“Binh chủng đặc biệt” trong Đại thắng mùa Xuân

Người dân Sài Gòn - Chợ Lớn xuống đường chào mừng miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất. (ảnh tư liệu) (Nguồn: tuyengiao.vn)

Ngay từ khi chiến dịch Hồ Chí Minh được khởi động, đầu tháng 3-1975, Cục Chính trị Miền (CCT) đã triệu tập lãnh đạo các đoàn nghệ thuật quân giải phóng về để “tập huấn” nghiệp vụ, nhưng thực chất là việc chuẩn bị lực lượng và phương án để biểu diễn văn nghệ khi Sài Gòn được giải phóng. Đồng thời, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của miền Bắc cũng được lệnh sẵn sàng hành quân, như “binh chủng Văn hóa nghệ thuật”, theo các cánh quân trong chiến dịch, hướng tới điểm đến cuối là Sài Gòn.

Ngay sau khi Hội nghị Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp cuối năm 1974, đầu năm 1975 quyết định chiến lược, chớp thời cơ giải phóng miền Nam ngay trong năm 1975, ta mở chiến dịch Tây Nguyên. Các nhà điện ảnh quân đội là những người sớm nhất có mặt trên chiến trường. Bám sát Quân đoàn 3, họ có những thước phim tài liệu “nóng” về các chiến dịch giải phóng Tây Nguyên: Buôn Mê Thuột, Pleiku…, mở đầu Đại thắng mùa Xuân lịch sử.

Trưa 30-4-1975, họ có mặt ở Dinh Độc Lập quay những hình ảnh chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm đầy gian khổ hy sinh nhưng vô cùng vinh quang hiển hách. Xưởng phim Quân đội có những phim tài liệu còn thấm mùi thuốc súng, khói lửa như "Chiến thắng lịch sử 1975", "Cuộc đụng đầu lịch sử", "Mùa xuân toàn thắng". Hãng phim Tài liệu - Khoa học Trung ương cũng nhanh chóng dàn quân "đuổi" theo các cuộc hành quân chiến đấu, để có những cảnh quay kịp thời: “Buôn Mê Thuột ngày đầu giải phóng”, “Trên đường qua Huế giải phóng”, “Quy Nhơn giải phóng”, “Nha Trang tháng tư”, “Ký sự Bến Tre”... Đặc biệt, Hãng Phim truyện Việt Nam cử 4 đội làm phim loại "thiện chiến", đa tài nhất, với 4 đạo diễn điện ảnh đầy kinh nghiệm vào chiến trường tham gia chiến dịch: Hải Ninh, Đặng Nhật Minh, Trần Vũ, Bùi Đình Hạc. 4 đạo diễn theo 4 cánh quân tiến vào Sài Gòn. Với sự "thần tốc" như được chắp cánh bởi niềm vui quá lớn, họ nhanh chóng cho ra những cuốn phim ấn tượng: "Tháng 5 - những gương mặt" - Đặng Nhật Minh, "Qua cầu Công Lý" - Trần Vũ, "Sài Gòn tháng 5-1975" - Bùi Đình Hạc, "Thành phố lúc rạng đông" - phim truyện của Hải Ninh.

Đài Truyền hình Việt Nam ngoài những thước phim lịch sử chiến dịch Hồ Chí Minh, còn kịp làm ngay và công chiếu bộ phim truyện "người thật, việc thật" 2 tập, nói về nữ giao liên Nguyễn Trung Kiên, thuộc Tiểu đoàn FK6, Phân khu Sài Gòn - Gia Định, người dẫn đường cho đoàn xe tăng thuộc Binh đoàn Tây Nguyên đánh chiếm sân bay Tân Sơn Nhất. Phim mang tên "Cô Nhíp", đạo diễn Khương Mễ, biên kịch Nguyễn Trí Việt. Phim thu hút, hấp dẫn người xem không chỉ là "việc thật" mà diễn viên đóng vai chính cũng là "người thật" - nữ giao liên Nguyễn Trung Kiên. Ngoài ra còn có các diễn viên của điện ảnh Sài Gòn cũ như: Mộng Tuyền, Lý Huỳnh, Bắc Sơn, Thuỳ Liên tham gia diễn xuất, như sự kết hợp tuyệt đẹp của khát vọng thống nhất đất nước, hòa bình trong điện ảnh Việt Nam...

