Nguyên nhân chậm tiến độ thi công các công trình giao thông thường vướng vào vòng luẩn quẩn: không thiếu vốn thì vướng mắc về giải phóng mặt bằng, ngược lại có mặt bằng thì lại thiếu vốn thi công.
Vài năm trở lại đây, hệ thống giao thông trên địa bàn tỉnh ta phát triển với tốc độ nhanh, góp phần đắc lực thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai đã nảy sinh nhiều vướng mắc. Và những vướng mắc này đã trở thành "quy luật", thường là công trình nào không thiếu vốn thì vướng mắc về giải phóng mặt bằng (GPMB); còn công trình có mặt bằng thì lại thiếu vốn thi công. Đây chính là những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng chậm tiến độ thi công các công trình giao thông.
Có mặt bằng thì thiếu vốn
Mặc dù mặt bằng thuận lợi cho việc thi công song do thiếu vốn, một số nhà thầu buộc phải rút bớt máy móc,
nhân lực tại công trường thi công cầu Hàn - công trình trọng điểm của tỉnh. Ảnh chụp ngày 2-3-2011
Tiêu biểu phải kể đến cầu Hàn - công trình trọng điểm của tỉnh. Cầu Hàn được UBND tỉnh phê duyệt triển khai từ năm 2004, theo hình thức BOT. Tuy nhiên, do thiếu vốn và Trạm thu phí cầu Phú Lương di chuyển (phương án hoàn vốn đầu tư qua thu phí cầu đường không thực hiện được), do đó các nhà thầu không tiếp tục tham gia. Đến ngày 9-9-2009, công trình này tái khởi động. Các cơ quan chức năng đã bồi thường GPMB cho các hộ dân thuộc TP Hải Dương và tại 7 xã của huyện Nam Sách. Phần việc này tương đối thuận lợi, đủ điều kiện để cho các nhà thầu thi công. Tuy nhiên, chỉ sau khoảng 1 năm triển khai, tiến độ các hạng mục cầu Hàn bắt đầu "chậm dần đều". Thậm chí, một số nhà thầu đã rút nhân lực, máy móc đi thi công các công trình khác.
"Do không được bố trí vốn nên đơn vị thi công không thể "ăn chực nằm chờ" và cũng không có khả năng ứng vốn, do đó, biện pháp khả dĩ nhất là trưng dụng thiết bị máy móc và công nhân cho các công trình khác", đại diện Công ty CP Tasco, một trong những đơn vị thi công gói thầu số 2 - hạng mục quan trọng nhất công trình cầu Hàn cho biết.
Để bảo đảm tiến độ công trình và hỗ trợ các nhà thầu, trong một văn bản gửi UBND tỉnh vào năm 2010, Sở Giao thông - Vận tải (chủ đầu tư công trình) đã nêu rõ những khó khăn: tiến độ thi công chậm do năm kế hoạch 2009 và 2010, ngân sách Trung ương mới cấp được 60 tỷ đồng (trong tổng số 111 tỷ đồng), ngân sách tỉnh mới cấp 29,8 tỷ đồng (trong tổng số 201 tỷ đồng). Nếu nguồn vốn cấp cho dự án không kịp thời, nhiều khả năng tiến độ hoàn thành sẽ phải tăng khoảng 16 tháng so với kế hoạch (đến tháng 12-2013 mới xong).
Một số nhà thầu cho biết, do vẫn chưa được bố trí vốn nên hầu hết các hạng mục cầu Hàn đang thi công ì ạch. Đồng thời khẳng định, nếu có vốn vào thời điểm hiện tại, các đơn vị sẽ tiếp tục huy động máy móc, nhân công thi công, về cơ bản vẫn sẽ bảo đảm tiến độ theo yêu cầu.
