Bỏ cộng điểm IELTS có làm mất động lực học ngoại ngữ?

Đổi mục tiêu, không dừng học

Trong dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định tuyển sinh và đào tạo đại học được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố chiều 17/9, dự kiến từ năm 2027 không cho các trường sử dụng điểm cộng do trường tự quy định đối với chứng chỉ, trong đó có chứng chỉ năng lực ngoại ngữ như IELTS. Tác động của thông tin tạo ra những điều chỉnh nhưng không đồng nghĩa với việc dừng học chứng chỉ, học thêm tiếng Anh của nhiều gia đình.

Chị Lương Vân Anh, phụ huynh học sinh lớp 10C Trường THPT Đồng Hòa cho rằng, dù chính sách cộng điểm IELTS có điều chỉnh, gia đình vẫn đầu tư cho con học chứng chỉ này nhằm nâng cao năng lực ngoại ngữ. Theo chị, IELTS không chỉ phục vụ mục tiêu tuyển sinh mà còn giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng tiếng Anh, tạo nền tảng thuận lợi cho việc học tập và sử dụng ngoại ngữ ở những bậc học tiếp theo.

Với chị Phạm Thị Diền, ở số 38 khu nhà ở ngõ 261 Trần Nguyên Hãn (phường An Biên), nếu chứng chỉ IELTS không còn được cộng điểm trong tuyển sinh đại học, gia đình sẽ dùng phần kinh phí khoảng 50 triệu đồng luyện thi chứng chỉ chuyển sang học tiếng Anh giao tiếp tại trung tâm. Theo chị, tiếng Anh vẫn là ngoại ngữ thiết yếu cho học tập, công việc và cuộc sống của con sau này, nhất là khi Hải Phòng ngày càng hội nhập sâu rộng và ngày càng có nhiều doanh nghiệp FDI đến đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất như hiện nay.

Dù IELTS không còn được cộng điểm, ở cấp THPT, ngoại ngữ 1, trong đó có tiếng Anh, vẫn là môn học bắt buộc theo chương trình giáo dục phổ thông. Cô giáo Trần Thị Ninh, Trường THPT Lê Quý Đôn cho rằng, sự quan tâm, đầu tư cho ngoại ngữ của học sinh khó có thể giảm chỉ vì thay đổi một cơ chế tuyển sinh. Việc không còn đặt nặng mục tiêu cộng điểm có thể giúp học sinh và phụ huynh nhìn nhận việc học ngoại ngữ theo hướng thực chất hơn, tập trung xây dựng nền tảng ngôn ngữ, khả năng giao tiếp và sử dụng tiếng Anh trong học tập, đời sống.

Đón nhận thông tin này, em Nguyễn Hoàng Triệu, học sinh lớp 12A10, Trường THPT Thái Phiên cho rằng, dù có được cộng điểm hay không, thực tế cho thấy những kiến thức và kỹ năng tích lũy trong quá trình học IELTS vẫn rất hữu ích cho việc học tiếng Anh và các kỳ thi sau này. Theo em, IELTS giúp rèn luyện đồng đều các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, đồng thời tạo nền tảng tốt để sử dụng tiếng Anh nghiên cứu giáo trình, học liệu quốc tế, nhất là với các bạn sau tốt nghiệp THPT muốn đi du học.

Cần tạo động lực học ngoại ngữ

Theo Tiến sĩ Thân Thị Châm, Hiệu trưởng Trường THPT Kinh Môn, nếu không cộng điểm IELTS trong tuyển sinh đại học nên có lộ trình phù hợp để học sinh và phụ huynh chủ động điều chỉnh kế hoạch. Trước đây, khi chứng chỉ IELTS được sử dụng trong tuyển sinh, nhiều gia đình đã đầu tư cho con học từ sớm, thậm chí từ cấp THCS với kinh phí không nhỏ. Việc thay đổi chính sách đột ngột có thể tạo tâm lý hụt hẫng đối với những gia đình đã lựa chọn hướng chuẩn bị bằng chứng chỉ ngoại ngữ.

Tiến sĩ Thân Thị Châm cho rằng, từ thực tế với chứng chỉ IELTS, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần cân nhắc kỹ xu hướng mở rộng các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy. Các kỳ thi này cũng có thể làm gia tăng áp lực và chi phí đối với phụ huynh, trong khi học sinh ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế về điều kiện tiếp cận việc ôn luyện và tham dự. Ngoài học phí, nhiều học sinh phải di chuyển đến tỉnh, thành phố khác để dự thi với chi phí mỗi lần thi có thể lên tới vài triệu đồng, thậm chí tham dự nhiều lần...

Nhiều hiệu trưởng các trường THPT cho rằng, khi thay đổi phương thức tuyển sinh, cần tính đến khả năng tiếp cận bình đẳng của học sinh ở các địa bàn khác nhau. Việc đánh giá nên dựa trên kiến thức, kỹ năng cốt lõi trong Chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm học sinh được đánh giá trên nền tảng kiến thức chung, hạn chế sự chênh lệch do điều kiện ôn luyện và khả năng tiếp cận các kỳ thi bên ngoài chương trình. Theo nhà giáo Đào Thế Anh, Hiệu trưởng Trường THPT Kiến Thuỵ, đối với nhà trường, việc dạy và trang bị năng lực ngoại ngữ cho học sinh vẫn rất được chú trọng. Qua đó, các thầy cô giúp các em hình thành nền tảng tiếng Anh thực chất, phục vụ học tập, tiếp cận tri thức và đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp trong tương lai.

Về vấn đề này, chuyên gia giáo dục toàn cầu Tô Thụy Diễm Quyên cho rằng, động lực học tiếng Anh cần chuyển từ học để thi sang học để hội nhập. Dự kiến bỏ cộng điểm IELTS có thể góp phần tăng công bằng trong tuyển sinh, bởi cơ chế này từng tạo lợi thế cho học sinh có điều kiện đầu tư sớm, nhất là ở đô thị. Tuy nhiên, khi IELTS không còn mang lại lợi thế rõ ràng, một bộ phận học sinh có thể giảm đầu tư cho ngoại ngữ để tập trung vào những môn ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội vào đại học. Điều này cần được lưu ý trong bối cảnh hội nhập, khi ngoại ngữ là công cụ giúp người học tiếp cận tri thức quốc tế, cập nhật nghiên cứu, kiểm chứng thông tin và làm việc với thế giới, đặc biệt trong thời đại AI.

Theo bà Quyên, cần có ít nhất 4 chính sách đi kèm: xây dựng chuẩn ngoại ngữ phù hợp từng nhóm ngành; đại học nên được phép sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như một thành phần năng lực trong phương thức tuyển sinh nếu được công bố minh bạch, chứ không phải cộng điểm tùy ý; tăng đầu tư dạy ngoại ngữ trong trường công, nhất là ở vùng khó khăn; đồng thời mở rộng học bổng, trao đổi quốc tế, chương trình học và cơ hội nghề nghiệp gắn với năng lực ngoại ngữ.

Bên cạnh đó, cần đổi cách dạy tiếng Anh, từ nặng về thi cử sang sử dụng ngoại ngữ để học khoa học, công nghệ, AI, tham gia dự án và giao lưu quốc tế. Điều đáng lưu ý không chỉ là bỏ cộng điểm IELTS, mà cần có cơ chế khuyến khích thay thế để học sinh tiếp tục đầu tư vào năng lực ngoại ngữ thực chất.