Bệnh trầm cảm sau sinh: “Sát thủ thầm lặng” cần đề phòng

Tận dụng thời gian các bà mẹ đưa con đến tiêm chủng hằng tháng, các cơ sở y tế chủ động phát hiện, test nhanh bệnh trầm cảm sau sinh.

Trong ảnh: Bác sĩ Trạm Y tế xã Thụy Hương (huyện Kiến Thụy) trò chuyện với các bà mẹ sau sinh từ 6 đến 18 tháng.

Tự sát vì mắc bệnh trầm cảm

Nhớ lại ca phẫu thuật lồng ngực cấp cứu người bệnh nữ cầm kéo tự đâm vào ngực mình, bác sĩ Nguyễn Thế May, Trưởng Khoa Ngoại tổng hợp (Bệnh viện Việt- Tiệp) còn nguyên cảm giác thương xót. Bác sĩ cho biết, người bệnh được gia đình đưa đến viện trong tình trạng cây kéo còn nằm nguyên trên ngực trái, theo chiều từ dưới lên, mất máu, tâm lý hoảng loạn. Sau ca phẫu thuật, tìm hiểu tiền sử bệnh, các bác sĩ được biết người bệnh đang nuôi con nhỏ, từng điều trị bệnh TCSS tại Bệnh viện Tâm thần. Do đó, Bệnh viện Việt-Tiệp phối hợp với Bệnh viện Tâm thần hội chẩn, chuyển người bệnh tiếp tục điều trị bệnh trầm cảm.

Là người trực tiếp tham gia hội chẩn và điều trị cho người bệnh dùng kéo tự sát kể trên, bác sĩ Vương Thị Thủy, Phó trưởng Khoa Cấp tính nữ (Bệnh viện Tâm thần) cho biết, người bệnh tên là P.T.H., sinh năm 1990, ở huyện Kim Thành (tỉnh Hải Dương). Ngày 1-4, sau 7 ngày sinh con, gia đình phát hiện chị có dấu hiệu lạ, như: la hét, dễ bị kích thích, tâm lý muốn chết và lo lắng không chăm sóc được con. Gia đình đưa chị H. đến Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng. Sau 24 ngày điều trị, bệnh tình chị H. thuyên giảm, gia đình xin cho chị H. ra viện, để về nhà chăm sóc con nhỏ. Mặc dù bác sĩ có kê đơn thuốc, nhưng chị H. cho con bú nên bỏ thuốc điều trị. Ngày thứ 10 sau khi ra viện, người bệnh dùng kéo đâm vào ngực mình. “Sau điều trị đợt 2 tại bệnh viện bằng thuốc và liệu pháp tâm lý, chị H khỏi bệnh. Đến thời điểm này, sức khỏe chị H. ổn định, không tái phát”, bác sĩ Vương Thị Thủy cho biết.

Y khoa ghi nhận, TCSS là tình trạng rối loạn khí sắc nặng nề, có triệu chứng của trầm cảm đặc trưng và chỉ xảy ra sau khi sinh con, như: suy nhược cơ thể (thấy buồn chán, dễ xúc động, mệt mỏi rõ rệt chỉ sau một gắng sức nhỏ; rối loạn giấc ngủ, chán ăn; giảm sút sự tập trung chú ý; lo lắng, căng thẳng, hoảng hốt; giảm sút tính tự trọng là lòng tự tin, ý tưởng bị tội và không xứng đáng, bi quan, chán nản với tương lai, ý tưởng và hành vi tự hủy hoại bản thân hoặc tự sát; thờ ơ với người thân, thậm chí gây nguy hiểm cho con mình. TCSS thường xuất hiện trong vòng 4 tuần đầu sau sinh, có biểu hiện trong vòng 1 năm đầu, nhưng với tỷ lệ cao nhất từ 4 - 6 tháng đầu sau sinh. Bệnh TCSS có nhiều nguyên nhân, chủ yếu do thay đổi trong cuộc sống của người mẹ như: hoóc môn nội tiết tố, tâm lý sau sinh; những căng thẳng, áp lực do phải thức đêm trông con, thiếu kiến thức, kỹ năng chăm sóc con; không ăn, ngủ, nghỉ phù hợp; di truyền; độ tuổi của người mẹ (TCSS xảy ra ở nhiều bà mẹ trẻ, lần đầu sinh con); những áp lực vô hình hoặc sự thờ ơ, vô tâm từ phía người thân trong gia đình...

