lượng và chất lượng. Điều đó khẳng định, tại các Liên hoan ca trù toàn quốc từ năm 2005 đến năm 2019, các ca nương, trống chầu, kép đàn giành được tổng số 21 huy chương vàng, bạc tập thể, cá nhân. Cùng với đó, 12 nghệ nhân được phong tặng NSƯT, nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân dân gian.

Trao truyền, phát huy

Hiện, các đào nương, kép đàn, quan viên, hội viên của các câu lạc bộ ca trù trên địa bàn thành phố vừa tích cực hoạt động, thực hành vừa truyền dạy ca trù đến với nhiều người, nhất là thế hệ trẻ, để di sản văn hóa phi vật thể ca trù được sống mãi trong lòng văn hóa, văn nghệ dân tộc.

NSƯT Đỗ Quyên, Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Hải Phòng cho biết, nếu bảo tồn, khôi phục ca trù mà không gắn với phát huy trong đời sống thì khó thành công. Vì vậy, không chỉ bó hẹp trong một số nghệ nhân hoặc xem đó là việc của nghệ nhân mà phải lấy nghệ nhân làm nòng cốt để lan tỏa, phát huy ca trù. Những năm qua, các nghệ nhân của giáo phường và các câu lạc bộ khác tích cực tổ chức đưa nghệ thuật ca trù vào truyền dạy cho học sinh tại một số trường phổ thông trên địa bàn các quận, huyện: Ngô Quyền, Lê Chân, Thủy Nguyên. Các thế hệ trẻ được nối tiếp, như tại Giáo phường Ca trù Hải Phòng, người cao tuổi nhất 88 tuổi, người trẻ tuổi nhất 15 tuổi.

Tại Liên hoan nghệ thuật Ca trù Hải Phòng mở rộng năm 2023 xuất hiện nhiều nghệ nhân trẻ tuổi, là học sinh THCS tài năng và tâm huyết lần nữa khẳng định sức sống của nghệ thuật ca trù tại Hải Phòng đang ngày càng lan tỏa. Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai cho biết, thành phố ngày càng quan tâm, tạo điều kiện, khuyến khích để các giáo phường, câu lạc bộ, các nghệ nhân hoạt động, phát triển thông qua các hội thi, hội diễn và qua chương trình giáo dục di sản trong trường học. Liên hoan nghệ thuật ca trù là minh chứng, tạo điều kiện để các nghệ nhân ca trù Hải Phòng tiếp tục có cơ hội sáng tạo, bảo tồn và phát triển môn nghệ thuật này. Về lâu dài, bên cạnh chế độ đãi ngộ các nghệ nhân, ngành Văn hóa và Thể thao sẽ tiếp tục kết nối ngành Giáo dục và Đào tạo để đưa ca trù vào trường học nhiều hơn. Đồng thời, ngành phối hợp chặt chẽ với Sở Du lịch và các doanh nghiệp tổ chức các canh hát ca trù, góp phần phát triển, quảng bá nghệ thuật ca trù và nâng cao đời sống cho các nghệ nhân. Để ngày một góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật ca trù - di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại./.