Bộ sưu tập hiện vật hầu đồng quý hiếm lần đầu được giới thiệu

Trong khuôn khổ chương trình “Diễn xướng thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu xứ Đoài năm 2025” đang diễn ra tại chùa Liên Trì (xã Kiều Phú, Hà Nội), một bộ sưu tập hiện vật liên quan đến nghi lễ hầu đồng lần đầu được giới thiệu công khai trước công chúng.

Bộ sưu tập do thanh đồng Nguyễn Đăng Tài (phường Bồ Đề, Hà Nội) dày công sưu tầm trong suốt 35 năm. Hàng trăm hiện vật có niên đại trên 100 năm, gồm nhạc cụ, đồ thờ và các vật phẩm tế tự từng được những nghệ nhân, thanh đồng nổi tiếng sử dụng trong nghi lễ hầu Thánh tại nhiều đền phủ trên cả nước. Đây được xem là một trong những bộ sưu tập đầy đủ, có hệ thống và hiếm gặp liên quan trực tiếp đến thực hành đạo Mẫu.

Điểm đặc biệt của bộ sưu tập do ông Nguyễn Đăng Tài giới thiệu là nhiều hiện vật gắn liền với tên tuổi các nghệ nhân, pháp sư và thanh đồng nổi tiếng trong thế kỷ XX. Trong đó có 5 cây đàn cổ quý hiếm, đều trên 100 năm tuổi, từng theo các nghệ nhân suốt cuộc đời phụng sự Thánh. Nổi bật là cây đàn “con dơi” ngựa đàn chế hình con dơi mang biểu tượng chữ Phúc, do cố nghệ nhân Hai Văn (gốc Nam Định) sử dụng từ những năm 1930 tại đền Công Đồng Bắc Lệ. Theo giới chuyên môn, đây là cây đàn độc bản, hiếm gặp cả về tạo hình lẫn giá trị biểu tượng.

Cùng với đó là cây đàn “Tam Phủ Linh Từ” của cố nghệ nhân Nguyễn Văn Sắc, Cung văn Trưởng đền Lảnh Giang (Hà Nam cũ), cây đàn trắc của cố nghệ nhân Trần Đức Nhân (Sao Đỏ, Hải Dương cũ), cùng hai cây đàn của cố nghệ nhân Nguyễn Thị Chí (Bà Chảo), nữ danh ca tiêu biểu của làng cung văn Việt Nam trong suốt hai thế kỷ XX - XXI. Các nhạc cụ này không chỉ mang giá trị âm nhạc, mà còn phản ánh trình độ thủ công, mỹ thuật và quan niệm thẩm mỹ của từng giai đoạn lịch sử.

Ngoài nhạc cụ, bộ sưu tập còn quy tụ nhiều vật phẩm tế tự quý hiếm như tráp khảm xà cừ, khay xin đài âm dương, bộ trống, phách, tiu dùng trong các pháp sự cổ, bộ đai mạng thêu cườm, khăn phụ diện, khăn tấu hương, cùng các bộ khăn áo của nhiều nghệ nhân danh tiếng tại Hà Nội và các địa phương lân cận. Đặc biệt, bộ sách Thiên thư, hốt ngà, dao dùng trong giá hầu Đức Thánh Trần của cố nghệ nhân Đặng Đình Nan được đánh giá là những tư liệu vật thể có giá trị nghiên cứu cao.

Việc trưng bày bộ sưu tập trong khuôn khổ một chương trình diễn xướng cộng đồng đã mang lại góc nhìn trực quan, giúp người thực hành tín ngưỡng, nhà nghiên cứu và công chúng tiếp cận di sản từ chiều sâu lịch sử và kỹ thuật nghi lễ, thay vì chỉ dừng lại ở phần trình diễn. Qua đó, những giá trị chuẩn mực, nhân văn của tín ngưỡng thờ Mẫu tiếp tục được lan tỏa, góp phần khẳng định sức sống bền bỉ của một di sản văn hóa dân gian đã ăn sâu trong đời sống tinh thần người Việt.