Bảo đảm thực thi cam kết khi ký kết các hiệp định thương mại; giảm giá xe nhưng đồng thời phải phát triển được công nghiệp ô tô trong nước… là vấn đề “nóng”, khó, thu hút sự quan tâm của dư luận trong những ngày qua. Khó nhất vẫn là sự cân bằng lợi ích giữa các bên: lợi ích của Nhà nước (thông qua việc thu các loại thuế từ nhập khẩu, sản xuất ô tô); lợi ích của doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu ô tô; lợi ích của người tiêu dùng và các giải pháp đề ra phải mang tính tổng thể, nhất quán. Vì thế, đây vẫn là bài toán nan giải cần không ít thời gian để tìm câu trả lời đúng.
Việc Chính phủ ban hành Nghị định (NĐ) 116 ngày 17- 10- 2017 quy định điều kiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng ô tô; Bộ Giao thông- Vận tải ban hành Thông tư số 03 ngày 10- 1- 2018 quy định về kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với ô tô nhập khẩu thuộc đối tượng của Nghị định 116/2017/NĐ-CP ngay trước khi các cam kết theo Hiệp định ATIGA có hiệu lực đã có nhiều phản ứng trái chiều. Cụ thể, theo cam kết, từ ngày 1- 1- 2018, các dòng xe ô tô nhập khẩu từ các nước ASEAN được giảm thuế từ 30% xuống còn 0%. Đón trước và tận dụng ưu đãi thuế nhập khẩu này, nhiều hãng xe có nhà máy tại Việt Nam điều chỉnh chiến lược kinh doanh, chuyển từ lắp ráp sang nhập khẩu. Nhưng với NĐ 116, Thông tư 03, có thêm những điều kiện mới bắt buộc thì doanh nghiệp nhập khẩu xe mới được hưởng ưu đãi thuế này. Vì vậy, mà họ có những phản ứng khá gắt. Ông Toru Kinoshita, Tổng giám đốc Toyota Việt Nam cho rằng, những quy định này làm gián đoạn và hầu như ngừng toàn bộ hoạt động nhập khẩu ô tô từ các nước; làm đội thêm nhiều chi phí và tăng thời gian thông quan đối với các nhà nhập nhẩu ô tô, dẫn tới việc giá xe tăng cao và kéo dài thời gian chờ đợi của khách hàng. Trong khi đó, Chủ tịch Thaco Trần Bá Dương lại khẳng định, không thể đổ lỗi việc thiếu hụt xe là do NĐ 116 mà nguyên nhân chính là do chiến lược, kế hoạch của các nhà sản xuất, lắp ráp ô tô ở Việt Nam chuyển một phần từ sản xuất lắp ráp sang nhập khẩu xe nguyên chiếc từ năm 2018.
Chính phủ lắng nghe việc này và việc có hoãn thực hiện NĐ 116 hay không còn phải chờ, nhưng đây chính là động thái cho thấy Chính phủ đang rất quyết tâm nhằm cân bằng lợi ích giữa các bên mà quan trọng là xây dựng chính sách phát triển thị trường ô tô một cách hợp lý, phù hợp với Việt Nam.
Trong chuyến thăm và làm việc tại Hải Phòng mới đây, Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng cho biết: Chính phủ thành lập các tổ công tác, làm việc với từng doanh nghiệp ô tô để tìm ra cơ chế chính sách phù hợp nhất. Quan điểm của Chính phủ là thực thi nghiêm túc các cam kết khi hội nhập quốc tế, nhưng cũng phải bảo vệ sản xuất trong nước, phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Phó thủ tướng rất vui mừng với sự hiện diện của Nhà máy sản xuất ô tô Vinfast tại Hải Phòng và tin tưởng, Việt Nam hoàn toàn có thể sản xuất ô tô cho người Việt. Phó thủ tướng nhấn mạnh, nếu không kịp thời có các cơ chế chính sách hợp lý, công nghiệp ô tô Việt Nam mãi teo tóp. Nếu chúng ta không có các doanh nghiệp sản xuất ô tô đủ mạnh sẽ không phát triển được các ngành công nghiệp phụ trợ và như thế cũng có nghĩa là nhiều người lao động không có việc làm, thu nhập thấp, mà thu nhập thấp thì làm sao có tiền mua ô tô.
Thị trường ô tô Việt Nam đang quá hấp dẫn, đất nước có 100 triệu dân, xu hướng ô tô hóa đang diễn ra rất nhanh, các doanh nghiệp không dễ bỏ qua. Bằng chứng là, sau thời gian im ắng chờ đợi, đến nay, có nhiều lô xe nhập khẩu về Việt Nam do các nhà nhập khẩu đã tìm đủ mọi cách để đáp ứng được yêu cầu của NĐ 116. Và NĐ 116 cũng được coi là tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước. Như vậy, NĐ 116 không hẳn là rào cản như các nhà nhập khẩu ô tô phàn nàn, nếu không, phần lợi ích từ thị trường ô tô béo bở của Việt Nam chỉ nghiêng về các nhà nhập khẩu, các doanh nghiệp nước ngoài. Với người tiêu dùng, việc có nhiều dòng xe từ Thái Lan, In-đô-nê-xi-a được nhập khẩu về Việt Nam, được hưởng thuế suất ưu đãi, giá xe có thể giảm được 20% là lợi ích cũng được bảo đảm. Hơn thế nữa, từ các chính sách phát triển sản xuất ô tô trong nước, nhất là chính sách thuế như Phó thủ tướng Trịnh Đình Dũng chỉ đạo thì người tiêu dùng lại càng có thêm nhiều cơ hội để lựa chọn. Và như thế, cân bằng được lợi ích giữa các bên.
Trọng Nhân