Tờ giới thiệu chương trình hòa nhạc giao hưởng do các nghệ sĩ cách mạng biểu diễn tại Nhà hát thành phố Hồ Chí Minh ngày 1-6-1975.

Bản giao hưởng “Định mệnh”

11 giờ 30 ngày 30-4-1975, khi lá cờ giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, báo hiệu Sài Gòn hoàn toàn giải phóng, chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, ngay sau đó Cục Chính trị Miền tiếp quản cơ quan Tâm lý chiến của chính quyền Sài Gòn ở số 2Bis đường Hồng Thập Tự (nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai). Các lãnh đạo Cục Chính trị là nhạc sĩ Xuân Hồng và ông Lê Thế Thưởng (Phó Phòng Tuyên huấn), giao nhiệm vụ nhạc sĩ Vũ Thành, Trưởng Đoàn Văn công Quân giải phóng tổ chức ngay cho các đoàn văn công tập kết về Sài Gòn để các đoàn hoạt động.

Ngay từ đêm 30-4-1975, nhiều đoàn văn công của các đơn vị tổ chức những chương trình ca múa nhạc phục vụ đồng bào nơi mình đóng quân được thưởng thức những bài ca cách mạng. “Một không khí hòa bình tràn ngập, không tiếng súng, mà chỉ có lời ca điệu nhạc vang lên. Đó có thể nói là một điều khác thường, không thể có ở đâu ngoài ở Việt Nam, khi cuộc chiến tranh vừa chấm dứt chưa đầy 6 giờ đồng hồ”- hồi ức của Trung tướng Nguyễn Ân, nguyên Sư trưởng sư bộ binh 304, sư đoàn tiến vào giải phóng Sài Gòn hướng Đông Nam.

Đêm 8-5-1975, Đoàn Văn công Quân Giải phóng chính thức biểu diễn ngay tại Dinh Độc Lập. Đêm đó, đoàn biểu diễn phục vụ cho các cán bộ chiến sĩ đang đóng quân trong Dinh và khu vực. Những bài ca từng vang trên các chiến hào, các mặt trận, các chiến trường… nay vang lên giữa Sài Gòn những ngày đầu giải phóng, là cảm xúc khó diễn tả bằng lời đối với cả diễn viên và người xem, người nghe. Những bài hát được biểu diễn nhiều nhất như: “Bài ca hy vọng” (Văn Ký), “Hà Nội niềm tin và hy vọng” (Phan Nhân), “Bài ca may áo”, “Xuân chiến khu”, “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” (Xuân Hồng), “Qua sông” (Phạm Minh Tuấn), “Cây chông tre” (Trí Thanh), “Cô gái Sài Gòn đi tải đạn” (Lư Nhất Vũ - Lê Giang), với các nhạc cụ phổ biến như guitar, violin, cello, kèn đồng, kèn gỗ, accordeon, đàn t’rưng, đàn bầu, sáo trúc...

