(HPĐT)- Tại tòa nhà 5 tầng, khu Vincom Lê Thánh Tông, phường Máy Tơ (quận Ngô Quyền), ông Trần Đình Thăng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Nhật – Việt- chủ bộ sưu tập cổ vật An Biên tổ chức trưng bày cổ vật (đợt 1 gồm 327 cổ vật), theo 4 chủ đề: Cổ vật thời Bắc thuộc (từ thế kỷ 3 trước Công nguyên đến thế kỷ 10), gốm sứ nước ngoài (thế kỷ 7 đến thế kỷ 15), gốm sứ Việt (thế kỷ 11 đến thế kỷ 18) và nghệ thuật Phật giáo (tượng).
Pho tượng Quan Âm Tụ Tai.
Đây là di sản lớn, có giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học, với niên đại trải dài từ thế kỷ 3 trước Công nguyên đến thế kỷ 18, được các chuyên gia của Hội Di sản Việt Nam thẩm định và đánh giá rất cao. Trong khuôn khổ bài báo, chúng tôi chỉ xin có một số cảm nhận ban đầu về những pho tượng Phật cổ mà ông Trần Đình Thăng trưng bày tại đây. Đó là những pho tượng Phật hiếm có, rất ít gặp, nếu không muốn nói là chưa từng gặp. Bộ sưu tập (có lẽ mới chỉ trưng bày một phần) gồm 16 pho: Tam thế, Quan Âm, Bồ Tát… thể hiện về giá trị niên đại lịch sử, chất liệu và nghệ thuật tạo tác.
Pho tượng Bồ Tát Phổ Hiền.
Niên đại lịch sử của các pho tượng này được tạo tác vào thời kỳ phát triển mạnh Phật giáo Đại thừa ở Việt Nam và các nước láng giềng. Nhiều triều đại phong kiến đặc biệt quan tâm tới xây dựng chùa, tháp. Nhiều vị cao tăng được tham gia triều chính (cả đối nội và đối ngoại). Do vậy, nghệ thuật Phật giáo (kiến trúc, điêu khắc, hội họa) phát triển rực rỡ, với nhiều loại hình độc đáo, mang nét đặc trưng riêng, gắn với triết lý của tôn giáo này và với tập tục, tín ngưỡng dân gian bản địa.
Pho tượng Bồ Tát Văn Thù.
Chất liệu để tạo tác tượng Phật được lựa chọn hết sức đặc biệt, là loại gỗ thơm, quý, hiếm. Các pho tượng Phật được tạo tác thuộc loại gỗ Hoàng Đàn. Đây là loài cây đặc hữu hẹp của Việt Nam và Nam Trung Hoa, có sức sống mãnh liệt trên núi đá vôi cao chót vót, sinh trưởng chậm, tuổi vài trăm năm, cây mới có đường kính 0,8- 1 m. Mùi thơm dịu nhẹ, ngọt như nhân sâm, chỉ đứng sau trầm hương, có tác dụng xua đuổi gián, chuột, nhện, kích thích nhẹ nhàng, tạo cảm giác sảng khoái, có tác dụng thư giãn, giảm căng thẳng. Trong phong thủy, gỗ Hoàng Đàn được tôn sùng là gỗ thánh thần, có tác dụng tránh ma quỷ, cũng là một trong 5 loại gỗ nhà Phật thường dùng để tạo tác tượng, làm tràng hạt, vòng tay, có tác dụng vượng tài lộc, may mắn cho người sử dụng. Do vậy, trong phòng trưng bày luôn tỏa ngát mùi hương quyến rũ.
Nghệ thuật tạo tác cũng hết sức đặc sắc. Đây là những pho tượng khá tiêu biểu thuộc Phật giáo Đại thừa (Cỗ xe lớn), một trong hai trường phái của đạo Phật, phổ biến tại nước ta và các nước: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên. Các pho Tam thế Phật - Phật 3 thời: Phật quá khứ (Adiđà), Phật hiện tại (Thích Ca mâu ni), Phật tương lai (Di lặc) và Quan âm (Tự Tại, Diệu Thể, Tịnh Thùy, Mục Tử), Bồ Tát Văn Thù, Bồ tát Phổ Hiền, đều được dát vàng, lên hoa tuyết trắng. Kỹ thuật điêu khắc tinh xảo, đường nét thanh thoát, uyển chuyển từ nếp áo, tà khăn đến từng ngón tay. Mỗi pho đều có kiểu dáng, khuôn mặt toát lên thần thái thể hiện biểu trưng, đa dạng của từng nhân vật, với lòng từ bi, hỷ xả, trí tuệ… của đạo Phật.
Thật thanh thản khi chiêm ngưỡng những pho tượng Phật và khâm phục lòng say mê, sự tâm huyết của ông Trần Đình Thăng. Bộ sưu tập cổ vật An Biên, tuy cần được tiếp tục tìm hiểu sâu hơn, vẫn là tấm lòng của người con đất Cảng nhớ về cội nguồn An Biên – Làng Vẻn từ ngàn xưa./.
TS. Đoàn Trường Sơn và Hòa thượng Thích Thanh Giác
