Cân nhắc bổ sung tội vi phạm quy định về kinh doanh đa cấp

Trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Lê Thị Nga cho biết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đề nghị bổ sung 1 điều luật mới về Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp để xử lý hình sự hành vi kinh doanh đa cấp trái phép, tránh để xảy ra hậu quả rồi mới xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như một số vụ án liên quan đến kinh doanh đa cấp vừa qua.

Quan điểm của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, kinh doanh đa cấp là phương thức kinh doanh hiện đại, nếu tuân thủ đúng pháp luật thì sẽ phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, nếu kinh doanh theo phương thức đa cấp mà vi phạm quy định của pháp luật thì nguy cơ gây ra hậu quả rất lớn.

Thực tế vừa qua, nhiều vụ kinh doanh đa cấp vi phạm quy định của pháp luật đã gây thiệt hại cho hàng chục nghìn người, chủ yếu là người dân nghèo ở các vùng nông thôn. Vì vậy, tiếp thu ý kiến của đa số ĐBQH và theo đề nghị của Chính phủ, dự thảo Luật đã bổ sung điều 217a- tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Tuy nhiên, đại biểu Bùi Văn Xuyền, Uỷ viên Thường trực Uỷ ban Pháp luật của Quốc hội không đồng tình và cho rằng chưa rõ cơ sở để bổ sung quy định trên và giải trình cũng chưa rõ ràng về nguyên nhân và cách xử lý.

“Bộ luật Hình sự đã bỏ tội kinh doanh trái phép vì không phù hợp tình hình thực tế khi người dân có quyền tự do kinh doanh ở lĩnh vực mà pháp luật không cấm, nay có thêm có tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp là không phù hợp. Hơn nữa, với thiết kế như dự thảo thì chưa chắc xử lý được vì họ được cấp phép đăng ký kinh doanh đầy đủ. Hơn nữa, khung hình phạt cao nhất chỉ 5 năm tù là nhẹ hơn rất nhiều so với với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet hoặc thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với khung hình phạt lên đến 20 năm và chung thân. Bổ sung tội mới có thể tạo khe hở là nơi “trốn” để đối tượng không bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản”.

Đại biểu Bạch Thị Hương Thuỷ (Hòa Bình) đồng tình bổ sung tội trên vào luật nhưng đề nghị cần thiết kế xử lý nghiêm người đứng đầu tổ chức vì kinh doanh đa cấp có nhiều tầng nấc. Những người tham gia đều phải ký hợp đồng và doanh thu được chuyển về cho người đứng đầu.

Xử lý nghiêm tội bôi nhọ lãnh đạo

Góp ý về điều 155 về tội làm nhục người khác và điều 156 về tội vu khống, đại biểu Nguyễn Thị Xuân (Đắk Lắk) cho rằng, hoạt động tuyên truyền, chống phá, xuyên tạc, bịa đặt, lan truyền những nội dung biết rõ là sai sự thật nhằm bôi nhọ, gây mất uy tín, xúc phạm nhân phẩm, danh dự các lãnh đạo Đảng, Nhà nước ngày càng gia tăng, nhất là vào các thời điểm Đại hội Đảng, bầu cử Quốc hội… Các hành vi này tạo dư luận xấu, gây hoang mang, giảm sút niềm tin của nhân dân không chỉ với cá nhân lãnh đạo mà còn ảnh hưởng đến việc thực hiện các đường lối chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước.

Để đấu tranh, ngăn chặn hiệu quả loại hành vi này, đại biểu đề nghị bổ sung quy định vào khoản 2, điều 155, điều 156 tình tiết phạm tội đối với lãnh đạo Đảng, Nhà nước CHXHCN Việt Nam. Đại biểu cũng cho biết, qua tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều nước trên thế giới quy định hành vi này trong Luật Hình sự.

Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi

Liên quan tới phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đối với tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (điều 134), tội hiếp dâm (điều 141) và tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (điều 169), Uỷ ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội 2 phương án:

Phương án 1: giữ như quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, theo đó đối với 3 tội: tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, tội hiếp dâm và tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản thì người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về cả tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng.

