Bức tranh “nông thôn mới” trong “Mùa rươi”

Trong lịch sử văn học Việt Nam đương đại, có nhiều nhà văn nổi tiếng viết hay về chủ đề nông nghiệp, nông thôn. Những tác phẩm của họ để lại dấu ấn đậm nét trong văn học nước nhà như: “Thời xa vắng” của Lê Lựu, “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư, “Lặng yên dưới vực sâu” của Đỗ Bích Thuý, “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường, “Thương nhớ đồng quê” của Nguyễn Huy Thiệp…, được công chúng cả nước đón nhận.

Tiểu thuyết “Mùa rươi” của nhà văn Phạm Quang Long với hơn 430 trang được chia thành 23 chương hấp dẫn ngay từ những trang đầu. Câu chuyện nhà văn kể về một làng quê vùng đồng bằng Bắc bộ thuộc huyện Thái Thuỵ, Thái Bình có tên là Hà Đồng. Đó cũng chính là quê hương của tác giả. Làng được thiên nhiên ưu đãi hằng năm có một mùa rươi vào cữ tháng chín, tháng mười âm lịch (“tháng chín đôi mươi, tháng mười mồng năm”). Cả làng Hà Đồng sống trong phập phồng hy vọng, nhờ con rươi đặc sản ấy mà bao gia đình thoát nghèo, còn kích thích thêm những gia đình khác biết thu vén làm ăn, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau để vươn lên làm giàu.

Nhà văn xây dựng được một nhân vật khá điển hình một mẫu người bất tài, hãnh tiến, cơ hội, đó là Tân. Tân khéo léo, nịnh bợ rồi cấu kết với bọn xấu để “chạy” bằng được vị trí là chủ dự án Đồng rươi khi đánh hơi thấy mùi tiền.

Tiểu thuyết “Mùa rươi” là tập tiểu thuyết thứ 5 của nhà văn. Trong 6-7 năm gần đây, ông xuất bản 5 bộ tiểu thuyết: Lạc giữa cõi người (NXB Hội Nhà văn, 2016); Bạn bè một thuở (NXB Lao Động, 2017); Cuộc cờ (NXB Hà Nội, 2018); Chuyện làng (NXB Công an Nhân dân, 2020): Mùa rươi (NXB Văn học, 2022). Trong đó, tiểu thuyết “Chuyện làng” cũng về đề tài nông nghiệp, nông thôn được giải chính thức Cuộc thi sáng tác đề tài Vì an ninh Tổ quốc do Bộ Công an và Hội Nhà văn tổ chức năm 2019-2020.

Tiểu thuyết “Mùa rươi” đặt ra nhiều vấn đề thời sự nóng hổi của nông nghiệp, nông thôn và nông dân, như “đầu ra” cho sản phẩm nông nghiệp của người nông dân qua câu chuyện cả làng lao vào trồng cây đinh lăng, hoặc tâm lý ngại tiếp xúc với cái mới… Xây dựng nông thôn mới là niềm trăn trở của tác giả. Qua tâm sự của một nhân vật tích cực trong tiểu thuyết: “Xây dựng nông thôn mới, hiện đại hoá nông thôn, nông nghiệp là mặt trận hàng đầu… thì đúng rồi. Nhưng cái nào đúng, cái nào sai, sai đúng đến đâu, các ông đã nghĩ kỹ chưa? Còn những chuyện khác thì coi trọng đồng tiền quá nên làm hỏng nhiều thứ quá. Tệ nhất là tình làng nghĩa xóm bây giờ… Hiện đại hoá mà làm hỏng con người thì tôi chả mong hiện đại hoá làm gì?” (tr.303). Nhà văn cũng đau đáu nỗi niềm khi đời sống nông dân khá hơn, làng quê cũng chịu tác động sâu sắc của cơ chế thị trường, tình làng nghĩa xóm thêm nhạt phai, ấy là khi cơn sốt đất ảo len lỏi về đến quê nghèo, người nông dân bán đất, lấp ao làm nhà mọc “phố Tấn” với những hàng quán nhậu, karaoke nhạc xập xình inh ỏi… thu hút nhiều thanh niên nông dân bỏ bê ruộng đồng, tụ tập ăn chơi khiến làng quê không thể bình yên…

Là nhà văn sinh ra và lớn lên ở nông thôn, gắn bó với quê hương, tác giả Phạm Quang Long vẽ nên bức tranh quê tuyệt vời trong tiểu thuyết “Mùa rươi”. Ông ca ngợi những người nông dân hiền lành, hay lam, hay làm, chất phác thật thà. Bức tranh quê trong tiểu thuyết của Phạm Quang Long không u ám, bế tắc mà mở ra những tươi lai mới. Dự án Đồng rươi do nhóm lợi ích thao túng bị pháp luật trừng trị, hồn cốt làng quê là mái đình, cây đa với món đặc sản rươi nấu, rươi kho thơm “điếc” mũi hàng xóm vẫn mãi trong trí nhớ những người con xa quê và kết thúc cuốn tiểu thuyết là đám cưới của đôi trai gái ngoan hiền thảo thơm là Hiên và Thao được dân làng quý mến.

Bằng ngôn ngữ kể chuyện sinh động, nhà văn Phạm Quang Long khéo léo chuyển tải những lời ăn, tiếng nói dân dã vào những câu thoại, vận dụng, sử dụng sáng tạo những câu thành ngữ, tục ngữ, ca dao để diễn tả tâm trạng, hành vi, thói quen sinh hoạt… của người nông dân giúp mạch văn hấp dẫn hơn./.