(HPĐT)- Hiện nay các hợp tác xã (HTX) dịch vụ vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố đóng vai trò quan trọng trong thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt tại nhiều địa bàn nông thôn và đô thị. Tuy nhiên, các đơn vị cũng đang loay hoay, đối mặt với không ít khó khăn về nhân lực, trang thiết bị, cơ chế tài chính, cần cơ chế quan tâm hỗ trợ thiết thực, phù hợp để tiếp sức cho HTX nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo vệ môi trường.
Nguồn lực hạn chế
Trung bình mỗi ngày, HTX sản xuất, kinh doanh dịch vụ Kênh Triều thu gom khoảng 4m3 rác/tổ dân phố trên địa bàn 3 tổ dân phố của phường Thủy Triều (thành phố Thủy Nguyên). Từ hơn 3 tháng nay, các tổ dân phố triển khai phân loại rác tại nguồn. Nhờ sự tuyên truyền sát sao từ Bí thư chi bộ và tổ trưởng tổ dân phố, nhiều người dần thay đổi thói quen, lượng rác thải sau phân loại giảm đáng kể. Tuy nhiên, hiện nay, ý thức của một số hộ dân còn hạn chế, không thực hiện thu gom, phân loại, thậm chí không đóng tiền vệ sinh môi trường nên gây áp lực cho công tác thu gom, vận chuyển, xử lý rác của HTX.
Tại phường An Hưng (quận Hồng Bàng), HTX dịch vụ nông nghiệp và điện năng An Hưng đang phải đối mặt với tốc độ đô thị hóa nhanh, lượng rác phát sinh không ngừng tăng, yêu cầu vệ sinh môi trường ngày càng khắt khe. Dù có nghị quyết riêng về nâng cao chất lượng dịch vụ, HTX cũng duy trì đều đặn công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá chất lượng lao động theo từng khu vực, tổ chức họp giao ban rút kinh nghiệm mỗi tháng, song đội ngũ lao động 7 người của tổ vệ sinh môi trường phải làm việc hết công suất để bảo đảm vệ sinh môi trường, nhất là từ sau bão số 3 năm 2024 và khi An Hưng lên phường. Năm 2024, tổng khối lượng rác thải HTX thu gom, vận chuyển 5.850 m3. Mặc dù tổng doanh thu dịch vụ vệ sinh môi trường của HTX đạt hơn 1,6 tỷ đồng, song lợi nhuận chỉ khoảng 10 triệu đồng cho thấy hiệu suất đạt thấp.
Theo thống kê của Liên minh HTX thành phố, hiện nay, toàn thành phố có 21 HTX trực tiếp tham gia công tác thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH). Mỗi ngày, thành phố phát sinh khoảng 2.010 tấn CTRSH, trong đó khu vực đô thị chiếm hơn 1.030 tấn/ngày. Tỷ lệ thu gom đạt rất cao, đến 99%, nhưng chất lượng xử lý và điều kiện hoạt động của các đơn vị còn nhiều bất cập. Phần lớn HTX đang phải vận hành với phương tiện cũ kỹ, thiếu xe cơ giới chuyên dụng. Nguồn vốn đầu tư gần như không có, hoạt động chủ yếu dựa vào kinh phí thu được từ phí vệ sinh môi trường. Mức phí hiện nay theo Quyết định 14/2018/QĐ-UBND của UBND thành phố về quyết định giá tối đa dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt khu vực nông thôn có sử dụng ngân sách nhà nước trên địa bàn thành phố hiện nay thấp, không theo kịp mức tăng giá nhân công, nhiên liệu và vật tư. Ngoài ra, một số HTX mất quyền cung cấp dịch vụ do không trúng thầu khi địa phương tổ chức đấu thầu lại, trong khi chưa có chính sách bảo vệ hoặc ưu tiên cho các đơn vị từng gắn bó nhiều năm với địa bàn về công tác thu gom rác.
Cần chính sách đồng bộ, cụ thể
Nhằm tháo gỡ rào cản để HTX trong lĩnh vực vệ sinh môi trường hoạt động hiệu quả, cần các giải pháp đồng bộ. Theo Chủ tịch Liên minh HTX thành phố Ngô Ngọc Khánh, với vai trò cầu nối giữa HTX và các sở, ngành liên quan, Liên minh HTX thành phố tổ chức sinh hoạt chuyên đề định kỳ theo nhóm ngành để các HTX trao đổi kinh nghiệm, cập nhật chính sách, kịp thời phản ánh khó khăn tới các cấp có thẩm quyền. Tại hội nghị chuyên đề tháng 4- 2025, nhiều kiến nghị được tổng hợp, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính sách hỗ trợ HTX một cách minh bạch, phù hợp đặc thù và có khả năng thực thi cao.
Trong đó, cần sớm điều chỉnh mức thu phí vệ sinh môi trường cho phù hợp với thực tế. Việc xây dựng đơn giá mới cần bảo đảm tính đúng, tính đủ các khâu từ thu gom, phân loại, vận chuyển đến xử lý; có hệ số hỗ trợ các HTX hoạt động ở vùng nông thôn, địa bàn khó khăn. Bên cạnh đó, tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho HTX đầu tư phương tiện hiện đại, đổi mới công nghệ thu gom, xử lý rác thải, tiến tới chuyên nghiệp hóa dịch vụ. Cùng với đó, quan tâm bảo vệ vai trò của HTX trong cung cấp dịch vụ công ích. Khi tổ chức đấu thầu lại, chính quyền địa phương cần xem xét toàn diện các yếu tố: Lịch sử hoạt động, mức độ gắn bó với địa bàn, chất lượng dịch vụ... thay vì chỉ chọn đơn vị có giá thấp nhất. Điều này bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của các HTX đã gắn bó lâu dài, thấu hiểu nhu cầu địa phương.
Mặt khác, việc nâng cao nhận thức của người dân về phân loại rác tại nguồn có ý nghĩa quan trọng. Khi rác được phân loại từ đầu, chi phí xử lý giảm, hiệu quả công việc của HTX tăng lên. Theo đó, tăng cường, đẩy mạnh tuyên truyền và có mô hình điểm về phân loại rác để nhân rộng, lan tỏa thói quen tích cực trong cộng đồng. Khi chính sách thực sự đồng hành cùng nỗ lực của các HTX, khu vực kinh tế tập thể không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ vệ sinh môi trường mà còn góp phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, sạch đẹp.
Bài và ảnh: THANH VÂN
