(HPĐT)- 70 năm qua, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đã có hàng nghìn công trình lớn, nhỏ, trong nước và nước ngoài nghiên cứu về chiến dịch này để cố gắng đưa ra những đánh giá đầy đủ, trọn vẹn nhất về ý nghĩa, tầm ảnh hưởng to lớn của sự kiện đối với Việt Nam và thế giới.
Đã có nhiều lời giải xác đáng, khoa học, song không phải trọn vẹn. Chiến dịch Điện Biên Phủ là một trận đánh thuộc lĩnh vực quân sự, vì vậy, trước hết phải tìm nguyên nhân chiến thắng từ góc độ quân sự. Đó là khoa học quân sự, là nghệ thuật quân sự Việt Nam. Vậy nội hàm của học thuyết, nghệ thuật quân sự Việt Nam là gì? Tại một cuộc hội thảo quan trọng về vấn đề này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khẳng định: "phải khẳng định có một học thuyết quân sự Việt Nam và tôi nghĩ rằng, theo học thuyết ấy không hề có chiến lược quân sự thuần túy, chiến lược ta bao giờ cũng là chiến lược tổng hợp, cả chính trị, quân sự, kinh tế, ngoại giao, văn hóa, một chiến lược toàn diện tổng hợp" (Đại tướng Võ Nguyên Giáp: "Những bài viết và nói chọn lọc thời kỳ đổi mới", Nxb Chính trị quốc gia-Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2001, tr.444). Từ đó, "văn hóa" đã trở thành một nội dung, một thành tố hữu cơ trong học thuyết quân sự Việt Nam. Và trong một lần trao đổi với Giáo sư Phan Huy Lê, Đại tướng đã xác định: "Nghệ thuật quân sự Việt Nam là lĩnh vực thuộc phạm trù văn hóa".
Và điều đặc biệt thú vị nữa là, sau thất bại ở Điện Biên Phủ, chính tướng bại trận Henri Navarre - Tổng Chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương - đã phải thừa nhận rằng: "Sức mạnh to lớn của Việt Minh nằm trong sức mạnh huyền thoại của dòng giống người Việt, lòng yêu nước và nhất là ý thức xã hội mà họ đã xây dựng được... Chính phủ Việt Minh đưa cuộc chiến vào tất cả các lĩnh vực-chính trị, tư tưởng, kinh tế, xã hội và quân sự-tạo ra một động lực hết sức mạnh mẽ" (H.Navarre: Đông Dương hấp hối (Hồi ký), Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2004, tr.55). Tuy rất cay đắng vì thất bại, song tướng Navarre đã tìm ra được chân lý, nguyên nhân sâu xa làm nên thất bại của mình vì không hiểu được "động lực hết sức mạnh mẽ" của văn hóa quân sự Việt Nam, của văn hóa yêu nước, giữ nước của dân tộc chúng ta.
Lý giải vì sao nhân dân ta đã đánh thắng hai đế quốc to nói chung, và Chiến thắng Điện Biên Phủ nói riêng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ rõ: "Sẽ không tìm được câu trả lời cho câu hỏi này nếu không nhìn sâu vào chiều dày lịch sử xa xưa, vào nền văn hóa dân tộc, vào truyền thống và di sản quân sự của tổ tiên..." (Võ Nguyên Giápsách đã dẫn, tr.150).
Đặc điểm bao trùm và sâu sắc nhất của văn hóa giữ nước-yêu nước của dân tộc ta được hình thành và phát triển hàng nghìn năm nay, như Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định là: "Bí quyết quan trọng bậc nhất là: phải thực hiện cả nước chung sức đánh giặc phải tổ chức toàn dân kháng chiến. Quân phải đánh giặc đồng thời dân cũng phải đánh giặc" (Võ Nguyên Giáp: Tổng tập luận văn-Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2006, T.2, tr.997).
Văn hóa giữ nước huy động sức mạnh của cả dân tộc khi bị kẻ thù xâm lược là bí quyết của mọi chiến thắng. Tướng bại trận tại Điện Biên Phủ-De Castries đã phải thốt lên: Người ta có thể đánh bại một quân đội, chứ không thể đánh bại được một dân tộc.
Thử đối chiếu hai trận quyết chiến chiến lược kết thúc chiến tranh, đánh đuổi quân xâm lược ra khỏi đất nước ta: Trận Ngọc Hồi Đống Đa của thế kỷ 18 và trận Điện Biên Phủ giữa thế kỷ 20 sẽ cho ta thấy sức mạnh của văn hóa giữ nước và sự kế thừa, phát triển của chiến tranh nhân dân. Chỉ trong vòng hơn một tuần, người anh hùng dân tộc Quang Trung-Nguyễn Huệ đã tập hợp, tổ chức lực lượng quân đội từ trong nhân dân, nông dân hùng hậu từ miền trung ra đến phía bắc, hành quân thần tốc đánh một trận "sạch không kình ngạc" diệt 29 vạn quân Thanh, đất nước sạch bóng quân thù, kết thúc chiến tranh. Để chuẩn bị đánh tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, quân và dân cả nước, từ bắc tới nam đã phối hợp tiêu diệt sinh lực địch, cô lập Điện Biên Phủ. Không chỉ có bộ đội chiến đấu ở Điện Biên Phủ mà còn hàng triệu thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến hành quân đem đạn dược, vũ khí, mở đường, tiếp tế hậu cần... cho chiến dịch. Cả nước ra trận vì trận quyết chiến chiến lược này…
Bốn từ "Quyết chiến quyết thắng" trên lá cờ ở chiến dịch Điện Biên Phủ giúp tôi nhớ tới hai từ "Sát Thát" được viết trên tay những người lính thời Trần quyết diệt quân xâm lược và dòng chữ "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" của cảm tử quân Trung đoàn Thủ đô chiến đấu bảo vệ Hà Nội hơn 60 ngày đêm năm 1946- 1947. Đó không hề là một khẩu hiệu hô hào suông. Đó là ý chí kiên cường, quả cảm của người lính và đó chính là hành động tự nguyện của các thế hệ người lính Việt Nam quyết tâm sắt đá diệt giặc để giữ nước, bảo vệ và giải phóng Tổ quốc.
Lịch sử dân tộc ta từng chịu quá nhiều đau thương mất mát, bị tàn phá, hy sinh do các cuộc chiến tranh xâm lược gây ra. Cũng chính vì thế mà dân tộc ta vô cùng yêu quý hòa bình. Vì vậy, nói văn hóa giữ nước Việt Nam không chỉ là sức mạnh chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc, không chỉ là chiến lược, chiến thuật các trận đánh, mà còn chính là văn hóa yêu hòa bình, và không còn cách nào khác, phải chiến đấu cũng bởi vì hòa bình. Chiến thắng vĩ đại Điện Biên Phủ là biểu hiện sáng ngời của văn hóa giữ nước-văn hóa yêu hòa bình Việt Nam, bởi vì chiến đấu để "Lấy đại nghĩa mà thắng hung tàn. Lấy chí nhân mà thay cường bạo" như lời khẳng định đanh thép trong "Bình Ngô đại cáo". Đó là tư tưởng quân sự độc đáo Việt Nam, biết cách đánh thắng bằng bản sắc văn hóa riêng của dân tộc chúng ta. Ở chiến trường Điện Biên Phủ, chúng ta đã thực hiện trọn vẹn, hoàn hảo điều đó.
GS-TS ĐINH XUÂN DŨNG
