Thiếu hơn 286 ha diện tích hồ điều hòa
(HPĐT)- Tổng diện tích hồ điều hòa khu vực đô thị Hải Phòng hiện mới đạt 73,2 ha, trong khi theo quy hoạch được UBND thành phố phê duyệt, nhu cầu diện tích hồ điều hòa phục vụ thoát nước mưa, nước thải, phòng, chống ngập lụt cần gần 360 ha. việc thiếu hồ điều hòa cùng tình trạng bùn lắng đọng lớn đang là nguyên nhân chính hạn chế khả năng phòng, chống ngập của thành phố.
Từ đầu năm 2025 đến nay, trên địa bàn thành phố xảy ra một số trận mưa lớn, diễn ra dồn dập trong thời gian ngắn nhưng chưa có tình trạng ngập lụt sâu. Tuy nhiên, nguy cơ ngập lụt đô thị khi bước vào mùa mưa bão sắp đến rất lớn. Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, năm 2025, khu vực biển Đông khả năng xuất hiện 11-13 cơn bão, áp thấp nhiệt đới, trong đó, khoảng 4-6 cơn ảnh hưởng đến đất liền Việt Nam. Lịch sử 3 năm trở lại đây, tần suất xuất hiện các trận mưa lớn trên 100 mm tại Hải Phòng diễn ra thường xuyên hơn, ít nhất từ 1-2 trận/năm, cá biệt có các trận mưa trên 300 mm. Trong điều kiện mưa lớn vào lúc triều cường khiến hệ thống tiêu thoát nước và hồ điều hòa hiện có quá tải, gây ngập lụt đô thị. Thực tế này có thể tiếp tục xảy ra trong mùa mưa bão năm nay khi diện tích hồ điều hòa đang rất thiếu và hạ tầng thoát nước đô thị chưa thực sự được quan tâm, đầu tư cải tạo đồng bộ.
Theo Sở Xây dựng, tổng diện tích các hồ điều hòa khu vực đô thị lõi gồm 4 quận: Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân và Hải An mới có 73,2 ha, đáp ứng 1/3 nhu cầu và đạt 20% diện tích hồ điều hòa theo quy hoạch được UBND thành phố phê duyệt đối với khu vực đô thị (không bao gồm phần lưu vực Nam Đình Vũ và đảo Cát Hải). Không chỉ thiếu, có khu vực quận không có hồ điều hòa. Tại cuộc giám sát của Ban Đô thị HĐND thành phố về công tác xử lý nước thải, tiêu thoát nước đô thị vừa qua, Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Trần Khắc Kiên cho biết, mỗi đợt mưa lớn hay như cơn bão số 3 năm 2024, cả quận Đồ Sơn như “chảo nước”. Mưa lớn, kết hợp triều cường dâng cao, nước không thể thoát ra sông, biển qua các cửa cống xả. Nếu có hồ điều hòa sẽ là nơi thu nước mặt, bảo đảm điều kiện lắp đặt các trạm bơm cưỡng bức để tiêu thoát nước nhanh hơn. Nhưng cả quận Đồ Sơn hiện không có hồ điều hòa.
Theo quy hoạch, diện tích hồ điều hòa phục vụ thoát nước mưa, nước thải, phòng, chống ngập lụt đối với khu vực đô thị Hải Phòng cần gần 360 ha. Việc thiếu hơn 286 ha diện tích hồ điều hòa hạn chế khả năng lưu trữ nước, điều tiết nước mặt; khiến việc tiêu thoát nước, xử lý ngập lụt khi mưa lớn kết hợp với triều cường dâng cao tại khu vực đô thị khó khăn hơn. Với hiện trạng hồ điều hòa và hạ tầng thoát nước lạc hậu, chắp vá hiện nay, những cơn mưa có cường độ trên 50 mm khiến nhiều khu vực trên địa bàn thành phố có hiện tượng ngập lụt. Nếu mưa trên 100 mm kết hợp triều cường nguy cơ cao ngập sâu tại nhiều điểm.
Cần nhiều giải pháp đồng bộ
Không chỉ thiếu hồ điều hòa, với các hồ hiện có tình trạng bồi lắng bùn thải, nông đầy, giảm sức chứa. Mặc dù, công tác đầu tư cải tạo nạo vét các lòng hồ, vệ sinh vớt rác được triển khai nhưng mới chỉ giải quyết phần nào. Tại một số quận, các khu vực ao, đầm mặc dù không phải là các hồ điều hòa nhân tạo, được tạo ra với mục đích trữ nước, nhưng cũng góp phần đáng kể trong việc thu nước mặt, giảm ngập lụt thì nay quá trình đô thị hóa nhanh, phần lớn bị san lấp để xây dựng công trình, dự án, khiến khả năng tiêu thoát nước mưa càng giảm mạnh.
Trước thực trạng trên, theo đề xuất của Chủ tịch Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng Phạm Quang Quỳnh, nhiệm vụ cấp bách đòi hỏi thành phố và các địa phương cần quan tâm đầu tư cải tạo, xây mới tăng diện tích các hồ điều hòa nhằm giảm ngập úng cho khu vực đô thị. Khó khăn hiện nay việc triển khai cải tạo, nạo vét hệ thống hồ điều hòa sử dụng nhiều nguồn vốn khác nhau do các sở, ngành, địa phương làm chủ đầu tư. Kinh phí cải tạo, nạo vét hồ hạn hẹp. Do đó, các ngành chức năng nghiên cứu chủ động huy động nhiều nguồn vốn và đề xuất thành phố cải tạo, xây mới các hồ theo lộ trình, ưu tiên cải thiện khả năng thoát nước tại địa bàn các quận ngập lụt nghiêm trọng.
Trên cơ sở đó, Sở Xây dựng đề xuất một số giải pháp kỹ thuật và quy hoạch nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống hồ điều hòa hiện hữu cũng như mở rộng diện tích trong tương lai. Sở Xây dựng tham mưu một số giải pháp nhằm tăng diện tích và nâng sức chứa của các hồ điều hòa hiện có, trong đó, nghiên cứu cải tạo lòng hồ hình “chân khay” hiện nay thành cừ đứng. Đối với khu vực nội đô lịch sử, bên cạnh giữ nguyên diện tích hồ điều hòa hiện hữu có thể kết hợp xây dựng các hồ điều hòa ngầm kết hợp với không gian công cộng. Tỷ lệ diện tích đất dành cho xây dựng công viên, vườn hoa cây xanh tại các dự án nhà ở, khu đô thị mới có thể thay thế bằng diện tích mặt nước theo quy định. Bên cạnh đó, nghiên cứu xây dựng hồ điều hòa tại các vùng dự kiến phát triển xây dựng và bố trí các trạm bơm tiêu úng đô thị đặt ven sông chính. Đối với lập và thẩm định các quy hoạch chi tiết của địa phương cần giữ gìn các hồ điều hòa tự nhiên, ưu tiên bố trí nguồn lực cải tạo kè kiên cố, tránh tình trạng lấn chiếm, thu hẹp lòng hồ. Với các hồ điều hòa hiện có (ngoài diện tích 73,2 ha nêu trên) tại các quận nên bàn giao về Sở Xây dựng quản lý để có kế hoạch đầu tư cải tạo, nạo vét định kỳ, xây dựng kè kiên cố, hạn chế việc lấn chiếm, thu hẹp lòng hồ, tăng khả năng thoát nước, chống ngập úng khu vực đô thị.