Sàng lọc, phát hiện sớm để điều trị kịp thời

Tại Việt Nam, chưa có thống kê về tỷ lệ TCSS trên toàn quốc. Trong vài nghiên cứu ở cộng đồng cho thấy, tại các địa phương như Huế tỷ lệ TCSS là 18,1%, tại Hà Nội và Hà Nam là 29,9%, tại Đà Nẵng là 19,3%... Các nghiên cứu đều cho thấy tỷ lệ mắc trầm cảm nhẹ khá cao (57%) ở phụ nữ sau sinh trong cộng đồng, nhưng không đi khám theo hẹn. Có thể vì TCSS ít nhận được sự quan tâm của cộng đồng cũng như của các nhân viên y tế, các sản phụ ít tham gia sàng lọc TCSS do họ thiếu hiểu biết về bệnh hoặc chưa có hệ thống sàng lọc để tham gia, cũng như tâm lý e dè, sợ bị kỳ thị khi đến khám tại các bệnh viện tâm thần.

Tại Hải Phòng, theo kết quả nghiên cứu công bố tháng 9-2020 của nhóm nghiên cứu Trường đại học Y- Dược, Bệnh viện Phụ sản và Bệnh viện Tâm thần về đề tài “Thực trạng TCSS tại thành phố Hải Phòng và đề xuất một số giải pháp can thiệp” cho thấy: tỷ lệ mắc TCSS ở sản phụ năm 2019 tại Hải Phòng là 14,3%. Kết quả này được khảo sát, sàng lọc từ 1000 bà mẹ ở 30 trạm y tế xã, phường thuộc 6 quận, huyện: Kiến An, Dương Kinh, An Dương, An Lão, Kiến Thụy, Thủy Nguyên và khoa sản của tất cả bệnh viện trên địa bàn thành phố.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, bác sĩ Đào Thị Hải Yến (Bệnh viện Phụ sản), Chủ nhiệm đề tài cho biết: “Chúng tôi đề xuất giải pháp phòng ngừa và phát hiện sớm TCSS tại Hải Phòng dựa trên thực tế địa phương và kết quả nghiên cứu cung cấp. Trong đó, quy trình áp dụng cho các sản phụ gồm 2 bước là dự phòng TCSS cho thai phụ và sàng lọc phát hiện sớm bằng test EDP. Giải pháp sàng lọc, can thiệp kịp thời gồm 4 bước: sàng lọc những người nguy cơ cao trước sinh chuyển tư vấn điều trị; sàng lọc tất cả bà mẹ ngay sau sinh trong thời gian nằm viện tại khoa sản; sàng lọc tất cả sản phụ sau sinh đưa con đi tiêm chủng mở rộng ở các cơ sở y tế và phát hiện sản phụ có điểm test sàng lọc cao chuyển bệnh viện chuyên khoa tâm thần”. Ngoài trách nhiệm của nhân viên y tế, các cấp, ngành, hội, nhóm tích cực tuyên truyền, giáo dục cộng đồng để mọi người có cái nhìn đúng đắn về TCSS và chung tay góp phần giảm tỷ lệ sản phụ mắc bệnh này, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng xây dựng kế hoạch, chính sách có cơ sở để đưa ra các quyết định liên quan đến phát hiện sớm, quản lý, điều trị và chăm sóc bệnh TCSS./.