Biểu tượng thành phố được kết tinh từ ký ức và khát vọng

Sắc đỏ đi cùng năm tháng

Mỗi thành phố đều có một hình ảnh để nhớ, một biểu tượng để tự hào. Nếu nhắc đến Huế, người ta nghĩ tới dòng Hương thơ mộng, nhắc đến Đà Lạt là nhớ rừng thông và sương mù bảng lảng. Còn với Hải Phòng, trong ký ức của biết bao người, đó là sắc đỏ rực cháy của hoa phượng.

Mỗi độ tháng 5 về, khi những chùm phượng đỏ bắt đầu bùng cháy trên khắp các tuyến phố, người dân Hải Phòng lại cảm nhận rõ hơn nhịp đập của thành phố mình. Sắc đỏ ấy không chỉ gợi nhớ mùa thi, tuổi học trò mà còn trở thành niềm tự hào, dấu ấn riêng của thành phố Cảng suốt hơn một thế kỷ qua. Từ một loài cây được trồng ven đường, hoa phượng dần đi vào tâm thức người dân để rồi hôm nay trở thành biểu tượng chính thức của Hải Phòng.

Có lẽ, hiếm nơi nào mà một loài hoa lại đi vào đời sống tự nhiên như ở thành phố Cảng. Hoa phượng hiện diện trên những con đường rợp bóng, trong sân trường, góc phố, bên dòng sông Tam Bạc, len vào thơ ca, nhạc họa và cả tâm hồn của người dân đất Cảng. Từ một loài hoa học trò gắn với tuổi thơ và mùa thi, hoa phượng dần trở thành dấu ấn riêng, rồi được lựa chọn là biểu trưng chính thức của thành phố.

Năm 2012, sau thành công của Lễ hội Hoa Phượng Đỏ lần thứ nhất, Hải Phòng bắt đầu đặt ra câu chuyện xây dựng biểu trưng hoa cho thành phố. Ngành Văn hóa thành phố khi ấy đã triển khai đề án với nhiều trăn trở. Bởi để trở thành biểu trưng, loài hoa ấy phải hội tụ nhiều yếu tố: gần gũi với người dân, mang tính đặc trưng, góp phần làm đẹp cảnh quan và gợi nhắc về Hải Phòng trong tâm trí bạn bè gần xa. Nhiều loài hoa đã được đưa ra lấy ý kiến. Hàng vạn phiếu thăm dò được gửi tới các cơ quan, đơn vị và nhân dân. Kết quả gần như tuyệt đối: 97% số phiếu lựa chọn hoa phượng đỏ.

Sự đồng thuận ấy không phải ngẫu nhiên. Với người dân Hải Phòng, hoa phượng không đơn thuần là một loài cây nở vào mùa hạ. Đó là một phần ký ức đô thị. Những tán phượng già phủ đỏ các tuyến phố, những cánh hoa rơi đầy sân trường, tiếng ve gọi hè cùng sắc đỏ rực trời đã trở thành nét riêng không thể lẫn vào đâu.

Hoa phượng đã sống cùng thành phố hơn một thế kỷ, chứng kiến từng đổi thay của vùng đất cửa biển. Theo nhiều tư liệu, cuối thế kỷ XIX, khi người Pháp xây dựng Hải Phòng theo mô hình thành phố sinh thái kiểu châu Âu, họ đã đưa cây phượng từ Madagascar về trồng thử nghiệm. Nhờ phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng, cây phát triển mạnh mẽ, dần phủ xanh các tuyến phố.

Từ đó, phượng bén rễ trong đời sống đô thị Hải Phòng. Mỗi mùa hè đến, cả thành phố như được nhuộm đỏ. Sắc đỏ ấy vừa nồng nhiệt, trẻ trung, vừa mạnh mẽ như chính tính cách con người đất Cảng.

Khi hoa phượng được lựa chọn là biểu trưng hoa của thành phố, hình ảnh ấy không chỉ dừng lại ở cảnh quan đô thị. Nó trở thành đại diện cho tinh thần Hải Phòng: mạnh mẽ, sôi nổi, nhiệt thành và luôn bừng cháy khát vọng vươn lên.

Người Hải Phòng tự hào về hoa phượng như tự hào về tính cách của chính mình. Sắc đỏ ấy hiện diện trong âm nhạc, trong các lễ hội văn hóa, trong những trận thi đấu thể thao nơi các vận động viên đất Cảng luôn thi đấu hết mình. Hoa phượng vì thế không chỉ là một loài hoa mà đã trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc của thành phố.

Mang theo khát vọng lớn

Suốt hơn ba thập kỷ, từ năm 1992 đến năm 2024, thành phố đã trải qua 6 cuộc thi tìm kiếm biểu tượng. Hàng trăm họa sĩ, nhà thiết kế tham gia sáng tạo, nhưng chưa có mẫu nào thực sự tạo được sự đồng thuận cao.

Đến năm 2022, Hải Phòng tiếp tục phát động cuộc thi sáng tác biểu tượng thành phố với giải thưởng lớn, thu hút gần 1.000 tác phẩm của các tác giả trong và ngoài nước. Sau nhiều vòng tuyển chọn, trưng bày và lấy ý kiến nhân dân, mẫu thiết kế mang mã số NTM 787 đã được lựa chọn.

Tháng 5/2024, Thành ủy Hải Phòng thống nhất chọn mẫu biểu tượng với hình tròn cách điệu từ sóng biển, cánh hoa phượng đỏ và ngôi sao năm cánh. Biểu tượng ấy chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa. Cánh hoa phượng đỏ ở phía trên khẳng định dấu ấn riêng của thành phố. Ba con sóng tượng trưng cho ba chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng của Ngô Quyền, Lê Đại Hành và Trần Hưng Đạo. Hai chữ HP được cách điệu như những tòa nhà cao tầng, cây cầu vượt biển và cần cẩu cảng biển, thể hiện một Hải Phòng hiện đại, năng động, giàu khát vọng phát triển.

Tổng thể logo tạo hình con tàu đang vươn khơi trong ánh bình minh - hình ảnh giàu tính biểu tượng của thành phố cửa biển. Điều đặc biệt là dù trải qua hàng chục năm tìm kiếm, cuối cùng biểu tượng Hải Phòng vẫn trở về với hình ảnh thân thuộc nhất: hoa phượng đỏ.

Theo Tiến sĩ sử học Đoàn Trường Sơn, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Hải Phòng, hoa phượng đỏ không đơn thuần là một loài cây tạo cảnh quan đô thị mà đã trở thành một phần hồn cốt của thành phố.

Trải qua hơn một thế kỷ gắn bó, sắc đỏ của hoa phượng đã in sâu trong ký ức nhiều thế hệ người dân Hải Phòng, gắn liền với lịch sử hình thành, phát triển và tinh thần vươn lên mạnh mẽ của thành phố Cảng. Cánh phượng đỏ còn mang ý nghĩa biểu trưng cho sức sống mãnh liệt, khát vọng đổi mới, tinh thần năng động, sáng tạo và ý chí vươn ra biển lớn của người Hải Phòng. Đây là sự kết tinh giữa giá trị truyền thống và khát vọng phát triển hiện đại của thành phố trong thời kỳ hội nhập.