Biến triển lãm thành sức sống văn hóa và phát triển

Năm 2025, Hải Phòng tiếp tục đăng cai tổ chức các triển lãm cấp quốc gia, trong đó mới đây nhất là Triển lãm “Di sản Văn hóa, danh thắng Việt Nam và sản phẩm thủ công truyền thống 2025”. Đây là sự kiện do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND thành phố Hải Phòng tổ chức, triển lãm trưng bày hàng trăm hình ảnh, tư liệu, hiện vật về các di sản văn hóa, danh lam thắng cảnh tiêu biểu của Việt Nam, cùng nhiều sản phẩm thủ công truyền thống đặc sắc từ các vùng miền. Sự kiện nhằm tôn vinh giá trị di sản dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước - con người Việt Nam, đồng thời tạo cơ hội kết nối giữa các nghệ nhân, làng nghề, đơn vị bảo tồn và công chúng trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững.

Trước đó, Hải Phòng cũng là điểm đến của nhiều triển lãm mỹ thuật khu vực, quốc gia và quốc tế, nổi bật là Triển lãm tranh đồ họa các nước ASEAN năm 2024, Triển lãm mỹ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng 2024… Ngoài ra, thành phố cũng đăng cai tổ chức nhiều hoạt động văn hóa cấp quốc gia như Ngày hội gia đình Việt Nam 2024… Đây là cơ hội hiếm có để thành phố Cảng thể hiện vai trò là trung tâm văn hóa - du lịch lớn của cả nước, đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

Cùng với cơ hội lớn mở ra, câu hỏi lớn đặt ra là làm thế nào để những triển lãm quy mô ấy không dừng lại ở vài ngày trưng bày, vài dòng tin tức, vài bức ảnh check-in rồi kết thúc? Một sự kiện văn hóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó tạo ra những giá trị nối dài, lan tỏa vào đời sống cộng đồng, chứ không trôi qua như một lễ hội ngắn ngủi.

Với Hải Phòng, vấn đề càng cấp thiết bởi thành phố đang đứng trước cơ hội vàng: Vừa sở hữu 2 di sản thế giới được UNESCO ghi danh, đồng thời định hướng phát triển du lịch văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng. Điều dễ thấy là mỗi triển lãm mang tới lượng lớn tư liệu, hiện vật, hình ảnh, kết quả nghiên cứu… vô cùng quý giá. Song phần lớn những giá trị ấy thường chỉ tồn tại đúng bằng thời gian diễn ra sự kiện. Khi bế mạc, toàn bộ không gian trưng bày được tháo dỡ, tư liệu thu hồi, những kết nối giữa chuyên gia - nghệ nhân - địa phương cũng vì thế mà đứt quãng. Sự lãng phí văn hóa diễn ra ngay trong cách chúng ta tổ chức các cuộc trưng bày ngắn hạn. Điều công chúng chờ đợi chính là một tầm nhìn dài hơi hơn: các triển lãm phải trở thành điểm khởi đầu cho hoạt động giáo dục văn hóa, phát triển sản phẩm du lịch, thúc đẩy nghề thủ công và truyền thông di sản.

Muốn làm được điều đó, trước hết Hải Phòng cần chuyển từ “tư duy sự kiện” sang “tư duy thiết chế”. Nghĩa là, mỗi cuộc triển lãm dù chỉ tổ chức trong vài ngày nhưng phải gắn liền với một chiến lược lưu giữ - số hóa - tái sử dụng tư liệu.

Tại nhiều quốc gia, sau mỗi triển lãm lớn, toàn bộ nội dung được chuyển thành bộ dữ liệu mở phục vụ tra cứu; các bộ ảnh, clip, bài thuyết minh được dựng thành phiên bản trực tuyến; các chuyên đề được mang tới trường học, bảo tàng, thư viện. Với hạ tầng số hiện nay, Hải Phòng hoàn toàn có thể xây dựng “kho dữ liệu di sản” từ chính các triển lãm quốc gia mà mình đăng cai.

Cùng với đó, cần phát triển cơ chế liên kết sau triển lãm. Những nghệ nhân thủ công truyền thống, các làng nghề, các tổ chức bảo tồn di sản… đều đã có mặt tại Hải Phòng trong sự kiện 2025. Nhưng kết nối ấy chỉ thực sự có giá trị nếu được tiếp tục bằng các chương trình hợp tác, đào tạo, tuần lễ văn hóa, workshop thường xuyên. Thành phố có thể tận dụng các bảo tàng, trung tâm văn hóa, không gian sáng tạo hiện hữu để “kéo dài tuổi thọ” của triển lãm bằng những hoạt động trải nghiệm - điều mà khách du lịch mong muốn.

Ngoài ra, triển lãm cần được đặt trong chiến lược truyền thông dài hạn. Không chỉ dừng ở tin hội nghị, báo chí cần kể câu chuyện của hiện vật, của nghệ nhân, của các giá trị di sản mà Hải Phòng đang sở hữu. Khi công chúng hiểu sâu hơn, họ sẽ gắn bó hơn. Chính sự nhận thức cộng đồng mới là nền tảng bền vững nhất để một triển lãm sống lâu trong đời sống xã hội.

Các triển lãm quốc gia không chỉ là nơi trưng bày văn hóa, mà còn là cơ hội để Hải Phòng nuôi dưỡng bản sắc, tạo năng lượng sáng tạo và thúc đẩy kinh tế. Khi mỗi sự kiện được khai thác hiệu quả, Hải Phòng sẽ trở thành nguồn cảm hứng văn hóa, khẳng định tầm vóc đô thị đang vươn lên trung tâm vùng duyên hải Bắc Bộ, cả nước và khu vực Đông Nam Á.