Có vốn lại vướng mặt bằngHai dự án điển hình cho tình trạng này thuộc diện công trình Trung ương giao, đó là quốc lộ 38B và công trình cầu Bía. Đến thời điểm này, 2 công trình trên đã chậm tiến độ từ 2 đến 4 năm. Đối với quốc lộ 38B, Bộ Giao thông - Vận tải đã tổ chức khởi công cải tạo, nâng cấp theo dự án WB4 (vốn vay Ngân hàng Thế giới) từ đầu năm 2008. Vốn phục vụ xây dựng quốc lộ 38B cơ bản đáp ứng đủ cho nhu cầu thi công của các nhà thầu. Tuy nhiên, do gặp quá nhiều khó khăn trong GPMB nên toàn bộ công trình đã chậm tiến độ tới 3 năm. Tuyến đường qua địa bàn tỉnh có tổng chiều dài 30km. GPMB chủ yếu tại Gia Lộc và Thanh Miện, với tổng chiều dài hơn 20km, gồm hơn 1.200 hộ dân. Để có mặt bằng, tỉnh và các địa phương đã phải nhiều lần tổ chức đối thoại với nhân dân để giải thích các thắc mắc về giá bồi thường, hỗ trợ. Ngoài ra, trong quá trình chi trả tiền bồi thường đã có một số quy định mới được áp dụng nên tỉnh tiếp tục phải điều chỉnh cho phù hợp. Riêng huyện Thanh Miện, quốc lộ 38B chỉ qua 2 xã nhưng tỉnh và các cơ quan chức năng đã phải tiến hành 2 cuộc bảo vệ, hỗ trợ thi công (thực chất là cưỡng chế) mới có mặt bằng thi công. Tại huyện Gia Lộc, do có số hộ phải thu hồi đất nhiều hơn nên các cơ quan chức năng đã phải mất rất nhiều thời gian và kinh phí để phục vụ đối thoại, bảo vệ, hỗ trợ thi công.
Không quá khó khăn về vốn nhưng quốc lộ 38B qua địa bàn tỉnh ta lại gặp nhiều khó khăn trong giải phóng mặt
bằng khiến tiến độ thi công chậm. Trong ảnh: Các cơ quan chức năng cưỡng chế đối với các hộ dân vi phạm
hành lang đường 38Btại xã Cao Thắng (Thanh Miện) ngày 21 và 22-4-2010. Ảnh tư liệu
Ngay từ 23-10-2009, trong chuyến kiểm tra tiến độ thực hiện dự án 38B, Thứ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải Nguyễn Hồng Trường đã yêu cầu: Phải hoàn thành nâng cấp, cải tạo quốc lộ 38B trước Tết Canh Dần 2010. Tuy nhiên, đến nay, do còn một số vướng mắc về GPMB tại TP Hải Dương nên tiến độ công trình này vẫn quá chậm so với yêu cầu.
Cầu Bía nằm trên quốc lộ 37 nối huyện Tứ Kỳ với Ninh Giang được GPMB từ năm 2007. Đến nay, công trình này đã chậm so với tiến độ khoảng 5 năm, nguyên nhân chính cũng do chậm trễ trong GPMB. Đối với công trình này, tháng 5-2010, lãnh đạo Tổng cục Đường bộ Việt Nam khi gặp gỡ lãnh đạo UBND tỉnh và huyện Tứ Kỳ đã thông báo, nguồn vốn không thiếu, nhưng hiệp định vay vốn chỉ còn hơn 2 tháng, nếu việc GPMB không hoàn thành trong tháng 5-2010 thì công trình sẽ phải dừng lại vì không còn vốn đầu tư. Tuy nhiên, sau đó, do cố gắng vận động của địa phương, công trình vẫn được ưu tiên về vốn. Tuy nhiên, đến nay, toàn bộ công trình vẫn chưa hoàn thành do sự chây ì của một số hộ dân, không bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công. Riêng công trình này, huyện Tứ Kỳ đã nhiều lần chủ trì họp với các ban, ngành của tỉnh và địa phương để tổ chức cưỡng chế, bàn giao mặt bằng cho Ban Quản lý dự án 6 (đơn vị thi công công trình). Đến nay, toàn bộ công trình đã bị chậm tiến độ dự kiến, địa phương vẫn đang tiếp tục phải vận động nhân dân tháo dỡ công trình nằm trong hành lang để bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công.
Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn một số công trình chuyển tiếp từ năm 2010 còn vướng mắc về GPMB hoặc thiếu vốn nên chưa thể tiến hành thi công. Ví dụ, quốc lộ 38, quốc lộ 37 và công trình cầu Chanh.
Sự phát triển của các công trình giao thông trên địa bàn tỉnh nhằm phục vụ dân sinh. Do đó, sự chậm trễ của các công trình này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Ngoài sự cố gắng của tỉnh và các cấp, các ngành trong đề xuất, bố trí vốn phục vụ thi công các công trình thì rất cần tinh thần tự giác, ủng hộ của người dân trong chấp hành chủ trương, chính sách về bàn giao mặt bằng cho các nhà thầu, bảo đảm các công trình giao thông thi công đúng tiến độ đề ra.
TIẾN HUY