Phương án 2: giữ như dự thảo Luật do Chính phủ trình, theo đó người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về loại tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng mà không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng đối với 3 tội danh nêu trên...

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội có những quan điểm khác nhau về nội dung này. Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn) cho rằng, Bộ luật Hình sự năm 2015 mở rộng phạm vi xử lý đối với các em là vấn đề cần được cân nhắc. Đối với vụ án do người chưa thành niên phạm tội gây bức xúc hầu như không thuộc độ tuổi này mà thuộc từ 16 đến dưới 18 tuổi, đơn cử như vụ án Lê Văn Luyện (Bắc Giang) kém hai tháng tròn 18 tuổi. Chủ yếu các em phạm tội do chưa tìm được chỗ dựa từ mái ấm gia đình (10% là trẻ mồ côi, 11% có bố mẹ ly hôn, 5% bị bố mẹ từ chối nuôi dưỡng. Nhiều em ở vào hoàn cảnh cả bố và mẹ đều nghiện ma túy và có tiền án, tiền sự...). Do vậy, xử lý như Bộ luật Hình sự 2015 rất nặng cho trẻ em, gần như không có sự phân hóa giữa trẻ em và người lớn phạm tội.

Đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội Nguyễn Hữu Chính phát biểu. Ảnh: TTXVN

Đại biểu Nguyễn Hữu Chính (Hà Nội) cũng cho rằng phương án 1 của dự thảo luật chưa phù hợp với nguyên tắc xử lý và chính sách hình sự với người chưa thành niên phạm tội, và ủng hộ phương án 2.

Đại biểu Nguyễn Thị Phúc (Bình Thuận) ủng hộ phương án 1. Theo đại biểu, pháp luật phải nghiêm. Việc xử lý nghiêm mới có tác dụng tốt trong việc giáo dục, cải tạo người phạm tội và đảm bảo tính phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm một cách hiệu quả và bền vững hơn, hạn chế được tình trạng tái phạm sau khi thi hành án.

Chánh án TAND tối cao Nguyễn Hoà Bình cho rằng, các ý kiến đang bàn quá nhiều vào độ tuổi, trong khi điều đáng quan tâm là hướng tới chính sách xử lý. Trong chính sách quan tâm đến nguyên tắc xử lý chứ không phải độ tuổi. Dẫn thông tin để các đại biểu tham khảo trước khi quyết định, Chánh án TAND tối cao cho biết, trong quá trình xây dựng Bộ luật Hình sự, các cơ quan đã tham khảo ý kiến một số chuyên gia của Pháp, Ý.Tại Pháp, áp dụng tăng các biện pháp giáo dục, hạn chế biện pháp cưỡng chế, tù giam. Những trường hợp buộc đưa vào tù là do tái phạm nhiều. Tất cả các án liên quan đến trẻ em phải xử kín, đảm bảo các em không bị xúc phạm, để có cơ hội sửa sai về sau.

Theo Chánh án Nguyễn Hoà Bình, pháp luật nước ngoài cũng không quy định tuổi 14-16 và 16-18 mà HĐXX quyết định trên cơ sở nhận thức của các em với hành vi phạm tội đó, áp dụng cá biệt trong từng trường hợp cụ thể, nên có khi 15 tuổi có thể bị xử nặng hơn 17 tuổi.

Về mức xử phạt, trong trường hợp phải xử tù, các nước áp dụng hình phạt bằng 1/2 so với khung hình phạt tương ứng người lớn. Nếu Việt Nam áp dụng, có thể mạnh dạn giảm còn bằng 1/4 - 1/3.

Trước những quan điểm khác nhau của các đại biểu Quốc hội về nội dung này, chủ trì phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đề nghị sẽ gửi phiếu xin ý kiến đại biểu Quốc hội, nếu đa số chọn phương án nào thì dự thảo sẽ lựa chọn theo phương án đó.

Ngày 25-5, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật Quản lý ngoại thương.