Ngoài những đoàn văn công của Cục Chính trị Miền, từ 19-5-1975 còn có nhiều đoàn khác từ miền Bắc vào như Đoàn Văn công Giải phóng, Đoàn Ca múa miền Nam, Đoàn Ca múa Trung ương, Đoàn văn công Tổng cục Chính trị... và đặc biệt là Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam do nhạc trưởng Trọng Bằng chỉ huy. Ngày 1-6-1975, tại Nhà hát thành phố (trước ngày giải phóng Sài Gòn là trụ sở Hạ nghị viện chính quyền Sài Gòn), bản giao hưởng “Định mệnh” của Beethoven vang lên hào sảng, hùng tráng. Chương trình đêm đó hết sức phong phú, ngoài “Định mệnh” còn có những tác phẩm kinh điển nổi tiếng của thế giới như trích đoạn nhạc kịch“Hồ thiên nga” của Tchaikovsky, “Giao hưởng số 8” của F.Schubert…, cùng tác phẩm của các nhạc sĩ trong nước như “Tây Nguyên chiến thắng” của Nguyễn Văn Thương, “Thắng lợi tình yêu Tổ quốc” của Nguyễn Đình Tấn… Việc đưa âm nhạc bác học vào đô thị hào hoa bậc nhất của miền Nam, như một bản tổng phổ tuyệt vời cho “lời chào” Sài Gòn của nền Văn hóa nghệ thuật cách mạng Việt Nam. GS. NSND Trọng Bằng không bao giờ có thể quên cảm xúc vào những ngày đó trong cuộc đời mình: “Chưa bao giờ tôi lại có cảm xúc hào hùng, xao xuyến, xuất thần và niềm tự hào như thế. Đó là lần đầu loại hình âm nhạc cao cấp nhất của thế giới được những nghệ sĩ cách mạng biểu diễn giữa thành phố Sài Gòn. Giữa âm vang thắng lợi của cuộc kháng chiến vĩ đại, sự kiện cũng là buổi biểu diễn “quang vinh” của ngành giao hưởng nước ta…”.

“Nối vòng tay lớn”

Ngay từ 14 giờ chiều 30-4-1975, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và một số sinh viên có mặt tại Đài phát thanh Sài Gòn. Được sự cho phép của chỉ huy đơn vị đang làm nhiệm vụ bảo vệ Đài, nhạc sĩ và các bạn sinh viên thông qua làn sóng phát thanh ca vang khúc hát “Nối vòng tay lớn”. Nhạc sĩ thay mặt các văn nghệ sĩ Sài Gòn phát biểu: “Tôi, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, rất vui mừng và cảm động gặp và nói chuyện với tất cả các anh em văn nghệ sĩ ở miền Nam Việt Nam này. Hôm nay là ngày mà mơ ước của tất cả chúng ta, đó là ngày mà chúng ta giải phóng hoàn toàn tất cả đất nước Việt Nam này. Cũng như những điều mơ ước của các bạn bấy lâu là độc lập, tự do và thống nhất thì hôm nay chúng ta đã đạt được tất cả những kết quả đó. …Chúng ta là người Việt Nam….” - Trích trong Hồi ký của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Nhiều nghệ sĩ tên tuổi của miền Nam lúc đó hào hứng tham gia lực lượng văn nghệ cách mạng, tích cực và nhanh chóng xây dựng những kịch mục, vở diễn mới phục vụ công chúng. Cùng với đó, những diễn viên điện ảnh, ca sĩ nổi tiếng như Chánh Tín, Thương Tín, Lý Huỳnh, Thùy Liên, Mộng Tuyền, Họa Mi, Lê Thu, Thanh Lan, Bích Trâm… đều hăng hái tham gia vào các phim điện ảnh giải phóng, các chương trình ca nhạc phục vụ đồng bào.

Thế mới biết, ngay từ những ngày đầu giải phóng Sài Gòn, hoạt động văn hóa nghệ thuật của thành phố tạo nên không khí yên bình, vui tươi thật sự. Để cả thế giới thấy được ước mơ hòa bình của Việt Nam là có thật. Kết thúc cuộc chiến tranh hơn 30 năm, chỉ có nụ cười, âm nhạc và tình người. Vâng! Chỉ có ở Việt Nam.

Và mãi mãi, ngày 30-4-1975 không thể nào quên trong ký ức của những người từng đi qua chiến tranh, từng có mặt trong cuộc chiến, để trân trọng hơn từng ngày hòa bình hôm nay./.