Tại cuộc làm việc của đồng chí Trương Thị Mai, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Dân vận Trung ương tại Ban quản lý Khu Kinh tế Hải Phòng tháng 3- 2019, nhiều ý kiến đề nghị tăng thời gian làm thêm. Cụ thể, Công đoàn Khu Kinh tế Hải Phòng đề nghị tăng lên 300- 400 giờ/năm. Đại diện VCCI, Tổng LĐLĐ Việt Nam cũng đề nghị tăng lên 300- 400 giờ. Một số doanh nghiệp FDI đề nghị tăng lên 600 giờ. Lãnh đạo các doanh nghiệp lý giải, người lao động hoàn toàn tự nguyện và có thể làm thêm 2 giờ/ngày. Nếu chỉ bó buộc trong khung 200 giờ/năm như Bộ luật Lao động hiện hành quy định thì khó cho doanh nghiệp và khó cho cả người lao động. Thực tế, tình trạng vi phạm quy định giờ làm thêm ở Hải Phòng cũng như cả nước khá phổ biến, đặc biệt là trong các mùa cao điểm tại các doanh nghiệp FDI, tập trung tại một số doanh nghiệp da giày, chế biến thực phẩm, dệt may, gia công xuất khẩu…
Trong khi đó, kết quả khảo sát tình hình làm thêm giờ của công nhân do Viện Công nhân - Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) công bố cho thấy, có tới 48,9% số người được hỏi ý kiến không muốn tăng thời gian làm thêm. Đa số cho rằng, buộc phải làm thêm để tăng thu nhập, trang trải cuộc sống.
Vấn đề này một lần nữa “nóng lên” tại phiên họp thứ 36 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 14-8-2019 vì có nhiều ý kiến khác nhau khi thảo luận đề xuất mở rộng khung thỏa thuận về số giờ làm thêm trong dự thảo Bộ luật Lao động sửa đổi. Dự thảo đề xuất nới số giờ làm thêm lên 400 giờ/năm. Quan điểm của cơ quan thẩm tra dự án luật (Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội) là cần cân nhắc kỹ lưỡng dù thực tế, nhu cầu làm thêm giờ là có thật từ cả phía người lao động và phía người sử dụng lao động. Yếu tố cần cân nhắc ở đây là việc kéo dài thời giờ làm thêm đang đi ngược lại xu hướng tiến bộ, khi trình độ công nghệ ngày càng phát triển; trình độ quản trị doanh nghiệp cao hơn; tay nghề người lao động được nâng lên; năng suất lao động, giá trị sản phẩm tăng lên, thì lẽ ra thời giờ làm việc sẽ giảm xuống để bảo đảm sức khỏe và cải thiện đời sống của người lao động, chứ không phải cứ đề nghị tăng thêm. Hơn nữa, nếu như vậy, doanh nghiệp sẽ hạn chế tuyển dụng lao động mới mà chủ yếu tăng giờ làm để tận dụng lực lượng lao động sẵn có. Ý kiến của nhiều Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội chưa thật sự đồng tình quy định nâng lên 400 giờ làm thêm/năm và cho rằng nếu tăng thì phải kiểm soát chặt chẽ. Theo Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, nhiều doanh nghiệp muốn tăng đơn hàng, tăng doanh thu nhưng lại không muốn tăng chi phí đầu tư cho mở rộng sản xuất và chi phí thuê thêm người lao động. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, xã hội tiến bộ, phát triển văn minh mà tăng thời gian làm thêm cho người lao động thì phải cân nhắc. Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Nguyễn Đình Khang cho rằng, trong trường hợp đặc biệt có thể mở rộng khung thời gian làm thêm giờ nhưng phải thỏa thuận trả lương lũy tiến. Cùng với đó, phải quy định giới hạn làm việc thêm giờ tối đa trong tháng để tránh tình trạng vắt sức của người lao động.
Rõ ràng, vấn đề cốt lõi cần giải quyết vẫn là làm sao để tăng mức thu nhập từ giờ làm thực tế của người lao động. Mỗi cơ quan quản lý, các đoàn thể và doanh nghiệp phải suy nghĩ sao cho tăng năng suất lao động, tăng giá trị giờ làm, để người lao động sống được bằng đồng lương thực tế từ số giờ làm “chính ngạch” chứ không phải phụ thuộc vào thu nhập tăng thêm từ số giờ làm thêm, đi ngược lại xu hướng tăng lương, giảm giờ làm mà xã hội tiến bộ hướng tới./.
Hồng Thanh
