Cho đến trước khi Tổng thống Rê-xép Tay-íp Éc-đô-gan quyết định nhận lời mời đến Mát-xcơ-va đàm phán, tưởng chừng như nguy cơ đụng độ quân sự trực tiếp ở Ít-líp đã cận kề đối với hai nhà bảo trợ cho tiến trình hòa bình tại Xi-ri. Toàn bộ những diễn biến tiêu cực tại Ít-líp phủ bóng đen lên chuyến công du chớp nhoáng của Tổng thống T. Éc-đô-gan đến "xứ sở Bạch Dương". Tuy nhiên, chuyến đi đã đạt được kết quả ngoài mong đợi. Sau 6 giờ đàm phán căng thẳng tại Mát-xcơ-va ngày 5-3, Tổng thống Nga Vla-đi-mia Pu-tin và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Rê-xép Tay-íp Éc-đô-gan nhất trí về một văn kiện chung nhằm giải quyết cuộc xung đột ở Xi-ri. Cụ thể, văn kiện vừa đạt được bao gồm 3 nội dung chính: Một là chấm dứt mọi hoạt động giao tranh dọc theo đường phân định hiện có bắt đầu từ rạng sáng 6-3; Hai là, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tạo ra hành lang an toàn trải dài 6 km về phía Bắc và phía Nam của đường cao tốc M-4 tại Xi-ri; Ba là, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu tuần tra chung dọc theo đường cao tốc M-4 từ ngày 15-3.
Về phần mình, Tổng thống Éc-đô-gan nhấn mạnh, “những bước đi tiếp theo” sẽ được các bên thống nhất sau khi lệnh ngừng bắn được thực hiện. Theo nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, An-ca-ra vẫn bảo lưu quyền đáp trả các hành động của lực lượng Chính phủ Xi-ri, song sẽ tham vấn với Nga. Ngoài ra, An-ca-ra sẽ tiếp tục duy trì quân đội tại các trạm quan sát ở Ít-líp để giám sát lệnh ngừng bắn.
Đối với việc giải quyết vấn đề Xi-ri, thỏa thuận tạm thời này giúp cả An-ca-ra và Mát-xcơ-va giữ được thể diện, đồng thời tạo ra khoảng lặng cần thiết để các bên có những toan tính tiếp theo. Trong trường hợp được thực thi đầy đủ và nghiêm túc, lệnh ngừng bắn rõ ràng sẽ giúp ngăn chặn cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Xi-ri nói chung và ở Ít-líp nói riêng. Nhìn chung, các thỏa thuận đạt được trong vấn đề Xi-ri luôn đòi hỏi sự kiên trì bền bỉ và nghiêm túc trong quá trình triển khai. Thỏa thuận giữa hai tổng thống Pu-tin và Éc-đô-gan lần này cũng không phải là ngoại lệ. Dư luận đánh giá lệnh ngừng bắn là khá mong manh khi có quá nhiều bên, nhiều lực lượng đối địch sẵn sàng đạt được mục tiêu của mình bằng mọi giá. Hơn nữa, văn kiện chung vừa đạt được cũng chưa quy định rõ trách nhiệm của các bên, đặc biệt là không nhắc đến người chủ hợp pháp thực sự của vùng đất Ít-líp khói lửa này. Số phận của thỏa thuận đạt được tạiSochinăm 2018 về thiết lập khu vực phi quân sự tại Ít-líp là một ví dụ.
Tuy nhiên, đối với quan hệ song phương Nga - Thổ Nhĩ Kỳ, chuyến thăm làm việc đến Mát-xcơ-va của Tổng thống Éc-đô-gan có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc giữ cho cặp quan hệ này đi theo đúng quỹ đạo mong muốn. Nói cách khác, cuộc hội đàm cấp cao Nga – Thổ Nhĩ Kỳ tại Mát-xcơ-va đã giúp không để vấn đề Ít-líp nói riêng, cuộc khủng hoảng tại Xi-ri nói chung phá vỡ mối quan hệ hợp tác mang tính chiến lược giữa hai nước. Dù còn nhiều bất đồng, song không có cấm vận, trục xuất hay hạn chế giao thương nào được các bên áp đặt để gây sức ép đối với nhau. Mọi kênh tiếp xúc đều đang rộng mở và sẵn sàng được thiết lập khi cần, từ cấp chuyên gia, bộ trưởng cho đến cấp cao nhất. Đây là đặc điểm đáng chú ý của liên minh tình thế giữa Mát-xcơ-va và An-ca-ra. Do đó, dư luận vẫn hy vọng rằng cùng vớiIran, bộ ba nhà bảo trợ tiến trình hòa bình cho Xi-ri sẽ sớm tìm được tiếng nói chung hướng tới đạt giải pháp chấm dứt cuộc xung đột đã kéo dài gần một thập niên qua ở đất nước Trung Đông này.
Hồng Quân
