(HPĐT)- Những năm gần đây, với các cơ chế khuyến khích (Quyết định số 11 ngày 11-4-2017 và Quyết định số 13 ngày 6-4-2020 của Thủ tướng Chính phủ), điện mặt trời có sự phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Tại Hải Phòng, Công ty TNHH MTV Điện lực Hải Phòng cũng hướng dẫn, khuyến khích lắp đặt hàng trăm dự án điện mặt trời mái nhà, tổng công suất lên tới hàng chục nghìn KWp.
Sự phát triển nhanh như vậy của điện mặt trời lẽ ra là tin vui thì lại nảy sinh một số vấn đề bất cập. Do đó, ngày 9-2-2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành văn bản số 185 gửi Bộ Công Thương, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam rà soát các vấn đề liên quan đến phát triển điện mặt trời ở nước ta, trong đó có cả điện mặt trời mái nhà. Theo đó, việc phát triển điện mặt trời không được kiểm soát phù hợp với nhu cầu sử dụng điện, gây khó khăn trong công tác vận hành hệ thống điện quốc gia.
Do những yếu tố nêu trên, ngay từ tháng đầu năm 2021, Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải xây dựng và thực hiện phương án cắt giảm nguồn điện mặt trời, cũng như nguồn điện năng lượng tái tạo khác trong hệ thống điện quốc gia. Nguyên nhân là do sự phát triển điện mặt trời ồ ạt trong thời gian vừa qua gây ra quá tải nghiêm trọng đối với hệ thống truyền tải điện vốn đã khá yếu của Việt Nam. Điều này dẫn tới việc nhiều nhà máy điện mặt trời phải cắt giảm công suất phát, gây thiệt hại cho nhà đầu tư và làm giảm động lực phát triển của điện mặt trời. Do chỉ phát vào các giờ nắng, nên điện mặt trời được coi là một nguồn điện thất thường, không ổn định trong các quá trình sản xuất công nghiệp và ngay cả trong cấp điện sinh hoạt.
Theo Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0), trong năm 2021, dự kiến cả nước sẽ phải xả bỏ khoảng 1,3 tỷ kWh năng lượng tái tạo để bảo đảm an toàn cho hệ thống truyền tải. Tuy nhiên, theo nghiên cứu và tính toán của Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệthì điện năng phải "xả bỏ" đi trong năm 2021 có thể nhiều hơn. Cụ thể, với hệ thống điện mặt trời tập trung (có tổng công suất 10.000 MWp phát điện thương mại) thì tổng điện năng phát ra khoảng 18 tỷ kWh. Nếu hệ thống truyền tải hiện tại chỉ tiếp nhận được khoảng 10 tỷ kWh như năm 2020 thì năm 2021 lượng điện phải xả bỏ vào khoảng 8 tỷ kWh. Đó là chưa kể các trạm điện mặt trời áp mái cũng phải xả bỏ một phần điện năng vào khung giờ cao điểm. Nếu tính giá điện trung bình là 2.000 đồng/kWh, chỉ năm 2021 có thể sẽ lãng phí hàng nghìn tỷ đồng.
Để bảo đảm việc phát triển điện mặt trời theo đúng quy định và phát huy hiệu quả chung tốt nhất, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Công Thương chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, EVN và các cơ quan liên quan thực hiện rà soát tổng thể việc triển khai các dự án điện mặt trời mặt đất và điện mặt trời mái nhà; hướng dẫn thực hiện theo đúng cơ chế, quy định đã được ban hành; nghiên cứu, xử lý ngay các vấn đề phát sinh chưa lường hết trong phát triển điện mặt trời, nhất là điện mặt trời mái nhà, không để xảy ra các hậu quả xấu...
Như vậy, phát triển điện mặt trời là xu hướng tốt, nhằm phát huy nguồn năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, nếu phát triển ồ ạt mà thiếu sự quản lý, điều tiết sẽ lại gây nên những bất cập, làm ảnh hưởng tới sự vận hành của hệ thống lưới điện. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương và ngành điện tuyệt đối không để xảy ra sơ hở trong các cơ chế, chính sách ban hành; chỉ đạo xây dựng và thực hiện các biện pháp nhằm hạn chế tối đa việc cắt giảm nguồn điện năng lượng tái tạo đã đưa vào vận hành, hạn chế tối đa thiệt hại kinh tế của nhà đầu tư và lãng phí nguồn năng lượng tái tạo của đất nước. Cũng có nghĩa là, điện mặt trời cần có các giải pháp phát triển, quản lý, huy động, sử dụng đồng bộ để phù hợp với hệ thống lưới điện quốc gia mới mang lại hiệu quả đích thực./.
THANH HIỆP
