(HPĐT)- Năm 2023, các nhà xuất bản, phát hành sách tại Việt Nam nỗ lực chuyển mình, thích nghi với những yêu cầu mới của thị trường truyền thống, không ngừng thay đổi để đón đầu làn sóng chuyển đổi số phục vụ bạn đọc.
Bạn đọc trải nghiệm sách nói tại Ngày sách và văn hóa đọc Việt Nam.
Sách in truyền thống sụt giảm
Hội nghị tổng kết ngành Xuất bản năm 2023 do Cục Xuất bản – In và Phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông) vừa tổ chức tại Thủ đô Hà Nội. Theo Cục trưởng Cục Xuất bản – In và Phát hành Nguyễn Nguyên thông tin: Ngành Xuất bản trong năm 2023 doanh thu ước đạt 99.700 tỷ đồng (giảm 2% so với năm 2022), tổng số tiền nộp ngân sách nhà nước ước đạt gần 3,4 tỷ đồng (giảm 8% so với năm 2022). Bên cạnh đó, số xuất bản phẩm in gồm 33.000 đầu xuất bản phẩm với 450 triệu bản (giảm 11% về đầu xuất bản phẩm và giảm 23% về số bản in so với cùng kỳ năm 2022).
Như vậy có thể thấy, các chỉ số về sách in đều giảm so với năm trước, phản ánh những khó khăn, thách thức ngành Xuất bản đang phải đối mặt để trở thành ngành kinh tế. Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Thanh Lâm cũng khẳng định, những khó khăn của nền kinh tế ảnh hưởng đến nhiều ngành nghề và lĩnh vực. Hoạt động xuất bản, in và phát hành trong năm 2023 cũng không ngoại lệ, khi mức tiêu thụ sách sụt giảm.
Xuất bản phẩm in truyền thống giảm bởi nhiều lý do. Đại diện các nhà xuất bản, đơn vị phát hành sách cho biết, sức mua của người dân giảm. Ngoài ra, các doanh nghiệp xuất bản, phát hành sách còn gặp một số khó khăn, như nguyên vật liệu đầu vào tăng giá, thậm chí một số thời điểm đứt gãy nguồn cung các chủng loại giấy; giá điện, nước, chi phí nhân công tăng và nhân lực khan hiếm…
Song tín hiệu đáng mừng đối với ngành Xuất bản nước nhà trong năm qua là đẩy mạnh chuyển đổi số. Theo Cục Xuất bản – In và Phát hành, quy mô doanh thu thị trường sách nói trong năm 2023 đạt 80 tỷ đồng; số lượt nghe sách nói trong năm 2023 đạt 40 triệu lượt (tăng 25% so với năm 2022). Số tựa sách điện tử xuất bản đạt 4.600 đầu, tăng 31,4%, đưa tỷ lệ sách điện tử đạt 15,3% trên tổng số xuất bản phẩm (vượt chỉ tiêu năm là 12%) và tỷ lệ nhà xuất bản đăng ký hoạt động xuất bản phẩm điện tử đạt 40,3% (vượt 20% so với kế hoạch). Qua đây, có thể khẳng định, hướng đi của ngành Xuất bản trong tương lai là ứng dụng công nghệ 4.0, đẩy mạnh xuất bản điện tử. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam có 16 nhà xuất bản đủ điều kiện xuất bản điện tử, trung bình mỗi năm đem tới người dân từ 2.000 đến 2.500 xuất bản phẩm điện tử, đáp ứng nhu cầu của bạn đọc và góp phần phát triển văn hóa đọc nước nhà.
Đẩy mạnh chuyển đổi số để ngành xuất bản “cất cánh”
Tổng Biên tập, Giám đốc Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông Trần Chí Đạt cho biết: Chuyển đổi số là cơ hội để các nhà xuất bản triển khai các hoạt động đổi mới, sáng tạo, qua đó, có được thị trường mới và rộng lớn trên không gian mạng. Trong kế hoạch chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành giai đoạn 2021-2025, ngành đặt mục tiêu đến năm 2025, xuất bản phẩm điện tử (tính theo đầu sách) chiếm tỷ lệ 15% tổng số xuất bản phẩm hằng năm; 90% số nhà xuất bản thực hiện quy trình biên tập, đọc duyệt nội dung trên nền tảng công nghệ số; tiếp tục nâng cấp và hoàn thiện hạ tầng số của lĩnh vực xuất bản, in và phát hành theo hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu về chuyển đổi số.
Để hiện thực hóa kế hoạch này, đại diện Cục Xuất bản – In và Phát hành cho biết, năm 2024, ngành Xuất bản sẽ tập trung nâng cấp và hoàn thiện hạ tầng số của lĩnh vực xuất bản, in và phát hành theo hướng hiện đại, đáp ứng được yêu cầu về chuyển đổi số. Xây dựng cơ sở dữ liệu của lĩnh vực xuất bản, in và phát hành bảo đảm tính khả thi, dễ dàng sử dụng với quy trình, cách thức khai thác dữ liệu. Đây là cơ sở để vừa thực hiện chuyển đổi số và quản lý các lĩnh vực xuất bản, in và phát hành trên nền tảng số. Thực tế, nhiều đơn vị gần đây thí điểm ứng dụng Al (trí tuệ nhân tạo) vào hoạt động xuất bản, hỗ trợ công tác biên tập cho các biên tập viên và có những kết quả khả quan…
Để đạt được mục tiêu, đòi hỏi chuyển đổi số phải được thực hiện đồng bộ từ cơ quan quản lý nhà nước tới các diện quản lý và người dân. Phải kế thừa và phát triển hạ tầng công nghệ hiện có, kết hợp đưa xu thế tiến bộ, hiện đại công nghệ số của thế giới vào phát triển lĩnh vực xuất bản, in và phát hành. Việc huy động nguồn lực thực hiện chuyển đổi số có sự kết hợp giữa đầu tư của Nhà nước và xã hội hóa. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo thực hiện chuyển đổi số phục vụ các nhiệm vụ thiết yếu, chiến lược, đồng thời phát huy vai trò của các thành phần kinh tế vào thực hiện chuyển đổi số trên các lĩnh vực xuất bản, in và phát hành. Các chuyên gia cũng cho rằng, để chuyển đổi số thành công trong lĩnh vực xuất bản, phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức và hành động, sau đó là đầu tư công nghệ và đón nhận công nghệ, đồng thời, phải khắc phục được vấn nạn vi phạm bản quyền.
KHÔI NGUYÊN
