(HPĐT)- Bức chân dung nổi tiếng "Người đàn bà xa lạ" thường được treo trang trọng giữa phòng Kramskoi ở bảo tàng Tretyakov, Moskva (Liên bang Nga)… Cũng tương tự như nụ cười vĩnh cửu của nàng Mona Lisa trong tranh Leonardo da Vinci, ánh nhìn kiêu hãnh của "Người đàn bà xa lạ" đã thành một trong những bí ẩn của lịch sử hội họa thế giới…
Bức chân dung "Người đàn bà xa lạ".
Theo nhiều giai thoại để lại, nguyên mẫu của "Người đàn bà xa lạ" lại dường như không hề "xa lạ". Nàng có thể là họa sĩ Sofia Kramsaya, con gái yêu của chính danh họa Nikolaevich Kramskoi. Sofia xinh đẹp, tài hoa, nhưng gánh chịu số phận đầy bi kịch trong giai đoạn nhiều biến động của nước Nga những năm đầu thế kỷ 20. Bức chân dung ra đời khoảng năm 1883, cũng là sự thách đố với xã hội đương thời khi khắc họa một hình tượng phụ nữ không chỉ đơn thuần là đẹp, mà còn đầy tâm trạng, bão giông, dằn vặt, đầy những u hoài mệt mỏi.
Tương truyền, ở lần trưng bày đầu, "Người đàn bà xa lạ" gây nên cú sốc với công chúng Saint Petersburg và ban tổ chức triển lãm phải khuyến cáo giới hạn độ tuổi người xem tới xem tranh. Trong thế kỷ 20 và cả đến những thập niên đầu thế kỷ 21, bức chân dung trở nên quen thuộc với công chúng rộng rãi qua hàng triệu các phiên bản sao chép được bán khắp các hang cùng ngõ hẻm. "Người đàn bà xa lạ" tương tự nhiều tuyệt tác khác, luôn được trọng thị ở vị trí bắt mắt trong bảo tàng Tretyakov, nơi lưu giữ những tác phẩm quý báu hàng đầu của hội họa Nga các thời kỳ…
Ivan Nikolaevic Kramskoi (1837 - 1887) nằm trong số những người tiên phong của chủ nghĩa hiện thực Nga cuối thế kỷ 19. Vừa thực hành nghệ thuật (vẽ), Kramskoi còn là một nhà phê bình mỹ thuật uy tín đương thời. Hậu thế luôn xưng tụng Kramskoi như một bậc thầy về đặc tả ánh mắt nhân vật mà biểu hiện xuất sắc nhất thuộc về "Người đàn bà xa lạ". Kramskoi còn có bức chân dung văn hào Lev Tolstoy, và sự xuất thần trong tài năng họa sĩ đã được lột tả qua ánh nhìn đau đáu dữ dội của tác giả "Chiến tranh và hòa bình".
Xuất thân trong gia đình quý tộc nghèo, là một nghệ sĩ không thờ ơ lãnh đạm với thời cuộc, theo đuổi chủ nghĩa hiện thực, ông cũng lan tỏa tư tưởng dân chủ tiến bộ, gắn liền với đời sống, nhất là đời sống của giới lao động bình dân. Chối bỏ sự kinh viện, khuôn phép, Kramskoi cùng những người đồng chí hướng với mình thời kỳ ấy đã sáng tạo nên cả loạt tác phẩm gây nên những rung động tinh thần đến tận bây giờ mà điển hình là "Người đàn bà xa lạ" hay "Những người kéo thuyền trên sông Volga" (của họa sĩ Ilya Repin) cũng như nhiều danh tác, danh họa được truyền tụng mãi mãi…/.
Ngô Hương Sen
